Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

Con đường lây nhiễm HIV phổ biến nhất ở Việt Nam hiện nay

Đường lây HIV tại Việt Nam đang thay đổi khi quan hệ tình dục không an toàn chiếm 61,9% ca nhiễm mới, trong đó người trẻ và nam giới chiếm tỷ lệ đáng chú ý.

đường lây HIV ảnh 1

Nhiều chương trình tư vấn về HIV được triển khai nhằm nỗ lực chấm dứt dịch ở Việt Nam. Ảnh: KNT.

Theo báo cáo của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, tính đến giữa năm nay cả nước ghi nhận 258.047 người nhiễm HIV còn sống và 117.746 trường hợp tử vong lũy tích. Riêng 8 tháng đầu năm, Việt Nam phát hiện mới 5.938 ca nhiễm HIV và 1.857 trường hợp tử vong.

Đáng chú ý, hình thái dịch HIV/AIDS đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Lây truyền qua đường tình dục không an toàn đã trở thành đường lây chủ yếu, chiếm 61,9% số ca nhiễm mới trong năm 2025.

Nam giới chiếm 83,1% số ca nhiễm mới, trong đó nhóm tuổi 16-29 chiếm tới 41,37%. Nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) tiếp tục được xác định là quần thể có nguy cơ cao.

Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức phòng, chống HIV/AIDS, đặc biệt với thanh niên, người lao động tại các khu công nghiệp và những người có hành vi nguy cơ nhưng chưa chủ động tiếp cận dịch vụ y tế.

Dễ tìm bạn tình qua ứng dụng hẹn hò

Sự phổ biến của ứng dụng hẹn hò đang khiến việc tìm kiếm bạn tình trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Theo Công ty nghiên cứu Business of Apps, khoảng 350 triệu người trên thế giới đang dùng ứng dụng hẹn hò trên điện thoại, tăng đáng kể so với 250 triệu người năm 2018.

Anh V.Q.H. (35 tuổi, ngụ TP.HCM) là một trong số đó. Anh cho biết chỉ cần đăng vài tấm ảnh cá nhân, nêu độ tuổi, sở thích và mong muốn, sau vài phút hoặc vài giờ, ứng dụng đã gợi ý những người phù hợp. Nếu thấy ưng ý, hai bên trò chuyện, hẹn gặp và tự quyết định có tiến tới quan hệ tình dục hay không. Có những cuộc gặp chỉ diễn ra trong một đêm, cũng có mối quan hệ kéo dài nhiều lần.

Sự dễ dàng ấy đi kèm những rủi ro không nhỏ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thống kê mỗi ngày có hơn 1 triệu người mắc mới các bệnh nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục, phần lớn không có triệu chứng.

đường lây HIV ảnh 2

Việt Nam cung cấp dịch vụ tư vấn và xét nghiệm cho hơn 2 triệu lượt mỗi năm. Ảnh: KNT.

Thực tế tại TP.HCM cho thấy nỗi lo này không hề xa vời. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Phan Thúy, Giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM, cho biết các bệnh lây truyền qua đường tình dục như sùi mào gà, giang mai, lậu… có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, đáng chú ý là ở nhóm thanh thiếu niên.

Sau đại dịch Covid-19, số lượt khám, điều trị các bệnh này tại bệnh viện liên tục tăng, từ 52.252 lượt năm 2021 lên 69.190 lượt năm 2022 và 75.027 lượt năm 2023. Riêng năm 2025, bệnh viện tiếp nhận hơn 64.100 trường hợp mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Trong đó, sùi mào gà chiếm hơn một nửa với 33.813 ca, tiếp đến là giang mai với gần 8.700 ca ở các giai đoạn, viêm niệu đạo - âm đạo, lậu, herpes sinh dục.

Đáng lo ngại, hơn một nửa số ca mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục rơi vào nhóm 15-25 tuổi, dù nhóm này chỉ chiếm khoảng một phần tư dân số có quan hệ tình dục.

Theo bác sĩ Thúy, ứng dụng hẹn hò và mạng xã hội giúp việc làm quen, kết nối dễ dàng hơn, qua đó làm tăng số lượng bạn tình. Bên cạnh đó, quan hệ tình dục đồng giới nam và việc sử dụng ma túy cũng có thể làm thay đổi thói quen, khiến các hành vi tình dục nguy cơ gia tăng.

"Tình một đêm" tiềm ẩn nguy cơ lây bệnh

Bác sĩ chuyên khoa II Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu TP.HCM, cho biết ông từng gặp nhiều người đến khám vì lo lắng sau những cuộc gặp gỡ chóng vánh, còn gọi là “tình một đêm”.

Không ít trường hợp kể rằng họ đi nhậu cùng bạn bè, trong lúc hưng phấn đã tìm kiếm, hẹn gặp bạn tình qua ứng dụng, mạng xã hội hoặc qua người quen giới thiệu. Chỉ đến khi tỉnh rượu, họ mới bắt đầu lo sợ và tìm đến bệnh viện.

Theo bác sĩ Lợi Em, nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục không có triệu chứng hoặc chỉ có dấu hiệu không điển hình, dễ nhầm với bệnh khác. Ngay cả bệnh lậu, vốn thường gây tiểu buốt, tiết dịch rõ ở nam giới, cũng có thể diễn tiến âm thầm ở nữ giới.

“Người mắc bệnh đôi khi không biết mình đã nhiễm nếu không được xét nghiệm”, bác sĩ Lợi Em nói.

Bên cạnh giang mai, lậu, sùi mào gà, bệnh viện còn ghi nhận cả bệnh hột xoài, một bệnh lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra, vốn ít gặp. Theo các chuyên gia, sự xuất hiện đa dạng của các bệnh này đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát dịch bệnh.

Việc phát hiện, điều trị sớm các bệnh lây truyền qua đường tình dục càng có ý nghĩa khi HIV đang lây chủ yếu qua con đường này. Các vết loét, tình trạng viêm do giang mai, lậu, herpes sinh dục có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV. Người có hành vi nguy cơ cần sử dụng bao cao su, chủ động xét nghiệm định kỳ, không chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám. Người có nguy cơ cao cũng có thể được tư vấn sử dụng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) tại các cơ sở y tế.

đường lây HIV ảnh 3

Nếu dùng đúng chỉ định, PrEP giúp giảm khoảng 99% nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục. Ảnh: KNT

Xóa kỳ thị để không ai ngại xét nghiệm

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Nguyễn Tấn Thủ, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phòng chống HIV/AIDS TP.HCM, nhấn mạnh HIV là bệnh mạn tính. Virus ẩn trong tế bào nên hiện chưa thể bị loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, khi được điều trị ARV đều đặn và hiệu quả, người nhiễm có thể kiểm soát virus, sinh hoạt bình thường và có tuổi thọ gần như người không nhiễm.

“Cách nhìn này cũng giúp giảm kỳ thị, chuyển từ coi HIV là ‘bệnh xã hội’ sang chống bệnh, không chống người bệnh”, bác sĩ Thủ nói.

Hiện có hai nhóm biện pháp dự phòng HIV. Nhóm thứ nhất là thay đổi hành vi, như chung thủy và sử dụng bao cao su. Nhóm thứ hai là dự phòng bằng thuốc và điều trị, gồm dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP), dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), dự phòng lây truyền từ mẹ sang con và nguyên tắc “K=K” (không phát hiện thì không lây truyền). Theo bác sĩ Thủ, khoảng 70.000 người tại Việt Nam đã sử dụng PrEP và chưa ghi nhận ca nhiễm mới ở nhóm dùng thuốc đầy đủ.

Bác sĩ Thủ cho rằng cần bình thường hóa HIV như các bệnh mạn tính khác, đưa xét nghiệm HIV vào khám sức khỏe định kỳ. Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyến cáo mọi người từ 13 đến 64 tuổi xét nghiệm HIV ít nhất một lần, người có nguy cơ cao nên xét nghiệm ít nhất mỗi năm một lần.

Dù vậy, kỳ thị vẫn là rào cản lớn khiến nhiều người ngại xét nghiệm hoặc gián đoạn điều trị. Theo bác sĩ Thủ, khoảng 9% người nhiễm HIV chưa được xét nghiệm và 25% chưa được điều trị ARV đầy đủ. Đây là khoảng trống cần lấp đầy để hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch HIV/AIDS vào năm 2030.

Cuốn sách Bệnh của thời thức ăn tiện lợi giải thích nguyên nhân gây ra tất cả bệnh mạn tính, cách thực phẩm tiện lợi đã tác động đến chúng dẫn đến tổn hại cho sức khỏe, nền kinh tế và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp để chữa lành cho con người.

Nhóm máu truyền được cho mọi người nhưng chỉ nhận từ nhóm mình

Các nhóm máu không chỉ khác nhau ở kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu mà còn quyết định cách hệ miễn dịch nhận diện máu tương thích và phản ứng với máu ngoại lai.

Những dưỡng chất giúp hệ xương thai nhi phát triển

Canxi đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành hệ xương và răng của trẻ, nhưng để thai nhi phát triển tầm vóc tốt, mẹ bầu còn cần bổ sung vitamin D, vitamin K, magiê.

Muối, đường, nước mắm trong bữa ăn dặm: Khi nào được nêm?

Trẻ bắt đầu ăn dặm không có nghĩa có thể ăn muối, nước mắm hay đường. Việc nêm gia vị quá sớm khiến trẻ tiếp nhận lượng natri không cần thiết khi thận vẫn đang hoàn thiện.

Nguyễn Thuận

Bạn có thể quan tâm