Con đang học cách đối xử với chính mình từ cha mẹ

Nuôi dạy con, vì thế, không chỉ là điều chỉnh hành vi, mà là gieo vào con một giọng nói nội tâm đủ tử tế để con trẻ có thể tự nâng đỡ mình khi trưởng thành.

Dù ở độ tuổi nào, con người cũng có lúc cư xử không đúng mực. Người lớn nổi nóng, nói những lời khiến bản thân hối hận. Trẻ em thì ăn vạ, cáu gắt, chống đối, khóc lóc không kiểm soát. Nhưng có một sự khác biệt mang tính quyết định: những năm đầu đời là giai đoạn bộ não và hệ thần kinh của trẻ đang học cách hiểu thế giới và chính mình. Và "giáo trình" đầu tiên, cũng quan trọng nhất, chính là cách cha mẹ phản ứng với con trong những khoảnh khắc khó khăn ấy, bởi từ đó, trẻ học cách nhìn nhận bản thân mỗi khi mình không hoàn hảo.

Nhân cách của trẻ không được định hình bởi đòn roi, mà bởi cách cha mẹ phản ứng trong những khoảnh khắc khó khăn. Ảnh: Pinterest.

Khi một đứa trẻ bị mắng: "Có thế mà cũng khóc", "Sao con nhạy cảm thế", "Con làm gì cũng chậm chạp",… những câu nói đó không biến mất theo thời gian. Chúng lắng xuống, trở thành tiếng nói nội tâm mà đứa trẻ sẽ lặp lại với chính mình khi trưởng thành. Ngược lại, nếu trong cùng một tình huống, cha mẹ nói: "Con đang rất buồn", "Bố mẹ thấy chuyện này khó với con", "Con đang cố gắng rồi", đứa trẻ học được một điều khác: cảm xúc của mình là hợp lệ, và mình có thể đối xử tử tế với chính bản thân ngay cả khi sai.

Đây cũng là điều mà tiến sĩ tâm lý học lâm sàng - Becky Kennedy đã nhấn mạnh trong cuốn sách Con cái chúng ta đều tốt. Bà cho rằng vấn đề không nằm ở việc trẻ "tốt hay xấu", "ngoan hay hư", mà nằm ở cách người lớn diễn giải hành vi của trẻ. Hành vi chỉ là phần nổi; phía sau đó luôn là cảm xúc và nhu cầu chưa được gọi tên. Khi cha mẹ chỉ tập trung sửa hành vi, họ bỏ lỡ cơ hội quan trọng hơn chính là: giúp con xây dựng một bản sắc nội tâm lành mạnh.

Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Becky Kennedy, tác giả cuốn sách "Con cái chúng ta đều tốt".

Nhiều phụ huynh thừa nhận họ không muốn quát mắng con, nhưng trong khoảnh khắc căng thẳng, mọi thứ dường như vượt khỏi tầm kiểm soát. Becky Kennedy gọi đó là câu hỏi then chốt: "Chuyện gì xảy ra sau đó?". Sau khi con làm sai, sau khi cha mẹ phản ứng, cơ thể và tâm trí đứa trẻ học được điều gì? Học rằng mình là gánh nặng, là rắc rối, hay học rằng mình được yêu thương ngay cả khi chưa hoàn hảo?

Thực tế cho thấy, những gia đình chú trọng đến kết nối cảm xúc thường không nuôi dạy những đứa trẻ "dễ dãi", mà là những đứa trẻ có khả năng tự điều chỉnh cảm xúc và hành vi tốt hơn khi lớn lên. Cựu Đệ nhất phu nhân Mỹ Michelle Obama từng chia sẻ bà và chồng không cố gắng nuôi dạy 2 con gái trở thành "những đứa trẻ hoàn hảo", mà là những con người biết hiểu cảm xúc của mình và tôn trọng cảm xúc của người khác. Trong gia đình Obama, việc trò chuyện sau mỗi mâu thuẫn quan trọng không kém, thậm chí quan trọng hơn cả việc đặt ra kỷ luật.

Điều này không có nghĩa là cha mẹ phải luôn nhẹ nhàng, hay bỏ qua mọi giới hạn. Trái lại, ranh giới vẫn cần thiết. Nhưng ranh giới được đặt ra trong sự tôn trọng sẽ mang thông điệp khác hoàn toàn so với ranh giới đi kèm sự phủ nhận cảm xúc cảu trẻ. Một câu "Mẹ không cho con làm vậy, nhưng mẹ hiểu con đang rất tức giận" khác xa với "Im đi, có gì đâu mà làm ầm lên".

Sách Con cái chúng ta đều tốt không đưa ra những công thức dạy con hoàn hảo, mà gợi mở cho cha mẹ một hướng tiếp cận sâu sắc hơn. Ảnh: H.Quỳnh

Nuôi dạy con, suy cho cùng, là hành trình nhìn lại chính mình. Cách chúng ta nói với con trẻ thường phản chiếu cách chúng ta từng được nói khi còn nhỏ. Con cái chúng ta đều tốt không đưa ra những công thức dạy con hoàn hảo, mà gợi mở cho cha mẹ một hướng tiếp cận sâu sắc hơn: chữa lành giọng nói nội tâm của chính mình, để không vô thức truyền lại những tổn thương cũ cho thế hệ sau.

Bởi rồi sẽ đến một ngày, khi cha mẹ không còn ở bên để nhắc nhở hay trấn an, con chỉ còn lại chính mình. Và khi đó, điều quan trọng nhất không phải là con có nhớ hết những quy tắc hay không, mà là trong đầu con vang lên giọng nói nào: một giọng nói khắc nghiệt, hay một giọng nói đầy yêu thương con biết rằng: "Mình đang cố gắng, và mình xứng đáng được yêu thương".