Được làm từ cơm hoặc gạo lên men, mẻ mang hương vị đặc trưng nhưng cần sử dụng và bảo quản đúng cách để đảm bảo an toàn thực phẩm.
Mẻ là gì?
Mẻ (cơm mẻ) là sản phẩm lên men từ cơm hoặc các chế phẩm từ gạo, trong đó vi khuẩn lactic, nấm men và các vi sinh vật khác chuyển hóa tinh bột thành axit hữu cơ và hợp chất tạo hương. Nhờ quá trình này, mẻ có vị chua thanh đặc trưng, được dùng phổ biến trong nhiều món ăn truyền thống. Tuy nhiên, cần tránh sử dụng mẻ có dấu hiệu mốc, mùi lạ hoặc thay đổi màu sắc, kết cấu.
Mẻ được hình thành như thế nào?
Mẻ được tạo ra từ quá trình lên men tự nhiên của cơm nguội hoặc các sản phẩm từ gạo. Cơm nguội thường được cho vào hũ sạch, thêm mẻ cái để kích hoạt lên men; trong điều kiện thích hợp, vi sinh vật sẽ phân hủy tinh bột thành các hợp chất tạo vị chua đặc trưng.
Thời gian lên men dao động từ vài ngày đến vài tuần tùy điều kiện môi trường và cách nuôi. Mẻ đạt chuẩn thường có màu trắng ngà, dạng sệt, mùi thơm nhẹ và vị chua dịu. Tùy vùng miền và cách làm, hương vị mẻ cũng có sự khác biệt riêng.
 |
| Mẻ là gia vị lên men truyền thống của ẩm thực Việt, thường dùng để tạo vị chua dịu cho các món ăn như bún riêu, giả cầy hay cá om. |
Công dụng của mẻ trong chế biến thực phẩm
Tạo vị chua thanh tự nhiên cho món ăn
Đây là công dụng nổi bật nhất của mẻ. Vị chua được hình thành từ quá trình lên men giúp món ăn có hương vị hài hòa, dịu nhẹ và đậm đà hơn so với việc sử dụng một số loại chất tạo chua thông thường. Nhiều món ăn nổi tiếng như bún riêu cua, giả cầy, lươn om chuối đậu hay cá om đều sử dụng mẻ để tạo nên nét đặc trưng trong hương vị.
Tăng mùi thơm và độ hấp dẫn của món ăn
Không chỉ mang đến vị chua dịu, các hợp chất sinh ra trong quá trình lên men còn giúp tạo nên mùi thơm riêng biệt cho món ăn. Đây cũng là lý do nhiều đầu bếp và người nội trợ ưu tiên sử dụng mẻ thay thế một số nguyên liệu tạo vị chua khác khi chế biến các món ăn truyền thống.
Hỗ trợ làm mềm nguyên liệu
Các axit hữu cơ có trong mẻ có thể giúp làm mềm một phần cấu trúc protein của thịt, cá khi được sử dụng để ướp hoặc nấu trong khoảng thời gian phù hợp. Nhờ vậy, món ăn có độ mềm ngon hơn và dễ thưởng thức hơn.
Những ai cần thận trọng khi sử dụng mẻ
Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm
Một số người có thể gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu hoặc thay đổi thói quen đại tiện khi tiêu thụ quá nhiều thực phẩm lên men. Nếu nhận thấy cơ thể xuất hiện các triệu chứng khó chịu sau khi ăn các món có sử dụng mẻ, nên giảm lượng dùng và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Người mắc các bệnh lý về dạ dày
Do chứa các axit hữu cơ hình thành trong quá trình lên men, mẻ có vị chua tự nhiên. Đối với một số người bị viêm loét dạ dày, viêm dạ dày hoặc trào ngược dạ dày - thực quản, các món ăn có nhiều vị chua có thể làm tăng cảm giác nóng rát hoặc khó chịu.
Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy vào cơ địa mỗi người. Vì vậy, người có bệnh lý đường tiêu hóa nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Trẻ nhỏ
Trẻ em vẫn có thể sử dụng các món ăn được chế biến với lượng mẻ phù hợp. Tuy nhiên, không nên cho trẻ ăn mẻ sống hoặc mẻ có dấu hiệu lên men bất thường. Các món ăn dành cho trẻ cần được nấu chín kỹ nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm các vi sinh vật không mong muốn.
Những lưu ý khi sử dụng và bảo quản mẻ
Mẻ là gia vị lên men phổ biến trong ẩm thực Việt, tuy nhiên để đảm bảo hương vị và an toàn thực phẩm, người dùng cần lưu ý một số điểm quan trọng.
Nên chọn mẻ đã lên men đạt chuẩn, có độ chua vừa phải, mùi thơm đặc trưng; tránh dùng mẻ quá non hoặc lên men quá lâu vì có thể ảnh hưởng chất lượng món ăn. Tuyệt đối không sử dụng mẻ có dấu hiệu mốc hoặc mùi lạ vì có nguy cơ mất an toàn.
Khi sử dụng, chỉ nên dùng lượng vừa phải để tránh làm món ăn bị chua gắt. Đồng thời, cần đảm bảo vệ sinh trong quá trình nuôi mẻ và bảo quản đúng cách trong dụng cụ sạch, đậy kín, để nơi thoáng mát hoặc ngăn mát tủ lạnh nhằm giữ chất lượng và hạn chế vi sinh vật có hại.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
