 |
| Cứ cách 2-3 ngày, phòng khám Y học cổ truyền SKV (TP.HCM) lại tiếp nhận một trường hợp chấn thương do tự tập luyện qua app. Ảnh: Nghĩa Phạm. |
Hơn 1 tháng trước, chị Bích Trăm (30 tuổi, phường Hòa Hưng, TP.HCM) đến một phòng gym để tìm gói giảm cân. Thấy phải trả 8 triệu đồng cho 3 tháng tập luyện, chị chần chừ rồi từ chối.
Về nhà, chị Trăm xem được quảng cáo của các ứng dụng (app) giảm cân tích hợp AI. Nhìn động tác đơn giản, chị bấm tải về. Sau khi điền thông tin về tuổi, chiều cao, cân nặng, mục tiêu, thói quen tập luyện..., chị được chuyển sang trang thanh toán để nhận bài tập “phù hợp hơn”. Chị lập tức trả phí 763.000 đồng/3 tháng.
“Tôi cứ nghĩ tự tập ở nhà sẽ giúp chủ động thời gian và tiết kiệm chi phí. Tôi đã quá chủ quan”, chị chia sẻ với Tri Thức - Znews.
Sự tiện lợi, chi phí thấp khiến app tập thể dục AI trở thành lựa chọn của chị Trăm và nhiều người khác. Tuy nhiên, đằng sau những giáo án và thực đơn được giới thiệu là “cá nhân hóa”, không ít người gặp vấn đề sức khỏe, tinh thần.
Rủi ro vì tập sai
Theo báo cáo The State of Consumer AI in Vietnam 2025 do Decision Lab công bố tháng 8/2025, gần 80% trong số 600 người dùng Internet tại Việt Nam được khảo sát đã sử dụng ít nhất một nền tảng AI trong 3 tháng gần nhất. Trong đó, 55% người đang sử dụng AI cho biết có trả phí.
Đáng chú ý, 62% người được hỏi sử dụng AI cho các mục đích liên quan đến sức khỏe, như tra cứu thuốc men, tìm hiểu chế độ dinh dưỡng và lập kế hoạch tập luyện.
  |
| Các ứng dụng tập luyện tích hợp AI khuyến khích người dùng mua gói trả tiền để tránh quảng cáo khi đang tập. |
Mỗi ngày, chị Bích Trăm dành ít nhất 15 phút tập theo hướng dẫn trên ứng dụng, nhất là các động tác nhẹ nhàng. Khoảng 3 tuần sau đó, vùng cổ của chị bắt đầu đau nhức. Đến cơ sở trị liệu kiểm tra, chị được thông báo chấn thương cổ vai gáy.
“Mỗi khi uốn người bị đau, tôi cứ cố làm đến cùng để có kết quả nhanh. Không ngờ sai lầm đó lại khiến tôi bị tổn thương”, chị chia sẻ sau khi xóa app và từ bỏ suy nghĩ tự tập luyện.
Chị Bùi Mị (34 tuổi, phường Cát Lái, TP.HCM) cũng gặp tình trạng tương tự sau thời gian tự tập gym theo hướng dẫn của một số app AI miễn phí. Theo chị, các bài tập có video minh họa nên chị tin mình thực hiện đúng, cho đến khi bị đau vùng thắt lưng.
Khi tìm đến người có chuyên môn, chị mới biết mình đã ưỡn lưng khi tập nâng tạ qua đầu, khiến áp lực dồn lên cột sống.
“Hiện tại, tôi phải ngừng tập để điều trị. Bác sĩ khuyến cáo tôi phải cẩn thận nhiều hơn để tránh tái phát”, chị nói.
Anh Nguyễn Quốc Tuấn, huấn luyện viên tại S1 Fitness Center (TP.HCM), cho biết việc tự tập qua app giống “con dao hai lưỡi” khi vừa mang lại sự tiện lợi, chủ động cho người tập, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu thiếu kiến thức và không có người hướng dẫn trực tiếp.
Theo nam huấn luyện viên, nhược điểm lớn nhất của các ứng dụng này là màn hình không thể quan sát để nắn chỉnh từng lỗi sai tư thế hay biên độ chuyển động. Từ đó, người tập đối mặt với nguy cơ chấn thương cột sống và tổn thương xương khớp mạn tính.
 |
| Anh Tuấn theo sát học viên trong từng bài tập để tránh chấn thương do sai tư thế hoặc quá sức. Ảnh: Anh Tuấn. |
Bên cạnh đó, các giáo án lập trình sẵn mang tính rập khuôn, hoàn toàn không thể đánh giá chính xác thể lực, giới hạn cơ địa hay bệnh lý nền của mỗi cá nhân.
"Tập luyện theo một lộ trình không tương thích vừa dễ kiệt quệ, vừa khó mang lại hiệu quả bền vững. Người tập không chỉ chậm thấy kết quả mà còn rất nhanh nản lòng rồi bỏ cuộc giữa chừng", anh Tuấn cho biết.
Ông Phạm Lê Tuấn Nghĩa, đại diện phòng khám Y học cổ truyền SKV (TP.HCM), cho hay những trường hợp chấn thương do tập luyện qua app không hề hiếm gặp. Trung bình cứ 2-3 ngày, cơ sở của ông lại tiếp nhận một người.
Nguyên nhân thường đến từ việc người tập chưa hiểu rõ biên độ vận động, tư thế và giới hạn của cơ thể nhưng vẫn cố gắng thực hiện giống hướng dẫn trên màn hình.
Ông Nghĩa cho rằng ngay cả khi tập trực tiếp với huấn luyện viên, nguy cơ chấn thương vẫn tồn tại nếu người hướng dẫn không hiểu đặc điểm thể chất của học viên. Vì vậy, việc tự tập qua ứng dụng, thiếu người quan sát càng tiềm ẩn rủi ro.
"Những vị trí thường gặp chấn thương là cổ, cổ tay, lưng và chân, chủ yếu do kéo giãn quá mức hoặc thực hiện động tác vượt khả năng vận động", ông chỉ ra.
Với người tập gym, ông Nghĩa lấy ví dụ động tác đẩy tạ qua đầu đòi hỏi kiểm soát nhịp thở, giữ ổn định cột sống và điều chỉnh vị trí chân phù hợp. Việc thực hiện sai sẽ tăng áp lực lên cột sống và các khớp gây chấn thương.
Theo ông, nhiều người chọn ứng dụng vì thuận tiện, tiết kiệm. Tuy nhiên, mỗi người có cấu trúc cơ thể, độ linh hoạt và khả năng vận động khác nhau, không thể áp dụng máy móc cùng một bài tập.
"Người tập yoga từ nhỏ dễ dàng thực hiện những tư thế đòi hỏi độ dẻo cao, nhưng người mới bắt đầu nếu cố làm theo có thể khiến cơ, gân và khớp chịu áp lực lớn dẫn đến tổn thương cơ, gân", ông cảnh báo.
Tùy mức độ tổn thương, người tập có thể cần đến 10 buổi trị liệu. Đặc biệt, các chấn thương này vẫn dễ tái phát nếu người tập trở lại vận động quá sớm.
 |
| Việc tự tập gym qua ứng dụng, thiếu người quan sát tiềm ẩn rủi ro chấn thương nhiều vùng trên cơ thể. Ảnh minh họa: Hoài Bảo. |
Ông Nghĩa cho rằng các ứng dụng tích hợp AI phù hợp hơn với người đã có nền tảng, hiểu kỹ thuật cơ bản và nhận biết giới hạn của mình.
“Người tập lâu năm có thể dùng AI để gợi ý chuỗi bài tập theo nhóm cơ. Người mới bắt đầu chỉ nên được hướng dẫn trực tiếp trước khi chuyển sang tự tập tại nhà”, ông nhấn mạnh.
Hoa mắt vì thực đơn cá nhân hóa
Không chỉ tập luyện, một số người còn gặp vấn đề sức khỏe khi ăn kiêng theo thực đơn do AI đề xuất.
Chị Ngọc Loan (36 tuổi, làm công việc buôn bán tại TP.HCM) cho biết sau khi sinh con, cân nặng của chị tăng từ 55 kg lên 65 kg. Công việc văn phòng cùng việc chăm con nhỏ khiến chị không có thời gian tập thể dục. Do đó, chị quyết định giảm cân bằng cách điều chỉnh chế độ ăn.
Chị Loan tải một ứng dụng tính calo và gợi ý thực đơn. Dựa trên thông tin cung cấp, ứng dụng đề xuất chị chỉ nạp 1.200 kcal/ngày để giảm 10 kg trong 6 tháng. Theo đó, chị thường xuyên ăn trứng, thịt, cá, măng tây, cà chua… và hạn chế cơm.
Mấy ngày đầu, thấy cân nặng giảm, chị Loan phấn khởi vì cho rằng mình đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, sau khoảng 1 tuần, chị có dấu hiệu hoa mắt, mệt mỏi.
“Thấy tôi kiệt sức, chồng nghi ngờ chế độ ăn có vấn đề nên yêu cầu tôi thay đổi. Khi ăn uống nhiều hơn, sức khỏe tôi dần hồi phục, tươi tỉnh hơn”, chị kể.
 |
| Các ứng dụng AI có thể quét thức ăn để tính năng lượng. |
Bác sĩ Đỗ Chí Thanh, thành viên Hội Y học thể thao Việt Nam và Hội Y học thể thao Mỹ, nhấn mạnh AI có thể tính năng lượng, dinh dưỡng, gợi ý món ăn khá tiện lợi. Tuy nhiên, người dùng phải hiểu rõ mức độ sử dụng.
Ví dụ, ứng dụng đưa ra thực đơn 1.200 kcal/ngày, cam kết giảm vài kg trong 1 tháng. “Về công thức, con số này có thể hợp lý. Nhưng ứng dụng có biết người đó làm văn phòng hay lao động nặng, có bệnh nền, đang dùng thuốc hay từng có rối loạn ăn uống không?”, ông nói.
Cũng theo bác sĩ Thanh, ngay cả khi có đủ thông tin, thuật toán cũng chưa chắc đánh giá chính xác sức khỏe từng người. Cùng nặng 60 kg không có nghĩa là cùng nhu cầu dinh dưỡng vì khối cơ, tỷ lệ mỡ và mức vận động có thể khác nhau.
Chế độ ăn quá hạn chế kéo dài có thể gây mệt mỏi, táo bón, rụng tóc, thiếu hụt dinh dưỡng. Giảm cân quá nhanh làm tăng nguy cơ sỏi mật.
Từ thực tế đó, ông Thanh khuyên người dùng đừng bắt đầu bằng câu hỏi “ứng dụng nào giảm cân hiệu quả” mà hỏi “tôi thực sự cần cải thiện điều gì”. Nếu ngân sách hạn chế, người dùng ưu tiên 3 việc: ăn cân bằng, vận động phù hợp và tạo thói quen theo đuổi lâu dài.
Người có bệnh nền, đang dùng thuốc, có dấu hiệu suy nhược hoặc từng gặp vấn đề về ăn uống cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá trước khi theo chế độ nghiêm ngặt.
Bác sĩ Thanh cũng nhắc người dùng tỉnh táo trước những quảng cáo như “đốt mỡ cấp tốc”, “thải độc toàn thân trong 21 ngày” hay “AI hiểu cơ thể bạn hơn chính bạn”.
“Cơ thể không phải một bài toán mà cứ nhập đủ dữ liệu là có thể dự đoán chính xác mọi phản ứng. Khi cơ thể liên tục phát tín hiệu bất thường, đừng cố hoàn thành giáo án chỉ vì ứng dụng đã đặt ra mục tiêu”, ông nhấn mạnh.
Theo tác giả James Suzman, Đông Á được coi là khu vực đang phải chịu hậu quả nặng nề từ thực trạng nhân viên làm việc quá sức. Những con số đáng báo động về "văn hóa 996" ở Trung Quốc, hiện tượng "karoshi" (làm việc đến chết) tại Nhật Bản... được đề cập trong cuốn sách Lịch sử việc làm khiến chúng ta phải giật mình.
