Nhưng phía sau những chuyến xe thong dong ấy là câu chuyện về nghề đóng móng sắt cho ngựa thầm lặng. Ở đó, ông Phạm Chí Bình là một trong những “nghệ nhân” hiếm hoi còn giữ lửa cho nghề gia truyền này.
Từ những chuyến xe thồ đến nhịp sống du lịch
Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) từ lâu đã được mệnh danh là “viên ngọc quý” của vùng đất miệt vườn. Hiện nay cù lao Thới Sơn trở thành điểm đến lý tưởng cho du khách trong và ngoài nước khi đặt chân đến miền Tây.
Hình ảnh những chiếc xe ngựa lắc lư trên con đường làng ngoằn ngoèo, dưới bóng dừa râm mát đã trở thành trải nghiệm không thể bỏ qua. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, khởi nguồn của những chiếc xe ngựa nơi đây không phải để phục vụ du lịch.
Những ngày cuối năm 2025, chúng tôi có dịp gặp ông Phạm Chí Bình - người đã có thâm niên hơn 40 năm đóng móng sắt cho ngựa đang điều khiển xe ngựa chở khách trên đường ở cù lao Thới Sơn.
 |
| Ông Phạm Chí Bình đóng móng sắt cho ngựa. |
Ông Phạm Chí Bình năm nay ngoài 60 tuổi với gương mặt cương nghị và đôi bàn tay chai sần. Ông quê ở xã Quới Sơn (huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre cũ, nay là tỉnh Vĩnh Long) đã có gần 40 năm kinh nghiệm trong nghề đánh xe ngựa. Ngồi trò chuyện, ông nhớ lại những ngày đầu gắn bó với nghiệp ngựa.
Ông kể, thuở ấy, khi cầu Rạch Miễu 1 còn chưa hình thành, phương tiện đi lại chủ yếu là những chuyến phà qua sông. Xe ngựa lúc đó đóng vai trò là ‘xe tải’ của vùng quê, chuyên chở vật liệu xây dựng như cát, đá, gạch phục vụ bà con cất nhà, nhất là đi sâu vào các vùng nông thôn.
Khoảng 30 năm trước, các doanh nghiệp lữ hành nhận ra sức hút từ vẻ đẹp hoang sơ, mộc mạc của cù lao đã tìm đến ông Bình để thuê xe phục vụ khách. Ban đầu, ông vẫn làm hai vai là lúc có khách thì đánh xe sang cù lao phục vụ du lịch, khi vắng lại quay về Bến Tre chở đồ thuê. Nhưng khi lượng khách ổn định, ông và những anh em trong nhóm quyết định bỏ hẳn việc chở nặng để chuyên tâm vào nghề du lịch cho đến tận hôm nay.
Tài nghệ đặc biệt sau những vó ngựa
Theo ông Bình, đóng móng sắt là nghề gia truyền của bên vợ để lại. Đến nay, gia đình ông đã có 3 thế hệ tiếp nối công việc này. Với hơn 40 năm trực tiếp "làm đẹp" và bảo vệ đôi chân cho ngựa, ông hiểu rõ tầm quan trọng của việc đóng móng. Đây là thao tác bắt buộc để bảo vệ móng chân ngựa khỏi trầy xước và mài mòn, đặc biệt là khi ngựa phải kéo nặng trên những con đường bê tông cứng. Nếu không có bộ móng này, ngựa sẽ rất dễ bị “hư chân” và không thể làm việc lâu dài.
 |
| Khách du lịch trải nghiệm xe ngựa trên con đường làng tại cù lao Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Hòa Hội |
Quy trình đóng móng sắt nghe qua có vẻ đơn giản nhưng rất công phu và tỉ mỉ đến từng li. Đầu tiên, người thợ phải bắt chân con ngựa lên, dùng dao gọt phần móng bị hư tổn cho thật bằng phẳng.
Sau đó, họ phải khéo léo ướm phần móng sắt đã được đúc sẵn sao cho vừa khít với kích cỡ chân của từng con ngựa. Tiếp đến, bước khó nhất chính là đóng bốn chiếc đinh đặc chế để cố định móng sắt vào chân ngựa. Phần đinh nhô ra phải được cắt gọn bằng kìm bấm để đảm bảo an toàn.
Nếu gặp con ngựa hiền thì công việc trôi chảy nhưng với những con hung hăng, cần phải có người phụ kìm chặt. Chỉ cần một chút sơ suất, đóng phạm vào phần thịt gây chảy máu, không chỉ làm con vật đau đớn, để lại thương tật mà chính người thợ cũng có thể gặp tai nạn.
ông Phạm Chí Bình
Tuy nhiên, sự hiểm nguy luôn rình rập trong từng thao tác. Ông Bình bảo: “Nếu gặp con ngựa hiền thì công việc trôi chảy nhưng với những con hung hăng, cần phải có người phụ kìm chặt. Chỉ cần một chút sơ suất, đóng phạm vào phần thịt gây chảy máu, không chỉ làm con vật đau đớn, để lại thương tật mà chính người thợ cũng có thể gặp tai nạn”.
Tiếng lốc cốc đặc trưng của vó ngựa vang vọng giữa không gian yên bình đã trở thành linh hồn của các tour du lịch sinh thái ở cù lao giữa sông Tiền. Nhưng để duy trì được thanh âm ấy, sự hiện diện của những người thợ như ông Bình là vô cùng quan trọng.
Tại cù lao này, số người dám làm và làm được công việc đóng móng ngựa chỉ đếm trên đầu ngón tay. Những nghệ nhân như ông Bình chính là người giữ cho đôi chân ngựa luôn vững chãi, để những chuyến xe tiếp tục lắc lư, đưa du khách đi sâu vào hồn cốt của vùng đất miệt vườn của vùng sông nước.
Sách hay về ngựa
Từ những ghi chép rải rác trong sử sách, cuốn Hùng tượng, lương mãtái hiện lại hình ảnh của ngựa chiến tinh nhuệ của Đại Việt trong chiến tranh. Sách tiếp cận đề tài tượng binh và kị binh Việt Nam từ góc nhìn khảo cứu, dựa trên tư liệu chính sử, thư tịch cổ và hình ảnh mỹ thuật. Trong đó, hình tượng ngựa chiến - “lương mã” - được đặt lại đúng vị trí trong lịch sử, không phải là lực lượng mờ nhạt như cách hình dung phổ biến lâu nay.
