|
|
Ảnh: KYD. |
“Cứ mỗi khi đọc một tác phẩm văn học Nhật Bản, tôi lại bắt gặp hình ảnh một chú mèo. Rồi sang cuốn khác, lại thấy một chú mèo nữa. Dường như cuốn sách Nhật nào tôi cầm lên cũng có hình mèo trên bìa, có mèo trong cốt truyện, hoặc thấp thoáng đâu đó giữa những trang sách, lặng lẽ quan sát mọi việc diễn ra với ánh nhìn đầy vẻ phán xét đặc trưng”, cây viết của tờ Metropolis Japan miêu tả.
Theo Nippon, các tiểu thuyết Nhật Bản viết về mèo hiện là một trong những thể loại được yêu thích nhất ở các nước nói tiếng Anh.
Sự ra đời của kiệt tác Ta là mèo
Tuy nhiên, nhiều độc giả không biết rằng, hầu hết cuốn sách này đều chịu ảnh hưởng và lấy cảm hứng từ Ta là mèo, một trong những tác phẩm mang tính cột mốc của văn học Nhật Bản hiện đại.
Nhà phê bình Damian Flanagan cho rằng kỷ nguyên văn học hiện đại của Nhật Bản đã được khởi đầu với Natsume Sōseki và tác phẩm Ta là mèo.
 |
| Bìa sách Ta là mèo của Natsume Soseki, Mai Đỗ dịch, Tao Đàn và NXB Phụ nữ Việt Nam phát hành. |
Vào thời điểm được đăng dài kỳ trên báo (giai đoạn 1904-1906), tác phẩm này nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt từ công chúng, Sōseki dường như là người ít ai ngờ tới nhất sẽ viết một cuốn sách như vậy.
Sōseki được ca ngợi là một trí thức lỗi lạc, người được chính phủ đích thân lựa chọn để đi du học bằng ngân sách nhà nước và nổi tiếng với những bài giảng đòi hỏi sự khắt khe cùng tư duy phân tích khoa học.
Ẩn sau hình ảnh ấy là một người đàn ông đang chới với bên bờ vực suy sụp tinh thần trong cuộc sống riêng tư. Sōseki chịu áp lực nặng nề trong việc khẳng định bản thân, đồng thời gánh vác trách nhiệm nuôi sống vợ và các con nhỏ.
Lo ngại về trạng thái tinh thần bất ổn của Sōseki, Takahama Kyoshi, một cộng sự, gợi ý rằng ông nên viết một tác phẩm văn học để giải khuây. Sōseki chưa từng công bố bất kỳ tác phẩm hư cấu nào trước đó và đã đắn đo không biết nên viết gì. Rồi bất chợt, một ý tưởng lóe lên và ông đã viết ra câu mở đầu nổi tiếng trong nền văn học Nhật Bản hiện đại:
Ta là một con mèo. Cho đến nay, ta vẫn chưa có tên...
Khi bước ra khỏi vai trò thường nhật của một trí thức lừng danh để hóa thân thành một chú mèo vô danh, Sōseki đã phác họa những bức chân dung đầy châm biếm, không chút nương tay, về chính bản thân mình, về nhóm bạn văn chương của mình, cũng như về thói tự phụ của trí thức thời đại ấy.
Tác phẩm này lần đầu được dịch sang tiếng Anh vào năm 1972, tuy nhiên bản dịch chưa thực sự thể hiện được sát nội dung tiếng Nhật.
Theo Nippon, việc dịch lại tác phẩm này là điều cần thiết và cuối cùng đã được thực hiện vào năm 2025, khi Nick Bradley, tác giả của The Cat and the City và Four Seasons in Japan, thử sức và ra mắt phiên bản hiện đại cho tập đầu tiên trong bộ ba tập Ta là mèo.
Cho tới nay, hình tượng mèo đã dần phổ biến hơn trong văn học Nhật Bản. Từ những câu chuyện mang màu sắc siêu thực của Haruki Murakami, nơi mèo thường đóng vai người dẫn đường đầy bí ẩn giữa các thế giới, cho đến cuốn The Travelling Cat Chronicles của Hiro Arikawa, tác phẩm lay động trái tim người đọc bằng hành trình rong ruổi cùng mèo, hay sự đại diện cho ký ức, mất mát và niềm an ủi trong cuốn The Guest Cat.
 |
| Các tác phẩm về mèo trong văn học Nhật Bản đang rất phổ biến ở châu Âu. Ảnh: Her Campus. |
Đam mê dành cho mèo trở thành ngành công nghiệp tỷ đô
Theo Metropolis Japan, các nhà xuất bản đã nhanh chóng nắm bắt cơn sốt về loài mèo và thị trường cũng phản hồi tích cực. Những bìa sách có hình mèo giờ đây gần như trở thành một thể loại riêng biệt, bất kể câu chuyện bên trong có thực sự xuất hiện nhân vật này hay không.
Sự bùng nổ của dòng "tiểu thuyết chữa lành" Nhật Bản (iyashi-kei), những cuốn sách mang lại cảm giác an ủi và chốn nương náu cho tâm hồn, cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Với sự bầu bạn lặng lẽ và sự hiện diện không phán xét, loài mèo là hiện thân hoàn hảo cho tinh thần của những cuốn tiểu thuyết ấm áp, giàu tính chiêm nghiệm.
Hơn một thế kỷ sau khi tác phẩm của Natsume Sōseki, sự bùng nổ của văn học Nhật Bản trên toàn cầu đã biến loài mèo thành một "cỗ máy" tiếp thị đầy quyền năng, theo The Guardian.
Chúng không chỉ xuất hiện trong đời sống, trong sách vở, mà còn trở thành sức hút cho điểm đến du lịch, tạo hình trang trí, vật phẩm lưu niệm hay biểu tượng may mắn. Ngày nay, hình ảnh mèo may mắn maneki-neko xuất hiện phổ biến tại các cửa hàng và nhà hàng, nơi chủ quán hy vọng sẽ gặp được vận may như ngôi đền Gōtokuji nổi tiếng.
Tầm ảnh hưởng của loài bốn chân này đang thể hiện rõ nét trong mọi khía cạnh của xã hội Nhật Bản. Ngay cả Hoàng gia Nhật Bản cũng nuôi mèo và Tokyo thậm chí còn có một "thị trấn mèo" của riêng mình, nơi du khách từ khắp nơi đổ tới. Một báo cáo gần đây cho thấy chúng dự kiến mang lại giá trị kinh tế lên tới 3.000 tỷ yên (18,8 tỷ USD) trong năm nay, một hiện tượng được gọi là "catnomics" (kinh tế học về mèo).
Liệu cơn sốt mèo trong văn học hay trong đời sống Nhật Bản có bao giờ hạ nhiệt không? Điều này có thể lắm chứ, nhưng loài vật đã và luôn trở thành một phần không thể thiếu của thế giới văn chương và xã hội nước này. Chúng thong dong "ngự trị" trên từng trang sách, vừa quan sát, vừa rón rén bước đi, lại vừa dẫn dắt độc giả bước vào thế giới văn học Nhật Bản, nơi vừa mang vẻ đẹp bình dị đời thường, lại vừa tựa cõi mộng, trang Metropolis Japan đánh giá.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
