Chọn ngành 'hot' hay chọn ngành 'hợp'?

Học sinh lớp 12 tham gia một ngày hội tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp năm 2026.

Tại các ngày hội tư vấn hướng nghiệp gần đây, nhiều học sinh lớp 12 không khỏi băn khoăn trước bài toán: Nên chọn nghề theo sở thích, năng lực hay ưu tiên cơ hội việc làm? Giữa đam mê cá nhân và áp lực chọn ngành ổn định, dễ xin việc, các em nên "đánh đổi" điều gì để không phải hối tiếc trong tương lai?

Phân tích về vấn đề này, TS Nguyễn Duy Nhiên, Trưởng Khoa Triết học (Đại học Sư phạm Hà Nội), Phó viện trưởng Viện An sinh xã hội và Phát triển cộng đồng, cho rằng trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, thị trường lao động đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Nhiều ngành nghề mới ra đời trong khi các lĩnh vực truyền thống dần thu hẹp, đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức mà còn phải sở hữu khả năng thích ứng linh hoạt.

Do đó, điểm khởi đầu quan trọng nhất chính là việc học sinh phải tự "định vị bản thân". Chỉ khi xác định rõ năng lực, tính cách và mục tiêu cá nhân, các em mới tránh được tình trạng chọn ngành theo phong trào, từ đó tạo nền tảng để gắn bó lâu dài với nghề nghiệp.

Tuy nhiên, một lựa chọn đúng đắn không chỉ dựa trên sở thích đơn thuần mà còn phải xét đến nhu cầu thực tiễn của xã hội. Những lĩnh vực như Công nghệ thông tin, Trí tuệ nhân tạo, Truyền thông số, Y dược hay Logistics được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong thập kỷ tới.

Dù vậy, các chuyên gia lưu ý rằng "hot" không đồng nghĩa với phù hợp. Nếu không có tố chất, không phải ai cũng có thể thành công trong những lĩnh vực này. Việc lựa chọn sai ngành nghề không chỉ gây lãng phí thời gian, tiền bạc mà còn làm mất đi những cơ hội nghề nghiệp quý giá khác.

Tiếp cận ở góc độ đào tạo, PGS.TS Lê Trung Đạo, Phó hiệu trưởng Đại học Tài chính - Marketing, khuyến cáo học sinh nên ưu tiên các ngành mang tính liên ngành, có sự kết hợp giữa chuyên môn và ứng dụng khoa học công nghệ.

Ông nhấn mạnh những ngành nghề thuần túy rất dễ bị thay thế bởi AI trong tương lai gần. Vì vậy, việc phát triển tư duy phân tích và kỹ năng mềm chính là chìa khóa để người trẻ đứng vững trước những biến động.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Văn Thụy, Trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông (Đại học Ngân hàng TP.HCM), đưa ra lời khuyên thiết thực: "Các em nên chọn ngành trước khi chọn trường. Hãy tìm hiểu thật kỹ xem ngành học đó có phù hợp với năng lực, tài chính và mục tiêu của mình hay không, thay vì cố gắng vào một ngôi trường danh tiếng nhưng lại học một chuyên ngành không phù hợp".

Sau cùng, các chuyên gia đều khẳng định đại học không phải con đường duy nhất, nhưng học tập là hành trình bắt buộc. Thành công không đến từ việc chọn đúng ngay từ đầu mà đến từ sự nỗ lực bền bỉ và ý chí kiên định trên con đường đã chọn. Trong kỷ nguyên cạnh tranh khốc liệt hiện nay, chính tư duy linh hoạt và tinh thần tự học mới là yếu tố quyết định giúp mỗi cá nhân khẳng định giá trị bản thân.