Chiếc quan tài nứt thành manh mối trong ổ dịch

Chiếc xe rời nhà xác ở thành phố Bunia vào một buổi sáng nóng bức tháng 2. Không ai nghĩ rằng hành trình dài hơn 100 km của nó sau này có thể thành mắt xích quan trọng trong cuộc điều tra về ổ dịch Ebola lớn nhất tại miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, theo Reuters.

Nhân viên Hội Chữ thập đỏ khử trùng nhà của một bệnh nhân Ebola tại thị trấn Mongbwalu. Ảnh: Reuters.

Bệnh nhân số 0

Nằm phía sau chiếc SUV cũ kỹ là thi thể của vị mục sư 44 tuổi trong một chiếc quan tài gỗ. Một số người thân ngồi chen chúc ngay trên nắp quan tài suốt quãng đường dài hơn ba giờ đồng hồ. Khi xe đến nơi, chiếc quan tài đã nứt vỡ dưới sức nặng của những người ngồi bên trên.

Nhiều tháng sau, khi Ebola bùng phát dữ dội tại tỉnh Ituri, chính sự cố tưởng chừng nhỏ ấy lại thu hút sự chú ý của các nhà dịch tễ học đang cố gắng truy tìm "bệnh nhân số 0" của ổ dịch.

Theo các chuyên gia tham gia điều tra thuộc Bộ Y tế Congo, đám tang của Mục sư Paluku Makundi Denis ngày 4/2 có thể là một trong những sự kiện siêu lây nhiễm đầu tiên. Trong bối cảnh chủng Ebola Bundibugyo hiếm gặp đang khiến giới chức y tế đau đầu, việc xác định vai trò của ông trong chuỗi lây truyền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Hiện dịch bệnh ghi nhận khoảng 635 ca mắc xác nhận và ít nhất 127 trường hợp không qua khỏi. Tuy nhiên, các nhà điều tra cho rằng virus có thể đã âm thầm lưu hành trong cộng đồng từ 4 đến 6 tháng trước khi ổ dịch chính thức được công bố vào ngày 15/5.

Bà Bertha Aleko ôm chặt bức ảnh của con trai quá cố, Mục sư Paluku Makundi Denis. Ảnh: Reuters.

Ông Makundi qua đời ngày 3/2 tại một bệnh viện ở Bunia sau khi được chẩn đoán viêm phúc mạc, tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng trong ổ bụng. Thời điểm đó, các cơ quan y tế chưa hề biết về sự tồn tại của ổ dịch Ebola nên không có xét nghiệm nào được thực hiện.

Theo Giáo sư David Heymann, chuyên gia bệnh truyền nhiễm của Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới London, viêm phúc mạc có thể là một biểu hiện của Ebola giai đoạn nặng, nhưng không thể xác nhận nguyên nhân ông ra đi nếu không có mẫu xét nghiệm.

Khi chiếc quan tài nứt được đưa về Mongbwalu, cha của người quá cố, ông Pascal Kibali, nhất quyết không chấp nhận việc con trai cả được chôn cất trong chiếc quan tài hư hỏng. Gia đình lập tức mua một quan tài mới. Thi thể được chuyển sang trước khi mặt trời lặn, sau đó là lễ thức tang và an táng với sự tham dự của hơn 80 người thân, bạn bè và hàng xóm.

Nếu ông Makundi thực sự mắc Ebola, đây có thể là thời điểm nguy hiểm nhất. Thi thể người qua đời vì Ebola thường chứa lượng virus rất cao, trong khi các nghi thức tang lễ truyền thống tại nhiều khu vực ở Congo thường có sự tiếp xúc trực tiếp với người đã khuất.

Hàng chục sự ra đi bí ẩn

Những gì xảy ra sau đó khiến cả thị trấn rơi vào hoang mang.

Theo chính quyền địa phương, chỉ vài ngày sau đám tang, nhiều người bắt đầu xuất hiện các triệu chứng sốt, nôn ói và xuất huyết. Trong vòng hai tuần, gần 50 trường hợp không qua khỏi được ghi nhận.

Những người thợ mộc ở Mongbwalu liên tục đóng quan tài để đáp ứng nhu cầu gia tăng trong bối cảnh dịch Ebola tiếp tục lan rộng. Ảnh: Reuters.

Người em trai của mục sư là một trong những người đầu tiên không qua khỏi. Sau đó, thêm một người em khác và một người họ hàng. Các báo cáo y tế cho thấy riêng từ tháng 4 đến tháng 5 đã có ít nhất 108 trường hợp không qua khỏi tại Mongbwalu trong bối cảnh nhiều gia đình xuất hiện các cụm bệnh với triệu chứng tương tự Ebola.

Chính vì vậy, các nhà điều tra bắt đầu tập trung vào đám tang của mục sư Makundi như một điểm khởi đầu quan trọng trong nỗ lực dựng lại đường đi của virus.

Khi số ca mắc và ca không qua khỏi liên tiếp gia tăng, một tin đồn bắt đầu lan khắp Mongbwalu. Nhiều người cho rằng chiếc quan tài nứt của mục sư Makundi đã bị đốt sau lễ tang và xem đây là dấu hiệu của một lời nguyền, thay vì một đợt bùng phát dịch bệnh.

Trong bối cảnh nguyên nhân các ca không qua khỏi chưa được làm rõ, những lời đồn đoán nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, khiến không ít người dân mất niềm tin vào các giải thích từ giới chức y tế.

Khi các nhóm điều tra dịch tễ đến Mongbwalu vào đầu tháng 5, họ phải đối mặt với sự nghi ngờ và thù địch từ cộng đồng. Một nhóm thanh niên đã tấn công lực lượng phòng chống dịch, trong khi lều cách ly tại bệnh viện địa phương bị phóng hỏa.

Dù danh tính của "bệnh nhân số 0" vẫn còn là dấu hỏi, những gì diễn ra ở Mongbwalu đã cho thấy Ebola không chỉ là cuộc chiến chống lại virus. Đó còn là cuộc chiến với tin đồn, sự hoang mang và những thông tin sai lệch có thể khiến cộng đồng quay lưng với chính những người đang cố gắng bảo vệ họ.