Nhà văn người Pháp Patrick Modiano, chủ nhân của giải Nobel năm 2014. Ảnh minh họa: Reuters.

Sự đọc yêu thích nhất của các nhà văn, hoặc ở giai đoạn đầu tiên của hành trình sáng tác, thường là các tác phẩm có sự gần gũi hoặc mối quan tâm của họ. Đọc để học hỏi, rút kinh nghiệm và điều quan trọng nhất, đọc chính là tìm cảm hứng sáng tác cho tác phẩm riêng của mình.

Đối với các nhà văn, ta thường nhận được câu hỏi, tác giả yêu thích nhất của anh là ai và tác phẩm ảnh hưởng nhất đến anh là cuốn nào? Đa số người viết sẽ tìm cách thoái thác hoặc tránh xa câu hỏi này vì dường như tâm lý “mất mát thần tượng” ảnh hưởng ghê gớm. Ít người dám công nhận mình từng có một thần tượng hoặc ảnh hưởng bởi một cuốn sách nào đấy.

Điều này có cần thiết phải né tránh? Có một thần tượng và ảnh hưởng bởi một cuốn sách cụ thể không làm vị thế của người viết thấp đi. Không chịu ảnh hưởng của bất kì ai hoặc bất cứ tác phẩm nào thì hoặc anh ta nói dối hoặc thiếu một sự giáo dục, tự giáo dục cần thiết.

Tất nhiên, để chuẩn bị cho nghề nghiệp của mình, người viết phải trang bị những kiến thức cơ bản. Viết về lịch sử thì đọc lịch sử, viết về địa lí, sinh học, chiến tranh… thì đọc các sách tương ứng. Tất nhiên trên con đường sáng tác, thỉnh thoảng ta bắt gặp những nhà văn đến trường rất ít hoặc sự đọc của họ khá hạn chế. Điều đáng nói ở đây là sự học có thể ít ỏi ở trường lớp nhưng sự học, va vấp trường đời, trường nghề thì nhiều.

Nhà văn người Pháp Patrick Modiano, người đoạt giải Nobel năm 2014 đến trường khá ít nếu so với các đồng nghiệp châu Âu cùng thời; Vũ Trọng Phụng cũng mới học hết tiểu học nhưng những tác phẩm của hai người này chẳng phải là niềm tự hào của nền văn học nước họ hay sao. Người viết tự học, tự trang bị những kiến thức cần thiết cho mình và sự đọc rất quan trọng. Đọc ít và chỉ “tự ăn thịt mình” nguồn vốn rất mau hết hoặc cạn kiệt.

Người viết đọc bao nhiêu là đủ? Tôi thường nghe vài người e ngại sự đọc rộng và sâu do sợ ảnh hưởng đến bản sắc riêng của mình. Điều này có thể đúng ở một giai đoạn, khi nhà văn còn non nớt và sự đọc của anh ta ở bước chập chững. Anh ta quá choáng ngợp hoặc không đủ bàn lĩnh, tự tin để tìm kiếm con đường riêng. Khi sự đọc đã trở thành nhu cầu tự thân của nghề hoặc khi trưởng thành, ta không phải lo lắng về sự ảnh hưởng.

Một mảng sách mà tôi muốn dành một sự quan tâm: Sách nghiên cứu phê bình văn học. Nhiều người viết bày tỏ thái độ họ không quan tâm đến các nhà phê bình viết về tác phẩm của mình. Có đúng thế không? Tôi cho rằng điều này chỉ đúng một phần khi người viết không đủ dũng khí hoặc có một thái độ ít tích cực khi người ta khen chê mình.

Đọc phê bình là một phương thức quan trọng để người viết mau chóng trưởng thành và nhận ra bản thân mình. Nghiên cứu phê bình giống như một tấm gương soi để ta thấy mình xấu đẹp thế nào, trang điểm có loè loẹt hoặc quần áo có quá giản dị hay không. Nhà phê bình trước hết là người đọc, “lỗi” của anh ta nếu có, là anh ta đọc quá kĩ. Nhưng chính sự kĩ lưỡng này giúp ích cho việc viết nói chung ở những góc nhìn tích cực về nghề nghiệp.