Tổng cộng, trong Chiến tranh Thế giới thứ Nhất, châu Âu đã phải chi một khoản tiền khổng lồ, lên đến 200 tỷ đôla.

Cuối cùng, Dawes đã tìm ra đầu mối của khoản nợ: 16 đồng minh châu Âu nợ Mỹ tổng cộng 12 tỷ đôla trong đó Anh nợ 5 tỷ đôla và Pháp nợ 4 tỷ đôla. 17 quốc gia nợ Vương quốc Anh 11 tỷ đôla, trong đó Pháp nợ 3 tỷ đôla, và Nga nợ 2,5 tỷ đôla. Sau Cách mạng Tháng 10, khoản nợ này coi như không còn giá trị.

Đức, quốc gia bại trận chính, có tổng số tiền bồi thường chiến tranh là 12,5 tỷ đôla.

Từ việc so sánh các số liệu này, người châu Âu có thể dễ dàng rút ra kết luận: Khoản bồi thường chiến tranh của Đức gần như tương đương với tổng số tiền mà châu Âu nợ Mỹ. Chỉ cần người Đức có thể trả đủ tiền bồi thường, châu Âu có thể trả nợ cho Mỹ. Tất nhiên, do Đức không kham nổi nên châu Âu cũng đành tiếp tục trì hoãn.

Người Mỹ thở dài chán nản khi nghĩ về điều đó. Hà cớ gì châu Âu các người đánh nhau mà chúng tôi lại phải hao tiền tốn của? Mỹ cung cấp tiền không phải để quyên góp từ thiện, mà đó là các khoản vay thương mại. Không thể đánh đồng các khoản vay thương mại với các khoản bồi thường chiến tranh, kinh doanh là kinh doanh. Không đòi được tiền bồi thường từ Đức là vấn đề của các người, còn việc các người nợ tiền của chúng tôi thì không được thiếu dù chỉ một cắc! Vay tiền mà không trả thì còn gọi gì là tín dụng nữa!

Vương quốc Anh há có thể nuốt trôi cục tức này? Với tư cách là trung tâm tài chính của thế giới, tín dụng còn quý hơn cả mạng sống. Đối với người Anh, bị chỉ trích là không giữ chữ tín còn khó chịu hơn là cái chết. Trước chiến tranh, trong mắt những chủ ngân hàng kiêu ngạo của Anh, các đối tác đến từ Mỹ chỉ là những tên trọc phú, “trưởng giả học làm sang”.

Chiến tranh không thể thiếu hình bóng của tiền tệ. Ảnh: Tehran Times.

Sau chiến tranh, những người Mỹ giàu có lại phê phán người Anh là những kẻ không chịu trả nợ, không biết trọng chữ tín. Điều này làm dấy lên sự phẫn nộ và bất bình của người dân Anh. Các phương tiện truyền thông Anh tố cáo Mỹ chỉ biết khoanh tay đứng nhìn các đồng minh của mình phải hy sinh lớn đến vậy vì sự nghiệp tự do mà mãi không chịu tham chiến, còn cố tình làm giàu từ chiến tranh.

Nếu như người Mỹ còn chút tình nghĩa và lương tâm thì nên chủ động miễn giảm các khoản nợ. Vậy mà bây giờ Mỹ còn dám mặt dày đi đòi nợ các đồng minh đang trong cơn túng quẫn sau chiến tranh, quả thực đúng là “Sherlock” đương thời! Kết quả là “Chú Sam” bị người châu Âu châm biếm là “Bác Sherlock”.

Một phóng viên của The New York Times ở Paris báo cáo rằng “90% người Pháp tin rằng Mỹ là một quốc gia ích kỷ, vô đạo đức và tham lam”. Các nhà ngoại giao Mỹ cũng nhận thấy rằng đại đa số người dân Anh ở London cảm thấy các chính sách của Mỹ là ích kỷ, đáng khinh bỉ và đáng xấu hổ.

Từ xưa đến nay, Mỹ luôn là một quốc gia đề cao triệt để Chủ nghĩa Thực dụng, và việc đánh giá đạo đức là hoàn toàn vô nghĩa đối với những kẻ thực dụng. [...]

Cãi vã thì cứ cãi vã, nếu không lấy được tiền thì chính người Mỹ mới là bên chịu thiệt. Dawes chỉ có một mục đích cho chuyến đi này: Dùng đôla để thống trị châu Âu!

Mặc dù Mỹ chính thức từ chối thừa nhận rằng khoản tiền châu Âu nợ Mỹ chẳng có chút dây mơ rễ má nào với khoản bồi thường của Đức, nhưng trên thực tế, bất kỳ bước đột phá đáng kể nào trong việc thu hồi nợ đều chỉ có thể bắt đầu với sự bồi thường của Đức. Đây thực sự là một vấn đề cực kỳ hóc búa vì “đầu có xuôi thì đuôi mới lọt”.

Trong tình thế hiện tại, Đức đơn giản là không thể trả nổi khoản tiền bồi thường cho các nước thắng. Suốt 4 năm sau chiến tranh, quân Đồng minh đã tổ chức 88 hội nghị liên quan đến vấn đề bồi thường của Đức, và cuối cùng tất cả các bên đều kiệt sức.

Lúc này, Dawes đưa ra một khái niệm mới, đó là “khả năng trả nợ” mới là yếu tố quan trọng nhất. Làm thế nào để xác định khả năng trả nợ của Đức? Đó là gánh nặng thuế. Gánh nặng thuế nợ chiến tranh của người Đức có thể tương đương với của Anh và Pháp. Chiến lược “tạm gác lại tổng số tiền bồi thường, gánh nặng thuế tương đương nhau” của Dawes cuối cùng đã khai thông thế bế tắc.

Tuy nhiên, hiện tại Pháp rõ ràng là một tảng đá ngáng đường. Người Pháp có một mối khúc mắc và ám ảnh bất thường đối với các khoản bồi thường của Đức. Thất bại trong Chiến tranh Pháp-Phổ dẫn đến việc Pháp phải trả cho Đức một khoản bồi thường khổng lồ lên tới 5 tỷ franc. Khoản nợ này như một mũi dao găm mãi trong tâm trí người Pháp, cơn uất ức đó đã thăng hoa thành một dạng cảm xúc dân tộc.

Người Đức phải trả tiền trước, nếu không quân đội Pháp sẽ không bao giờ rút khỏi Khu công nghiệp Ruhr của Đức. Rõ ràng, nếu không có trung tâm sản xuất thép-than này thì toàn bộ nền kinh tế Đức sẽ mất đi động lực phát triển, như vậy thì còn nói gì đến việc bồi thường?

Đến lúc này thì người Mỹ đã thực sự sốt ruột! Morgan, một “đồng minh” của Dawes, cuối cùng đã mất kiên nhẫn trước sự ngoan cố của Pháp. Lúc này Morgan không còn là một kẻ theo đuôi tép riu của các chủ ngân hàng Anh như giai đoạn trước chiến tranh nữa, mà đã trở thành một ông trùm tài chính xưng bá một phương. Đúng như câu nói “thực lực quyết định tâm thế”, chỉ cần Morgan nói là người Pháp bắt buộc phải nghe!

Chẳng bao lâu sau, đồng franc đã xảy ra chuyện!