Học nói 'không' để thiết lập ranh giới cá nhân

Học nói “không” để thiết lập ranh giới cá nhân.

Trong thế giới hiện đại, nơi nhịp sống được đo bằng tốc độ trả lời tin nhắn và những dấu “đã xem” trên mạng xã hội, ranh giới cá nhân trở thành một khái niệm vừa quen vừa xa. Chúng ta nói nhiều về kết nối, nhưng lại ít khi được dạy cách bảo vệ không gian tinh thần của chính mình.

Không ít người bước vào các mối quan hệ từ gia đình, bạn bè đến môi trường công sở với một nỗi sợ mơ hồ: sợ bị hiểu lầm, sợ làm người khác thất vọng, sợ bị đánh giá là khó tính. Vì thế, họ chọn im lặng thay vì lên tiếng, chọn thỏa hiệp thay vì từ chối, chọn mỉm cười thay cho một giới hạn cần được xác lập rõ ràng.

Cái giá của sự “dễ thương” kéo dài không hề rẻ. Đó có thể là cảm giác cạn kiệt năng lượng sau mỗi cuộc trò chuyện, là nỗi ấm ức không gọi thành tên khi nhu cầu của mình liên tục bị xếp sau người khác, hay sâu xa hơn, là sự mơ hồ vì không biết nhu cầu thực sự của mình là gì. Khi ranh giới không được xác lập, ta dễ rơi vào trạng thái sống theo kỳ vọng của người khác hơn là sống theo giá trị của mình.

Trong cuốn sách Chăm sóc bản thân thật sự, bác sĩ tâm thần Pooja Lakshmin cho rằng: Ranh giới không phải bức tường ngăn cách ta với thế giới. Nó giống như một cánh cửa có then cài: Ta chủ động mở ra khi sẵn sàng và đóng lại khi cần nghỉ ngơi. Khi bạn nói: “Tôi không thể nhận thêm việc lúc này” hay “Tôi cần thời gian suy nghĩ trước khi trả lời”, bạn không chống đối ai cả. Bạn đang thực hành quyền tự chủ, quyền được lựa chọn điều phù hợp với sức khỏe tinh thần và năng lực của mình.

Tất nhiên, thiết lập ranh giới đòi hỏi sự can đảm. Mỗi lần nói “không”, ta phải đối diện với khả năng bị phản ứng, thậm chí bị đánh giá. Nhưng như Lakshmin phân tích, trưởng thành là chấp nhận sự khó chịu ngắn hạn để đổi lấy bình an dài hạn. Thay vì cố gắng làm hài lòng tất cả, ta học cách trung thực với chính mình. Thay vì né tránh xung đột, ta chọn giao tiếp thẳng thắn nhưng vẫn giữ sự tôn trọng.

Sách Chăm sóc bản thân thật sự. Ảnh: H.Quỳnh.

Học cách thiết lập ranh giới, suy cho cùng, là học cách nói một lời “có” sâu sắc hơn với sức khỏe tinh thần, với thời gian quý giá, với những điều thực sự quan trọng. Có lẽ ranh giới đầu tiên bạn có thể thử thiết lập không phải với người khác, mà với chính mình: Cho phép mình không phản hồi ngay lập tức, không nhận thêm một trách nhiệm khi cơ thể đã quá tải, không tiếp tục một cuộc trò chuyện khiến bạn mệt mỏi.

Hãy nhớ bình an không đến từ việc thế giới thay đổi, mà từ việc bạn biết mình đứng ở đâu trong thế giới ấy và đủ dũng khí để giữ vị trí đó. Bà nhấn mạnh: “Khi bạn sống trong những cấu trúc xã hội đang làm cho cuộc sống của bạn khó khăn hơn và buộc bạn phải đưa ra những quyết định bất khả thi về mặt đạo đức, sự tuyệt vọng mà bạn cảm nhận không phải vì bạn chưa cố gắng đủ nhiều, mà vì những hệ thống đó đã phản bội bạn. Nói cách khác, đó không phải lỗi của chúng ta”.