‘Chân cháu lên thiên đường trước cháu’

Một người đàn ông Palestine bế một đứa trẻ tại hiện trường ngôi nhà bị đổ sập ở khu Shejaia, thành phố Gaza, sau đòn không kích của Israel ngày 9/4/2025. Ảnh: Reuters.

Sau hơn hai năm chiến tranh hủy diệt tại Gaza, hàng chục nghìn trẻ em Palestine đang phải sống với những thương tích và sang chấn tâm lý nặng nề.

Điển hình là Omar Halawa (13 tuổi), em thường xuyên ngã gục khi cố đứng lên vì quên mất mình không còn đôi chân nguyên vẹn.

Với bà Yasmin Halawa, mẹ của Omar, mỗi lần con ngã xuống là một lần nỗi đau chiến tranh lại xoáy sâu vào tâm can.

“Thằng bé ngã ra đất. Thật đau lòng khi nhìn thấy con mình như vậy”, mẹ của Omar, bà Halawa nói với Al Jazeera.

Bi kịch nghiệt ngã đổ ụp xuống đầu trẻ nhỏ

Hơn 3 tháng trước, Omar mất chân phải. Ngày 1/10/2025, khi Israel đẩy mạnh chiến dịch tấn công trên bộ vào Gaza trong bối cảnh đang đàm phán ngừng bắn với Hamas, Omar cùng cô em gái Layan (11 tuổi), anh họ Moath Halawa (13 tuổi) và người bạn Mohammed Al Siksik (13 tuổi) chạy đi lấy nước từ một xe bồn đậu gần khu lều lán ở Jabalia, phía bắc Gaza.

“Chúng tôi không có đủ tiền di tản xuống phía nam, nên đành ở lại miền bắc. Nước sạch ở đây rất hiếm. Trẻ con phải dậy từ sáng sớm để xếp hàng lấy nước. Chỉ ít phút sau khi bọn trẻ ra khỏi nhà, pháo kích bắt đầu. Chúng tôi hoảng loạn vì Layan và Omar đã ra ngoài rồi”, bà Yasmin nhớ lại. Gia đình bà đã phải sơ tán hơn 15 lần kể từ khi xung đột nổ ra hồi tháng 10/2023.

Khi còn đang hoảng loạn vì lo lắng cho con, có người hét lên báo cho bà Yasmin biết rằng Omar đã bị trúng đạn pháo.

“Điều đầu tiên thằng bé hỏi tôi và em gái nó sau khi tỉnh lại sau ca phẫu thuật là người bạn và người anh họ của nó sao rồi. Cả hai đứa bé đều đã thiệt mạng”, bà Yasmin nói.

Gia đình chôn phần chân bị cắt cụt của Omar gần căn lều tạm trú. Ngày nào em cũng ra đó thăm... chiếc chân. “Chân cháu đã lên thiên đường trước cháu”, Omar nói.

Gia đình Halawa trong căn lều tạm. Ảnh: Al Jazeera.

Ngay từ những ngày đầu xảy ra chiến tranh, Omar đã phải đối diện với chết chóc và tàn phá. Tháng 11/2023, khi Israel không kích miền bắc Gaza, cô bé Layan đã bị thương vì mảnh kính vỡ từ cửa sổ.

“Sau đêm kinh hoàng, chúng tôi ra khỏi nhà, giơ cao mảnh vải trắng để lính Israel không bắn, tôi bế Hatem khi đó mới một tuổi trong tay, rồi dắt Omar, Layan đi bên cạnh. Trên đường đi, các con nhìn thấy thi thể của người anh họ 8 tuổi cùng với nhiều người quen khác. Chúng chết lặng, rồi gào khóc vì kinh hoàng”, bà Yasmin nhớ lại.

“Các con tôi bị sang chấn nặng. Layan hay tiểu dầm dù cháu đã 11 tuổi, còn Omar thì lúc nào cũng sợ hãi, cháu giật mình mỗi khi nghe tiếng động dù chỉ hơi mạnh một chút”, bà Yasmin tâm sự.

Theo Al Jazeera, Omar và Layan là hai trong số hàng chục nghìn trẻ em Gaza mang thương tích vì cuộc chiến đã khiến hơn 71.000 người Palestine thiệt mạng, trong đó có tới 20.000 trẻ em. Gần 42.000 trẻ em khác bị thương, một nửa trong số này phải chịu đựng những thương tích làm thay đổi cả cuộc đời của các em.

Ngay cả ở thời điểm hiện tại, khi lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực hơn 3 tháng, các cuộc tấn công thi thoảng vẫn xảy ra, vẫn có thêm những người bị thương và thiệt mạng.

Ít nhất 39.000 trẻ em Gaza đã bị mất cha hoặc mất mẹ, thậm chí mất cả cha lẫn mẹ. Xung đột ở Gaza đã gây nên cuộc khủng hoảng trẻ mồ côi bi kịch nhất trong lịch sử thế giới hiện đại.

“Thay vì tận hưởng tuổi thơ, trẻ em Palestine đang phải sống ở nơi tồi tệ nhất đối với trẻ nhỏ. Ngay cả sau khi đã đạt được lệnh ngừng bắn trong tháng 10/2025, vẫn có hơn 95 trẻ em thiệt mạng”, người phát ngôn của UNICEF, ông Kazem Abu Khalaf, chia sẻ với Al Jazeera, đồng thời cho biết hơn 4.000 trẻ em Gaza đang cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

Hai năm phong tỏa nghiêm ngặt của Israel đối với hoạt động viện trợ lương thực và các vật phẩm thiết yếu khiến khủng hoảng nhân đạo tại Gaza càng thêm trầm trọng. “Kể từ tháng 10/2023, gần 165 trẻ em Gaza đã chết vì suy dinh dưỡng và đói khát”, ông Khalaf cho biết thêm.

Theo đánh giá của Liên Hợp Quốc về tình hình an ninh lương thực tại Gaza, 1,6 triệu người Palestine ở Gaza, tương đương 77% dân số, trong đó có khoảng 800.000 trẻ em, vẫn tiếp tục phải đối mặt với tình trạng thiếu đói nghiêm trọng trong năm 2026.

Rahaf Al Najjar, 13 tuổi, thuộc vào nhóm trẻ thiếu dinh dưỡng. Tháng 9/2025, khi đi lấy đồ ăn từ thiện cho 5 người em ở khu Sudaniya, phía tây bắc Gaza, Rahaf bị trúng đạn từ máy bay không người lái của Israel. Đạn bắn xuyên qua cả hai chân Rahaf.

Cô bé Rahaf phải làm bạn với đôi nạng. Ảnh: Al Jazeera.

“Con bé hồi phục rất chậm, cảnh nhà luôn thiếu đói, đến nay, hai chân cháu vẫn bị sưng viêm. Rahaf cần được ăn uống tốt hơn để có thể hồi phục. Tôi không có tiền mua thịt cho con. Nhà đông con, chút hoa quả tôi giấu kỹ để dành riêng cho Rahaf cũng chẳng bõ bèn gì”, mẹ của Rahaf, bà Buthayna Al Najjar, tâm sự.

Rahaf cho biết mùa đông khắc nghiệt khiến vết thương của em đau hơn: “Trời lạnh là đau dữ dội, cháu phải uống thuốc mới ngủ được”.

Rahaf còn từng phải chứng kiến cái chết của cha mình, ông Ghassan Al Najjar thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng drone do Israel tiến hành trong ngày 5/11/2024. Khi ông Ghassan đang cố đưa thi thể người anh họ về khu lều lán, chính ông cũng bị trúng đạn.

“Cha con bé vẫn còn sống khi Rahaf bò tới. Ông ấy nhắn nhủ con: Mạnh mẽ lên con gái, gửi lời chào mẹ giúp cha nhé. Rồi ông ấy trút hơi thở cuối cùng”, bà Buthayna kể lại.

Rahaf nói em thấy nhớ cha nhất những khi quá đói bụng hoặc quá đau chân. Em cũng nhớ trường học: “Cháu ước được quay trở lại trường học. Cháu nhớ tiết học vẽ và tiết thể dục”.

Bà Buthayna cho biết hiện bà không còn tiền để cho các con đi học: “Sau khi chồng chết, tôi bán tất cả những gì có thể bán, bán cả chiếc điện thoại duy nhất của tôi, để mua thức ăn cho các con”.

Bi kịch mất trắng một thế hệ

Một cô giáo người Palestine dạy tiếng Anh cho trẻ nhỏ trong căn lều tạm. Ảnh: Al Jazeera.

Việc học tập bị gián đoạn, không xây dựng được thói quen trong cuộc sống, không có nếp sống ổn định khiến nhiều trẻ em ở Gaza luôn sống trong trạng thái bất an. Các em đã mất hai năm học tập vì chiến sự khốc liệt và liên tục phải đi sơ tán. Các em cũng buộc phải sống trong các lều lán tạm bợ, phải ưu tiên phụ giúp gia đình kiếm đồ ăn, nước uống.

“Trong hai năm chiến tranh, chúng tôi đã vĩnh viễn mất đi hơn 20.000 học sinh. Hơn 90% trường học đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc một phần, số còn lại trở thành nơi trú ẩn cho người sơ tán”, ông Jawad Shiekh-Khalil, Giám đốc Sở Giáo dục khu vực tây Gaza, cho hay.

Theo ông Jawad, ngành giáo dục đang triển khai “kế hoạch khẩn cấp” để bù đắp cho trẻ em tại Gaza sau hai năm việc học bị đình trệ vì chiến sự. Tuy nhiên, kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Israel vẫn hạn chế đưa đồ dùng học tập vào Gaza.

“Học sinh không có giấy, bút, vở, hay thậm chí là phấn viết. Chúng tôi có gần 400 điểm học tập, phần lớn đều là các khu lều bạt dựng tạm, tiếp nhận khoảng 150.000 học sinh”, ông Jawad cho hay.

UNICEF cũng đã triển khai chương trình đưa trẻ em Gaza trở lại trường học để các em không quên hẳn những gì đã được học. “Chúng tôi không chấp nhận đánh mất cả một thế hệ”, người phát ngôn của UNICEF, ông Kazem Abu Khalaf, nhấn mạnh.

Cô giáo dạy tiếng Anh Ikram Nasser cho biết những đứa trẻ ở Gaza đã mất dần những thói quen bình thường của tuổi thơ như học tập, vui chơi, thay vào đó các em buộc phải rèn luyện bản năng sinh tồn.

“Tính khí những đứa trẻ trở nên thô ráp, nóng nảy hơn, không phải do lựa chọn, mà vì hoàn cảnh ép buộc. Nhiều đứa trẻ thay vì đến trường đã lựa chọn ở nhà để chờ đón những xe chở lương thực, hàng cứu trợ và nước sinh hoạt”, cô Nasser cho hay.

Một người đàn ông Palestine bế một đứa trẻ bị thương đến bệnh viện sau cuộc không kích của Israel ở thành phố Gaza ngày 9/4/2025. Ảnh: Reuters.

Bác sĩ tâm lý nhi khoa Bahzad Al Akhras cho biết việc mất đi hai năm học tập ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển nhận thức, cảm xúc và kỹ năng xã hội của các em.

“Khi trường học trở thành nơi trú ẩn đông đúc với điều kiện khắc nghiệt, trẻ em không còn nhìn nhận trường học như môi trường học tập đúng nghĩa. Việc không có môi trường học tập đáp ứng những điều kiện cơ bản, không có môi trường sống an toàn, không có những kết nối bạn bè phù hợp với tuổi thơ, các chức năng nhận thức của trẻ không thể phát triển đầy đủ”, bác sĩ Bahzad cho hay.

Theo bác sĩ Bahzad, chiến tranh đã gây ảnh hưởng nặng nề một cách trực tiếp đến trẻ em ở Gaza, từ những em bị chôn vùi dưới đống đổ nát, bị thương nặng, bị rơi vào cảnh mồ côi, cho tới những em phải trải qua các cuộc chạm trán với binh sĩ Israel tại trạm kiểm soát. Ảnh hưởng gián tiếp đến từ sự sụp đổ của hệ thống giáo dục và nạn đói kéo dài.

“Trẻ em thường không thể diễn đạt sang chấn tâm lý bằng lời, các em biểu hiện qua hành vi. Trẻ bị sang chấn có thể trở nên thu mình hoặc tăng động, có thể trở nên chống đối, hung hăng, mất tập trung, suy giảm trí nhớ, hoặc tiểu dầm”, ông nói.

Những điều này xảy ra ở cả hai anh em Omar. Cô bé Layan vẫn hay tiểu dầm dù đã 11 tuổi. Cậu bé Omar mới 13 tuổi nhưng đã bị rụng tóc nhiều, thường xuyên khó ngủ, mất ngủ, em cũng hay tỉnh giấc vì gặp ác mộng, có những khi la hét trong giấc ngủ.

Omar cho biết em thường cảm thấy bất lực: “Cháu gặp khó khăn từ những việc đơn giản nhất như đi vệ sinh. Hiện tại cháu chỉ còn một chân và chưa quen với điều ấy. Cháu hiện không xách nổi một túi rau, thường xuyên bị ngã ra đất. Cháu mong sớm có chân giả. Điều đầu tiên cháu muốn làm sau khi được lắp chân giả là đá bóng và đi bơi với các bạn, cháu mong chờ lắm...”.