Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu vừa qua, nhiều doanh nghiệp bày tỏ sự đồng tình với chủ trương chuyển sang cơ chế giá thị trường, giảm dần sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước.
Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo nghị định, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ. Theo định hướng mới, khi nghị định có hiệu lực, giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định, thay vì Nhà nước quy định giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ điều hành như hiện nay.
Công thức giá bán lẻ xăng dầu được xác định theo nguyên tắc: Giá bán = Giá mua + Chi phí tạo nguồn + Chi phí kinh doanh định mức + Lợi nhuận + Thuế.
Trong đó, Nhà nước quy định chi phí kinh doanh định mức, có cơ chế điều chỉnh hàng năm theo biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và rà soát định kỳ 3 năm dựa trên chi phí thực tế của doanh nghiệp.
Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống tự quyết định, kê khai giá. Thương nhân phân phối trong hệ thống bán không cao hơn giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố.
Các yếu tố như giá mua và chi phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế, lợi nhuận do doanh nghiệp tự quyết định, còn thuế và phí thực hiện theo quy định của Nhà nước. Khi không còn mức giá bán lẻ tối đa do cơ quan quản lý công bố, mỗi doanh nghiệp có thể đưa ra mức giá khác nhau tùy theo nguồn hàng, chi phí và chiến lược kinh doanh.
Dù vậy, theo phản ánh của các doanh nghiệp, nếu quyền tự quyết giá không được phân bổ hợp lý giữa các khâu, cơ chế mới có thể khiến doanh nghiệp bán lẻ tiếp tục phụ thuộc vào các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối, thậm chí đối mặt với nguy cơ bị chèn ép về giá và chiết khấu.
Doanh nghiệp bán lẻ lo không có lợi nhuận
Một trong những vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là cách xác định lợi nhuận trong công thức tính giá, đặc biệt khi quyền quyết định giá được trao cho các doanh nghiệp ở những khâu khác nhau trong hệ thống phân phối.
Ông Ngô Xuân Thắng, Tổng giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát tại Lâm Đồng, cho biết doanh nghiệp đồng tình với việc xây dựng một mức chi phí kinh doanh định mức chung. Tuy nhiên, ông cho rằng cách định nghĩa về lợi nhuận trong công thức tính giá tại dự thảo hiện chưa phù hợp với thực tế hoạt động của thương nhân phân phối và bán lẻ.
Theo ông, nếu lợi nhuận trong công thức tính giá do thương nhân đầu mối xác định thì mức lợi nhuận này chỉ phản ánh mong muốn của doanh nghiệp đầu mối, chưa tính đến yêu cầu lợi nhuận của các đơn vị ở khâu sau.
"Ví dụ đầu mối muốn lợi nhuận định sẵn là 500 đồng thì đó là lợi nhuận do đầu mối mong muốn. Nhưng khi về đến thương nhân phân phối và bán lẻ, chúng tôi mong muốn lợi nhuận phải đạt từ 700 đến 1.200 đồng/lít", ông Thắng nêu ý kiến.
Vì vậy, đại diện Hải Âu Phát đề nghị cơ quan soạn thảo điều chỉnh cách diễn đạt trong công thức tính giá, theo hướng lợi nhuận do thương nhân kinh doanh xăng dầu xác định, thay vì chỉ do thương nhân đầu mối quyết định.
 |
| Doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu lo bị ép chiết khấu khi thả giá. Ảnh: Việt Linh. |
Ông cho rằng nếu vẫn giữ quy định lợi nhuận do đầu mối xác định thì giá bán buôn giao cho thương nhân phân phối và bán lẻ có thể không bao gồm phần lợi nhuận cần thiết cho các đơn vị này. Trong khi đó, chi phí kinh doanh định mức cũng có nguy cơ bị doanh nghiệp đầu mối giữ lại, khiến các đơn vị ở khâu sau không còn đủ dư địa để trang trải chi phí hoạt động.
"Nếu chiết khấu về bằng 0, coi như chúng tôi không có lợi nhuận, không có chi phí kinh doanh định mức thì như vậy không gọi là kinh doanh", ông Thắng nói.
Theo ông, doanh nghiệp bán lẻ phải bỏ vốn để nhập hàng, đầu tư cơ sở vật chất, tổ chức vận chuyển và chịu các rủi ro trong quá trình kinh doanh. Nếu giá bán buôn không phản ánh đầy đủ các chi phí này, doanh nghiệp sẽ khó duy trì hoạt động, nhất là trong bối cảnh phải cạnh tranh về giá bán lẻ.
Cùng quan điểm về nguy cơ mất cân bằng lợi ích, TS Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, cho rằng việc chuyển sang cơ chế doanh nghiệp tự quyết định giá bán có thể tạo thêm động lực cạnh tranh, nhưng quyền định giá cần được trao thực chất cho tất cả doanh nghiệp trực tiếp bán lẻ, không phân biệt hình thức mua bán tự do, đại lý hay nhượng quyền.
Nếu doanh nghiệp bán lẻ được tự quyết định giá nhưng vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp về nguồn hàng, chiết khấu và điều kiện cung ứng thì cơ chế thị trường sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả
TS Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc
Theo ông Tây, dự thảo hiện cho phép doanh nghiệp mua bán tự do được tự quyết định giá, trong khi doanh nghiệp hoạt động theo hình thức nhượng quyền vẫn có thể bị giới hạn bởi mức giá do thương nhân đầu mối công bố. Điều này có thể khiến một bộ phận lớn doanh nghiệp bán lẻ không thực sự được chủ động về giá, dù phải tự chịu các chi phí và rủi ro kinh doanh.
Ông phản ánh một số nhà cung cấp có xu hướng hạn chế bán hàng theo hình thức mua bán tự do hoặc đại lý, thay vào đó yêu cầu doanh nghiệp bán lẻ chuyển sang hình thức nhượng quyền. Điều này khiến các đơn vị bán lẻ phụ thuộc nhiều hơn vào nhà cung cấp về nguồn hàng, chiết khấu và điều kiện cung ứng.
"Nhưng nếu doanh nghiệp bán lẻ được tự quyết định giá nhưng vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp về nguồn hàng, chiết khấu và điều kiện cung ứng thì cơ chế thị trường sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả", ông Tây nhận định.
Đáng chú ý, trong một số trường hợp, doanh nghiệp bán lẻ phải tự đầu tư cơ sở vật chất, chịu toàn bộ chi phí và rủi ro nhưng quyền lợi nhận được từ hợp đồng nhượng quyền lại không tương xứng với những ràng buộc đi kèm.
Nếu doanh nghiệp bán lẻ không được quyền tự quyết giá, nhà cung cấp có thể nâng giá bán buôn lên sát, thậm chí bằng giá bán lẻ, đồng thời giảm chiết khấu xuống rất thấp hoặc bằng 0. Khi đó, doanh nghiệp bán lẻ có nguy cơ thua lỗ, phải rút khỏi thị trường, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lớn thâu tóm.
Để khắc phục tình trạng này, ông Tây đề xuất phân định rõ quyền quyết định giá giữa các khâu, trong đó bên cung cấp quyết định giá bán buôn, còn doanh nghiệp trực tiếp bán lẻ được quyền quyết định giá bán lẻ, không phụ thuộc vào hình thức hợp đồng. Đồng thời, cơ quan quản lý cần có cơ chế kiểm soát hành vi chèn ép, phân biệt đối xử trong cung ứng, đặc biệt liên quan đến giá, chiết khấu và điều kiện mua hàng.
Đề nghị không khống chế giá bán của thương nhân phân phối
Không chỉ lo ngại về nguy cơ bị nhà cung cấp chèn ép, các doanh nghiệp còn cho rằng một số quy định về giá bán trong dự thảo có thể tạo ra những rủi ro trong quá trình thực hiện, nhất là khi mỗi đơn vị được quyền tự điều chỉnh giá vào những thời điểm khác nhau.
Ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), đề cập đến quy định cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ nhiều nguồn và tự quyết định giá bán, nhưng giá bán không được cao hơn mức giá của thương nhân đầu mối có giá cao nhất tại cùng địa bàn.
Khi các doanh nghiệp đều được quyền tự quyết định và điều chỉnh giá mà không có quy định cụ thể về thời điểm điều chỉnh, thương nhân phân phối có thể gặp rủi ro trong việc xác định mức giá phù hợp.
Cụ thể, tại thời điểm thương nhân phân phối điều chỉnh giá, mức giá của doanh nghiệp có thể vẫn thấp hơn giá bán lẻ của thương nhân đầu mối cao nhất trên địa bàn. Tuy nhiên, nếu sau đó thương nhân đầu mối tiếp tục điều chỉnh giá, mức giá này có thể thay đổi, khiến giá bán của thương nhân phân phối vô tình vượt ngưỡng cho phép.
"Chẳng may khi thương nhân phân phối điều chỉnh thì giá đang thấp hơn thương nhân đầu mối cao nhất, nhưng khi thương nhân đầu mối lại điều chỉnh, người ta lại cao nhất thì tại thời điểm đấy chúng ta lại bán cao hơn", ông Hà phân tích.
Theo đại diện Petrolimex, quy định này có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro khi giải trình với cơ quan quản lý, do mức giá được phép áp dụng phụ thuộc vào thời điểm điều chỉnh của những doanh nghiệp khác. Vì vậy, ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, làm rõ hơn cơ chế xác định giá và thời điểm điều chỉnh để tránh phát sinh những vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Trong khi đó, ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, đề nghị xem xét lại quy định tại khoản 3 Điều 27 của dự thảo về giá bán xăng dầu tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối và xa cơ sở sản xuất. Theo quy định được đề xuất, thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối được quyết định giá nhưng không vượt quá giá bán lẻ do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm.
Đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng quy định này chưa thực sự phù hợp khi các doanh nghiệp có sự khác biệt về nguồn tạo hàng, chi phí, cự ly vận chuyển, giá mua, năng lực tài chính cũng như thời điểm công bố giá.
Với những khác biệt đó, việc áp dụng một mức giá trần dựa trên giá bán lẻ của thương nhân đầu mối có thể hạn chế khả năng chủ động định giá của các thương nhân phân phối, kể cả khi chi phí thực tế của họ cao hơn.
"Đã trao quyền cho doanh nghiệp quyết định giá, tại sao phải chặn trên? Trong khi việc tạo nguồn, chi phí, giá mua và thời điểm công bố giá của các doanh nghiệp đều khác nhau", ông Khanh đặt vấn đề.
Theo ông, cơ quan soạn thảo cần xem xét lại quy định khống chế giá này để bảo đảm quyền tự quyết giá được thực hiện nhất quán, đồng thời phản ánh đúng sự khác biệt về chi phí và điều kiện kinh doanh giữa các doanh nghiệp.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
