Canh bạc di sản của Tổng thống Trump tại Iran

Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Reuters

Tổng thống Donald Trump đang đẩy sức ép lên mức tối đa bằng thông điệp về một hạm đội khổng lồ áp sát Iran cùng những cảnh báo đanh thép nhắm vào giới lãnh đạo Tehran. Đáp lại, Iran khẳng định theo đuổi ngoại giao với sự cảnh giác cao độ, báo hiệu một cuộc đấu trí đầy rủi ro.

Dù vòng đàm phán gián tiếp tại Oman ngày 6/2 được ghi nhận là "khởi đầu tốt", Washington vẫn không ngừng gia tăng áp lực. Ngay trước thềm đối thoại, Mỹ phát lệnh sơ tán công dân khẩn cấp khỏi Iran, và khi vòng đầu tiên kết thúc, Washington lập tức siết chặt gọng kìm kinh tế bằng cách áp thuế 25% lên các đối tác thương mại của Tehran cùng lệnh trừng phạt diện rộng nhắm vào đội tàu xuất khẩu dầu mỏ.

Những động thái này cho thấy Mỹ đang biến cả sức mạnh quân sự lẫn kinh tế thành vũ khí sắc bén để dồn đối phương vào thế phải nhượng bộ toàn diện.

Đáp trả áp lực từ Washington, Tehran kiên quyết khẳng định chương trình tên lửa và quyền làm giàu uranium là những "lằn ranh đỏ" không thể thương lượng. Ngày 8/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phát biểu đầy đanh thép: “Phương Tây đang lo sợ về một quả bom nguyên tử không hề tồn tại, nhưng vũ khí thực sự của Iran chính là khả năng kháng cự trước sự áp đặt và bắt nạt”.

Ông Araghchi khẳng định Iran sẽ giữ vững lập trường, từ chối chấm dứt quyền làm giàu uranium hay đưa kho tên lửa đạn đạo lên bàn cân ngay cả khi chiến tranh “bị áp đặt”.

Giới phân tích nhận định, việc Mỹ kết hợp ngoại giao với các lệnh trừng phạt kinh tế khốc liệt là phép thử nhằm buộc Tehran khuất phục. Tuy nhiên, chiến thuật này đang đẩy nguy cơ xung đột lên cao khi lòng tin giữa hai bên vốn đã rạn nứt sâu sắc sau những đòn không kích năm 2025.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Ảnh: Reuters.

Tham vọng ghi danh lịch sử

Theo RT, Washington từ lâu đã cáo buộc Iran lợi dụng chương trình hạt nhân dân sự làm bình phong để phát triển vũ khí nguyên tử, đồng thời phát triển tên lửa đạn đạo và hỗ trợ các lực lượng vũ trang ủy nhiệm nhằm gây bất ổn khu vực.

Đáp lại, Tehran kiên định khẳng định chương trình hạt nhân của mình hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình. Tuy nhiên, suốt hơn 4 thập kỷ qua, hai quốc gia luôn duy trì vị thế đối đầu trực diện. Mối quan hệ này càng trở nên khó hòa giải bởi lập trường cứng rắn của Iran đối với Israel - đồng minh cốt lõi của Mỹ tại khu vực - vốn là một "nút thắt" chiến lược không thể tháo gỡ.

Trong mắt các nhà hoạch định chính sách Mỹ, sự trỗi dậy của Triều Tiên với tư cách một cường quốc hạt nhân thực thụ chính là tiền lệ mà họ quyết tâm không để lặp lại tại Trung Đông.

Ở chiều ngược lại, lịch sử hiện đại đã chứng minh số phận đầy rủi ro của các quốc gia thiếu đi "lá chắn" hạt nhân. Những tiền lệ từ Iraq, Libya, Syria cho đến Venezuela cho thấy họ đều từng đối mặt với các cuộc tấn công quân sự hoặc sự sụp đổ hệ thống dưới áp lực vũ lực từ bên ngoài. Ngay cả Iran cũng không ngoại lệ khi vừa hứng chịu các đợt không kích vào năm 2025.

Theo CNN, nếu có thể đánh bại một trong những kẻ thù truyền kiếp nhất của nước Mỹ, Tổng thống Trump sẽ lập nên một kỳ tích vượt xa cái bóng của các đời tiền nhiệm từ Tổng thống Carter, Reagan, Clinton, Bush, đến Obama, Biden. Đối với một nhà lãnh đạo luôn ám ảnh bởi việc tạo dựng di sản cá nhân, đây rõ ràng là một viễn cảnh đầy cám dỗ để ghi danh vào lịch sử.

Thời điểm này cũng được xem là giai đoạn Iran yếu thế nhất trong 45 năm đối đầu với Mỹ bởi ba yếu tố then chốt. Đầu tiên, tương lai chế độ trở nên bất định khi Đại giáo chủ Khamenei đã cao tuổi và vấn đề kế vị vẫn là dấu hỏi lớn. Thứ hai, nội bộ bất ổn sâu sắc do kinh tế kiệt quệ và thiếu hụt nhu yếu phẩm trầm trọng dẫn đến các cuộc biểu tình diện rộng. Cuối cùng, "lá chắn" khu vực từ các lực lượng ủy nhiệm - vốn là bảo hiểm an ninh của Tehran - đã suy yếu đáng kể sau những xung đột khốc liệt với Israel.

Khi mọi rào cản đối với quyền hạn của Tổng thống gần như đã bị loại bỏ, các quyết định chiến lược hiện nay phụ thuộc hoàn toàn vào bản năng của ông Trump. Karim Sadjadpour, chuyên gia về Iran tại Viện Hòa bình Quốc tế Carnegie, nhận định với CNN: "Những toan tính quan trọng nhất lúc này nằm chính trong đầu của Tổng thống Trump".

Hai đặc phái viên của Mỹ, ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, gặp Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr Albusaidi tại Muscat, Oman, ngày 6/2. Ảnh: Reuters.

Chiến thuật "Đánh và xem xét"

Từ góc độ chiến lược, giới hoạch định chính sách Mỹ xem bối cảnh hiện tại là cơ hội để giải quyết các mối lo ngại an ninh bằng vũ lực ở mức độ hạn chế. Thay vì một cuộc đổ bộ tốn kém và đầy rủi ro chính trị, Washington hướng tới chiến lược "Đánh và xem xét" (Hit and See) - sự kết hợp giữa không kích, các chiến dịch đặc nhiệm và nỗ lực hậu thuẫn các nhóm đối lập.

Theo CNN, học giả Vali Nasr nhận định: "Cả Iran và Mỹ đều đang chuẩn bị cho chiến tranh, nhưng không bên nào muốn nó thực sự xảy ra". Một chiến dịch không kích tập trung sẽ được coi là bài thử nghiệm mang tính quyết định đối với khả năng phục hồi của hệ thống chính trị cũng như sự gắn kết của các lực lượng vũ trang Iran dưới áp lực cực độ.

Tuy nhiên, kế hoạch của Mỹ vấp phải sự kháng cự bền bỉ từ hệ thống quân sự Iran. Báo New York Times dẫn nguồn ảnh vệ tinh cho thấy Tehran đang khôi phục thần tốc các nhà máy tên lửa đạn đạo và để ngỏ phương án phong tỏa eo biển Hormuz. Những bước tiến vượt bậc về công nghệ tên lửa cùng các đòn phản công thực tế nhắm vào Israel năm ngoái là minh chứng cho năng lực tác chiến đáng gờm mà Washington đang tìm cách kiềm chế.

Kịch bản xung đột còn đối mặt với nguy cơ Iran phản công làm tê liệt hạ tầng dầu mỏ, gây bất ổn cho một Trung Đông đang trong tiến trình chuyển mình mạnh mẽ sang các lĩnh vực tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và du lịch cao cấp. Một sự đứt gãy năng lượng tại đây không chỉ là thảm họa khu vực mà còn là cú sốc trực tiếp đối với nền kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh đó, Tổng thống Trump phải thận trọng cân nhắc vị thế nội bộ khi tỷ lệ ủng hộ đã giảm xuống dưới mức 40% ngay trong năm bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy áp lực. Một chiến dịch quân sự sa lầy hoặc thất bại không chỉ làm xói mòn uy tín của chính quyền mà còn đặt dấu hỏi lớn về năng lực quản lý khủng hoảng của Washington. Do đó, giới phân tích cho rằng ông Trump vẫn ưu tiên một thỏa thuận mang tính "chiến thắng" trên bàn đàm phán hơn là bị kéo vào một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.

Về phần mình, theo RT, Iran đứng trước hai ngã rẽ khó khăn. Một là kháng cự: hứng chịu tấn công và đáp trả hạn chế để răn đe đối phương lặp lại hành động. Hai là đàm phán dưới áp lực quân sự trực tiếp: con đường này nguy hiểm hơn vì dễ dẫn đến những nhượng bộ tối đa về cả hạt nhân lẫn chính trị nội bộ mà không có đảm bảo an ninh lâu dài.

Ông Abas Aslani, chuyên gia thuốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Trung Đông, cảnh báo nếu ngoại giao thất bại, leo thang quân sự là điều khó tránh khỏi. Tóm lại, khả năng Mỹ hành động quân sự là thực tế, nhưng hậu quả của nó sẽ vượt xa khỏi biên giới Tehran, tác động sâu sắc đến ổn định toàn cầu.