Cần thể chế hóa Giải thưởng Sách Quốc gia vào Luật Xuất bản

Toàn cảnh hội thảo diễn ra sáng 8/5 tại TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu.

Đó là đề xuất của bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương) tại "Hội thảo thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản". Hội thảo diễn ra sáng 8/5 tại TP.HCM, tập trung giải quyết các "điểm nghẽn" thực tiễn tại trung tâm xuất bản lớn nhất cả nước.

Tái định vị ngành xuất bản Việt Nam

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, trong bối cảnh xuất bản bước vào cạnh tranh khu vực và chuyển đổi số mạnh mẽ, nâng cao tiêu chuẩn của các hoạt động chuyên môn sẽ góp phần tái định vị vai trò của sách trong đời sống văn hóa.

Từ đó, Phó vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương) đề xuất bổ sung quy định cụ thể về Giải thưởng Sách Quốc gia. Bà nhấn mạnh giải thưởng cần được trao vai trò tương xứng như một cơ chế khuyến khích sáng tạo, tạo động lực cho tác giả, dịch giả và đơn vị làm sách đầu tư chiều sâu cho các tác phẩm có giá trị.

“Chỉ thị 04 đã yêu cầu nâng cao chất lượng Giải thưởng Sách quốc gia ngang tầm khu vực. Chúng ta cần thể chế hóa cụ thể giải thưởng vào một điều của Luật sửa đổi để giao đúng người, đúng việc; đồng thời giúp việc đầu tư, xã hội hóa giải được chính danh và đồng bộ hơn”, bà Linh nhấn mạnh.

Đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Cục Xuất bản, In và Phát hành, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, Hiệp hội In Việt Nam góp ý tại hội thảo. Ảnh: Duy Hiệu.

Cùng quan điểm về việc nâng cao vị thế ngành xuất bản, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nói dự thảo Luật lần này là một cuộc “tái định vị” toàn diện.

Ông nhấn mạnh mục tiêu xây dựng nền xuất bản “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, đưa ngành sách trở thành ngành kinh tế - công nghệ hạt nhân trong hệ sinh thái sáng tạo quốc gia. Ông khẳng định Luật sửa đổi sẽ xác định rõ xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng, vừa là bộ phận cấu thành quan trọng của công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số.

Ông Lê Văn Minh, Phó trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, khẳng định Thành phố luôn coi xuất bản là hạt nhân trong chiến lược phát triển.

Để ngành sách bứt phá, ông cho rằng cần quan tâm đồng bộ đến bốn yếu tố là phát hành, người viết, người đọc và không gian đọc. Ông cũng đề nghị cần có sự phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương trong công tác bổ nhiệm, quản lý cán bộ để phù hợp với đặc thù thực tiễn tại cơ sở.

Hệ sinh thái xuất bản lấy người đọc làm trung tâm

Nhấn mạnh TP.HCM hiện tập trung nhiều đơn vị xuất bản, ông Bùi Hữu Toàn, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho rằng Luật Xuất bản sửa đổi cần sớm xác lập hành lang pháp lý cho các mô hình văn hóa đọc mới như Đường sách hay không gian đọc mở.

Theo ông, việc thiếu quy định cụ thể đang khiến địa phương gặp khó trong quản lý, vận hành và định hướng phát triển dài hạn cho các thiết chế này. Lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM nhận định việc luật hóa sẽ giúp kết nối các chủ thể trong ngành, tạo nền tảng để xây dựng hệ sinh thái nội dung đa ngành. Từ đó, sách có thể liên kết với điện ảnh, truyền hình và công nghệ số nhằm khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Về nội dung phát triển văn hóa đọc, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM - đại diện Hội Xuất bản Việt Nam tại TP.HCM, nhấn mạnh nội dung về văn hóa đọc trong Luật cần được thiết kế để đưa người đọc trở thành trung tâm của mọi chính sách phát triển.

Đại diện Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, Hội Xuất bản Việt Nam tại TP.HCM và các nhà xuất bản địa phương góp ý cho dự thảo sửa đổi Luật xuất bản 2012. Ảnh: Duy Hiệu.

Ông Lê Hoàng nhấn mạnh: “Chỉ thị 04 đã xác định lấy người đọc là trung tâm và văn hóa đọc chính là mục tiêu cuối cùng của hoạt động xuất bản. Chúng ta không nên chỉ dừng lại ở các quy định kỹ thuật lập pháp mà phải biến văn hóa đọc thành một cột trụ vững chắc, được quy định rõ ràng trong Luật để tạo động lực và sức lan tỏa lớn cho toàn xã hội”.

Trong khi đó, ông Thái Ngọc Quý, Phó giám đốc Nhà xuất bản Trẻ, bày tỏ lo ngại về tình trạng in lậu và xâm phạm bản quyền trên môi trường số. Ông cho rằng các hành vi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, uy tín mà còn làm suy giảm nguồn lực tái đầu tư cho tác giả, công nghệ và hoạt động xuất bản. Vì vậy, Nhà xuất bản Trẻ kiến nghị Luật sửa đổi cần bổ sung cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ hiệu quả hơn trên không gian mạng.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho biết nhiều ý kiến tại hội nghị cùng thống nhất ngành xuất bản đang vận hành trong môi trường số đa nền tảng, với sự tham gia của nhiều chủ thể mới. Do đó, tư duy quản lý cũng phải thay đổi tương ứng.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm phát biểu kết luận. Ảnh: Duy Hiệu.

“Sắp tới, quản lý không thể chỉ dựa vào công cụ hành chính truyền thống hay tăng thêm thủ tục để kiểm soát rủi ro. Chúng ta cần chuyển mạnh sang phương thức quản lý hệ sinh thái nội dung, dựa trên dữ liệu chuyên ngành và các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện đại”, ông nhận định.

Thứ trưởng Phan Tâm định hướng ban soạn thảo nghiên cứu mô hình tổ hợp, tập đoàn xuất bản chủ lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển sức mạnh văn hóa. Ông cho rằng quá trình đổi mới cần gắn với xu hướng hội tụ giữa xuất bản, truyền thông và nội dung số nhằm hình thành các chuỗi giá trị mới cho tài sản trí tuệ.