Nghiện công việc ngăn con người kết nối với bạn bè và xây dựng đời sống xã hội lành mạnh. Ảnh: Shutterstock.

Các biện pháp khuyến khích vô hình đang được lồng ghép vào công việc của nhân viên văn phòng, từ triển vọng tiền thưởng và quyền chọn mua cổ phiếu cho đến lời hứa thăng chức. Ngay cả trong những lĩnh vực như y tế, các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe phục vụ nhiều bệnh nhân hơn, kê nhiều đơn thuốc hơn và tiến hành nhiều quy trình phẫu thuật hơn bởi vì họ được khuyến khích làm như vậy. Mỗi tháng, tôi nhận một báo cáo về năng suất làm việc của mình, được tính toán dựa trên số phiếu thanh toán mà tôi đại diện ký tên.

Ngược lại, các công việc tay chân đang ngày càng được cơ giới hóa và tách khỏi ý nghĩa của chính công việc đó. Những người làm việc dưới sự thuê mướn của những ông chủ thụ hưởng từ xa luôn có những hạn chế về quyền tự chủ, thu nhập ít ỏi và ít ý thức trách nhiệm chung. Công việc được làm từng phần theo dây chuyền lắp ráp tự động sẽ phá vỡ cảm giác hoàn thành và giảm thiểu sự tiếp xúc với người tiêu dùng sản phẩm cuối cùng, cả hai đều là trọng tâm của động lực làm việc nội tại. Kết quả là tâm lý “làm hết sức/chơi hết mình” với hành vi tiêu thụ cưỡng bách quá mức sẽ trở thành phần thưởng vào cuối một ngày làm việc vất vả.

Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi những người có trình độ học vấn dưới bậc trung học phổ thông làm những công việc trả lương thấp đang làm việc ít hơn, trong khi những người làm công ăn lương có trình độ học vấn cao lại làm việc nhiều hơn.

Năm 2002, nhóm 20% được trả lương cao nhất có khả năng làm việc nhiều gấp đôi nhóm 20% được trả lương thấp nhất, và xu hướng đó vẫn tiếp diễn. Các nhà kinh tế suy đoán sự thay đổi này là do mức phần thưởng cao dành cho những người đứng đầu “chuỗi thức ăn” của nền kinh tế.

Thỉnh thoảng, tôi thấy khó ngăn bản thân ngừng làm việc một khi đã bắt đầu. Tự thân “dòng chảy” tập trung sâu là một loại ma túy, giải phóng dopamine và tạo ra trạng thái hưng phấn riêng của nó. Dù được khen thưởng rất cao ở các quốc gia giàu có và hiện đại, nhưng kiểu tập trung theo đuổi một mục đích duy nhất này có thể là một cái bẫy khi nó ngăn chúng ta kết nối với bạn bè và hình thành các mối quan hệ thân thiết với gia đình trong suốt phần đời còn lại của mình.