Căn bệnh ở phổi dễ nhầm lẫn, khiến 80% người bệnh không qua khỏi

Bệnh nấm phổi vẫn âm thầm phát triển trong cộng đồng, ảnh hưởng tới sức khỏe người bệnh. Ảnh: robina_weermeijer.

Mối đe dọa từ nấm phổi đang gia tăng nhưng lại chưa được quan tâm đúng mức. Tình trạng triệu chứng mơ hồ kết hợp với quy trình xét nghiệm kéo dài khiến nhiều bệnh nhân bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị, dẫn đến nguy cơ không qua khỏi cao.

Cảnh báo này được các chuyên gia đưa ra tại Hội nghị khoa học Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) ngày 1/8.

"Sát thủ" thầm lặng

Theo số liệu thống kê, mỗi năm thế giới có hơn 2 triệu người không qua khỏi do các bệnh về nấm. Sau đại dịch Covid-19, số lượng bệnh nhân mắc nấm phổi nhập viện tăng lên đáng kể.

Tại Việt Nam, gánh nặng này đặc biệt lớn. Ước tính mỗi năm cả nước có khoảng 15.000 ca nấm phổi xâm lấn và 55.000 trường hợp nấm phổi mạn tính do loài nấm Aspergillus gây ra.

Đáng chú ý, Việt Nam đang đứng thứ 5 trên thế giới về gánh nặng nấm phổi mạn tính. Khoảng 50% bệnh nhân từng mắc lao khi đến khám lại tại các cơ sở hô hấp được ghi nhận mắc nấm phổi do Aspergillus.

Tuy nhiên, tỷ lệ chẩn đoán nấm phổi tại Việt Nam hiện dưới ngưỡng thực tế rất nhiều, chỉ khoảng 1/1.000 ca mắc được phát hiện. Tỷ lệ đe dọa tính mạng do nấm phổi xâm lấn dao động 30-80%. Nếu không được điều trị, 100% bệnh nhân không qua khỏi.

Nấm phổi vốn ít gặp ở người bình thường có sức đề kháng tốt (chỉ chiếm khoảng 0,02% các bệnh lý về phổi). Tuy nhiên, bệnh lại đặc biệt bùng phát trên nền cơ địa suy giảm miễn dịch như người mắc ung thư, bệnh nhân đang hóa trị, người dùng thuốc ức chế miễn dịch hay corticosteroid kéo dài, bệnh nhân hậu Covid-19, người mắc xơ nang phổi hoặc có tiền sử mắc lao.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Hải phát biểu tại hội nghị khoa học. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Khi mắc bệnh, người dân thường đến khám với các biểu hiện rất phổ biến như ho ra máu kéo dài không rõ lý do, sốt dai dẳng kèm đau ngực, ho khạc đờm kèm khó thở như hen. Nhiều trường hợp bị chẩn đoán nhầm là viêm phổi và điều trị bằng kháng sinh kéo dài nhưng không khỏi.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết chẩn đoán nấm phổi hiện vẫn là bài toán khó do triệu chứng lâm sàng không rõ ràng. Các dấu hiệu trên hình ảnh học của bệnh nấm phổi lại rất dễ nhầm lẫn với những bệnh lý hô hấp thường gặp như lao phổi hay viêm phổi do vi khuẩn.

Hạn chế của quy trình chẩn đoán hiện tại

Chia sẻ sâu hơn về góc độ chuyên môn, bác sĩ chuyên khoa II Bùi Khắc Vũ, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết khó khăn đầu tiên trong xử trí nấm phổi là sự mờ nhạt của các chỉ số lâm sàng và hình ảnh học.

Trên phim chụp X-quang hoặc CT ngực, tổn thương do nấm gây ra rất phong phú và đa dạng. Ngoại trừ một số dấu hiệu gợi ý đặc trưng như tổn thương đông đặc có quầng kính mờ bao quanh (halo sign) hay khối nấm nằm trong hang phổi (fungus ball), phần lớn các tổn thương còn lại như nốt phổi, kính mờ, đông đặc, đều không đặc hiệu.

"Kích thước tổn thương do nấm có thể rất lớn nhưng cũng có thể cực kỳ nhỏ. Trong bối cảnh số lượng bệnh nhân đông, bác sĩ áp lực phải đọc lượng lớn phim mỗi ngày, nguy cơ bỏ sót các tổn thương nhỏ hoặc nhận định sai tổn thương hoàn toàn có thể xảy ra", bác sĩ Vũ nhận định.

Mặt khác, để chẩn đoán xác định chủng nấm như Aspergillus, Candida hay Cryptococcus, bắt buộc phải thực hiện xét nghiệm vi sinh hoặc giải phẫu bệnh. Đây được coi là "tiêu chuẩn vàng" để bác sĩ kê đơn thuốc kháng nấm phù hợp. Tuy nhiên, thời gian trả kết quả của các xét nghiệm này thường mất từ 7 đến 14 ngày.

Người đàn ông phát hiện mắc nấm phổi sau một tháng sốt cao. Ảnh: BVĐK Phú Thọ.

Bác sĩ Vũ đánh giá đây là một hạn chế rất lớn. Với những bệnh nhân nặng đang trong tình trạng suy hô hấp, việc phải chờ đợi 1-2 tuần khiến họ lỡ mất "thời gian vàng".

Những trường hợp phát hiện muộn thường phải phẫu thuật cắt bỏ phần phổi hỏng hoặc nút mạch cầm máu, vừa chịu chi phí tốn kém do chưa được BHYT thanh toán hoàn toàn, vừa đối mặt với nhiều nguy cơ trước và sau mổ.

Để giải quyết "triệu chứng mờ - xét nghiệm chậm" của bệnh nấm phổi, giải pháp công nghệ đang được ngành y tế kỳ vọng rất lớn, đặc biệt là ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI).

Tuy nhiên, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định khẳng định AI không phải là tiêu chuẩn vàng để thay thế xét nghiệm vi sinh. Vai trò cốt lõi của AI là rút ngắn thời gian chẩn đoán, hỗ trợ quét hình ảnh để phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ nhỏ nhất, giúp đưa bệnh nhân vào quy trình theo dõi sớm và đánh giá hiệu quả điều trị.

Xu hướng phát triển của y học tương lai sẽ là chẩn đoán đa mô thức. Thay vì đánh giá rời rạc từng nhánh (lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, dữ liệu gene) như hiện nay, các công nghệ mới sẽ tổng hợp toàn bộ dữ liệu này lại.

"Mục tiêu cuối cùng là cá thể hóa điều trị. Dựa trên tổng thể dữ liệu lâm sàng, huyết thanh, gen của từng người bệnh, bác sĩ có thể đưa ra phác đồ và liều lượng thuốc kháng nấm tối ưu nhất cho riêng bệnh nhân đó, thay vì áp dụng một công thức chung", bác sĩ Vũ nhấn mạnh.