Căn bệnh có thể cướp đi mạng sống chỉ trong vài giờ

Các chấm xuất huyết trên da bé gái được chẩn đoán viêm màng não mô cầu. Ảnh: Sở Y tế Tây Ninh.

Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) là một trong những tác nhân gây nhiễm trùng xâm lấn có diễn tiến nhanh và nguy hiểm, với bệnh cảnh có thể trở nặng và đe dọa tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ. Sau khi cư trú tại vùng mũi, họng, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu gây nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, hoặc vượt qua hàng rào máu - não, xâm nhập dịch não tủy và gây viêm màng não.

Ở thể nặng, bệnh có thể nhanh chóng dẫn đến sốc, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan, khiến người bệnh không qua khỏi. Vì vậy, bệnh não mô cầu được xem là một cấp cứu y khoa, đòi hỏi phát hiện và điều trị khẩn cấp.

Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), nhiều người vẫn có những quan niệm chưa chính xác về căn bệnh này, từ đối tượng có nguy cơ mắc bệnh đến khả năng lây truyền và hiệu quả bảo vệ của vaccine.

Lầm tưởng 1: Não mô cầu chỉ mắc ở trẻ nhỏ

Sự thật: Theo HCDC, bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Trẻ nhỏ thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhưng thanh thiếu niên, người trẻ tuổi, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, doanh trại quân đội hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm cũng có nguy cơ.

Do đó, việc cho rằng người lớn hoặc người trẻ khỏe mạnh không thể mắc não mô cầu có thể dẫn đến tâm lý chủ quan trong phòng bệnh.

Lầm tưởng 2: Tiếp xúc với người mắc não mô cầu chắc chắn sẽ bị lây

Sự thật: Não mô cầu lây truyền từ người sang người thông qua các giọt bắn đường hô hấp hoặc nước bọt khi tiếp xúc gần.

Các tình huống làm tăng nguy cơ lây nhiễm có thể kể đến như sống cùng nhà, hôn hoặc tiếp xúc kéo dài trong không gian kín. Tuy nhiên, không phải tất cả người từng tiếp xúc với bệnh nhân đều chắc chắn mắc bệnh.

Nguy cơ lây nhiễm phụ thuộc vào mức độ và thời gian tiếp xúc cũng như tình trạng miễn dịch của từng người. HCDC khuyến cáo những người tiếp xúc gần với ca bệnh cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định có cần điều trị dự phòng hay không.

Lầm tưởng 3: Não mô cầu chỉ gây viêm màng não

Sự thật: Não mô cầu thường được nhắc đến với bệnh viêm màng não, nhưng vi khuẩn này còn có thể xâm nhập vào máu và gây nhiễm khuẩn huyết.

Đây là tình trạng nghiêm trọng, có thể diễn tiến rất nhanh, gây sốc, suy đa cơ quan và không qua khỏi nếu không được điều trị kịp thời. Một số bệnh nhân có thể đồng thời bị viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết.

Các dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, phát ban xuất huyết, buồn nôn, nôn hoặc lơ mơ. Khi xuất hiện những triệu chứng này, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.

Lầm tưởng 4: Chỉ cần tiêm vaccine não mô cầu một lần là được bảo vệ suốt đời

Sự thật: Tiêm vaccine là một trong những biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ có thể giảm theo thời gian.

Tùy loại vaccine, độ tuổi tiêm chủng và nguy cơ mắc bệnh của từng người, một số trường hợp có thể cần tiêm nhắc lại để duy trì khả năng bảo vệ. Do đó, người dân không nên mặc định rằng chỉ cần tiêm vaccine não mô cầu một lần là có thể được bảo vệ suốt đời. Việc tiêm chủng cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế và khuyến cáo của ngành y tế.

Lầm tưởng 5: Người khỏe mạnh thì không thể mắc não mô cầu

Sự thật: Trên thực tế, một số người có thể mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng mũi họng nhưng không xuất hiện triệu chứng. Những người này vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.

Trong một số trường hợp, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào bảo vệ của cơ thể và gây bệnh nhanh chóng, kể cả ở những người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, HCDC khuyến cáo người dân tiêm vaccine khi có chỉ định; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; che miệng khi ho, hắt hơi; giữ nơi ở thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc bệnh.

Não mô cầu là bệnh nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa. Người dân cần nhận biết đúng các yếu tố nguy cơ, không chủ quan với những triệu chứng bất thường và đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ, bởi bệnh có thể diễn tiến nhanh chỉ trong vài giờ đến vài ngày.