Vai trò ít biết của vitamin A

Vitamin A là vi chất thiết yếu giúp duy trì thị lực, dựng nên "áo giáp" miễn dịch và bảo vệ lớp niêm mạc khỏi sự xâm nhập của mầm bệnh. Ảnh: Ostrovit.

Vitamin A không chỉ cần thiết cho thị lực mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hàng rào bảo vệ và điều hòa hệ miễn dịch của trẻ.

3 lớp “áo giáp” vitamin A dựng lên cho trẻ

Theo TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, phụ trách khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, có thể hình dung vitamin A đang giúp cơ thể trẻ xây dựng 3 lớp phòng vệ trước các tác nhân gây bệnh.

Lớp bảo vệ đầu tiên là da và niêm mạc. Đây là “bức tường” bao phủ và lót các cơ quan như mũi, họng, đường hô hấp và đường tiêu hóa, ngăn vi khuẩn, virus xâm nhập. Vitamin A góp phần duy trì cấu trúc và chức năng bình thường của các mô này, đồng thời hỗ trợ lớp niêm mạc tiết chất nhầy để giữ và loại bỏ một phần mầm bệnh.

Khi thiếu vitamin A, da và niêm mạc có thể bị tổn thương, khô, dễ bong tróc, khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên suy yếu và tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhập.

Lớp thứ hai là hệ thống miễn dịch. Vitamin A tham gia vào sự phát triển và hoạt động của nhiều tế bào miễn dịch, đồng thời hỗ trợ các cơ chế bảo vệ tại niêm mạc đường hô hấp và tiêu hóa - những vị trí thường xuyên tiếp xúc với mầm bệnh.

Lớp thứ ba là khả năng điều hòa phản ứng miễn dịch. Vitamin A không chỉ giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh mà còn tham gia điều chỉnh mức độ của phản ứng viêm. Điều này giúp hệ miễn dịch đáp ứng phù hợp, hạn chế tình trạng phản ứng quá mức gây tổn thương cho cơ thể.

Nhân viên y tế cho trẻ uống vitamin A. Ảnh: N.Phương/ Viện Dinh dưỡng.

Các bằng chứng nghiên cứu cho thấy bổ sung vitamin A có thể giúp giảm nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của một số bệnh nhiễm trùng, đặc biệt ở trẻ thiếu vitamin A hoặc suy dinh dưỡng. Vì vậy, bảo đảm khẩu phần vitamin A phù hợp là một phần quan trọng trong chăm sóc dinh dưỡng và sức khỏe trẻ em.

Ăn đúng chưa đủ

Vitamin A là vitamin tan trong chất béo. Vì vậy, chế độ ăn cần có một lượng chất béo phù hợp để cơ thể hấp thu tốt các carotenoid tiền vitamin A có trong thực phẩm thực vật như cà rốt, bí đỏ, rau xanh đậm.

"Cha mẹ có thể thêm một lượng dầu hoặc chất béo phù hợp vào cháo, súp; ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, xào nhanh thay vì nấu quá lâu ở nhiệt độ cao. Việc thái nhỏ, băm hoặc nghiền thực phẩm cũng giúp trẻ dễ ăn và tiêu hóa hơn", bác sĩ Ngàn nói.

Một chế độ ăn đa dạng với thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh và các loại củ quả màu vàng, cam giúp cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng và miễn dịch. Kẽm cũng tham gia vào quá trình chuyển hóa và sử dụng vitamin A, trong khi vitamin E có vai trò chống oxy hóa và có thể góp phần bảo vệ vitamin A trong cơ thể.

Ngược lại, theo vị chuyên gia, trẻ không nên thường xuyên sử dụng đồ chiên rán, thức ăn nhanh và các thực phẩm giàu chất béo không lành mạnh. Chất xơ không cần kiêng nhưng nên được sử dụng cân đối, tránh chế độ ăn quá nhiều chất xơ thô làm giảm khả năng hấp thu một số dưỡng chất.

Đặc biệt, phụ huynh không nên tự ý cho trẻ sử dụng vitamin A liều cao. Đây là vitamin tan trong chất béo nên có thể tích lũy trong cơ thể; dùng quá liều có nguy cơ gây ngộ độc. Việc bổ sung vitamin A, cũng như các vi chất khác như sắt hay canxi với liều cao kéo dài, cần dựa trên nhu cầu của trẻ và hướng dẫn của cán bộ y tế.