|
|
Ca điều trị bệnh não mô cầu tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương. Ảnh: BVCC. |
Một thanh niên 22 tuổi được đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nguy kịch, rối loạn tri giác, phải thở máy, sau nhiều giờ chỉ có biểu hiện sốt và đau đầu nhẹ. Kết quả chẩn đoán cho thấy bệnh nhân nhiễm vi khuẩn não mô cầu. Đây là căn bệnh truyền nhiễm được các chuyên gia xếp vào nhóm nguy hiểm bậc nhất, do khả năng diễn tiến cực nhanh và nguy cơ không qua khỏi rất cao.
Những năm gần đây, bệnh do não mô cầu xâm lấn đang ghi nhận xu hướng quay trở lại tại nhiều địa phương, với các ca bệnh nặng và những trường hợp không qua khỏi xuất hiện rải rác, đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế và công tác phòng ngừa cộng đồng.
Khởi phát mơ hồ nhưng diễn tiến theo từng giờ
Điều khiến não mô cầu trở nên đặc biệt nguy hiểm là triệu chứng ban đầu rất khó nhận biết. Trước khi nhập viện, bệnh nhân 22 tuổi chỉ sốt nhẹ, đau đầu thoáng qua, những biểu hiện dễ bị nhầm với cúm hoặc nhiễm virus thông thường. Do không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng, người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường.
Đến sáng ngày nhập viện, bạn cùng phòng phát hiện bệnh nhân lơ mơ, gọi hỏi không phản ứng. Khi được đưa tới cơ sở y tế, bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng, buộc phải điều trị hồi sức tích cực, thở máy và cách ly.
Theo PGS.TS Nguyễn Kim Thư, Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, đây là đặc điểm điển hình của bệnh não mô cầu.
“Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ 2 đến 10 ngày, nhưng khi khởi phát, bệnh tiến triển rất nhanh, tính bằng giờ", PGS Thư nói.
 |
| Một bệnh nhân bị viêm não mô cầu đang được điều trị. Ảnh: TTXVN. |
Nếu không được xử trí kịp thời, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu và não, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và người bệnh có thể không qua khỏi trong thời gian rất ngắn.
Não mô cầu lây qua đường hô hấp, chủ yếu thông qua giọt bắn, tiếp xúc gần hoặc sống trong môi trường tập thể đông người. Điều đáng lo ngại là có tới 5-25% người khỏe mạnh mang vi khuẩn não mô cầu trong mũi họng mà không hề có triệu chứng.
Những người này không biết mình là nguồn lây, khiến vi khuẩn âm thầm lan truyền trong cộng đồng, đặc biệt tại các khu vực như ký túc xá, doanh trại, nhà máy, khu công nghiệp - nơi mật độ sinh hoạt tập trung cao.
Các nhóm nguy cơ cao gồm trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 3 tuổi, thanh thiếu niên, người có hệ miễn dịch suy giảm và những người thường xuyên sống, làm việc trong môi trường khép kín, đông người.
Trong thực hành lâm sàng, việc chẩn đoán sớm bệnh não mô cầu là thách thức lớn. Phần lớn bệnh nhân nhập viện muộn vì giai đoạn đầu chỉ có biểu hiện sốt, mệt, đau đầu, buồn nôn. Các biểu hiện rất giống các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thông thường.
Chỉ sau vài giờ, bệnh có thể chuyển sang nhiễm khuẩn huyết, rối loạn tri giác, co giật và suy đa cơ quan. Khi xuất hiện các dấu hiệu đặc trưng như cứng gáy, đau cổ, lú lẫn hay ban xuất huyết hoại tử, bệnh thường đã ở giai đoạn nặng, làm tăng nguy cơ người bệnh không qua khỏi.
Khó khăn càng lớn hơn tại tuyến y tế cơ sở, nơi hạn chế xét nghiệm chuyên sâu để xác định nhanh tác nhân gây bệnh.
Nguy cơ không qua khỏi cao, di chứng nặng nề
PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, cho biết não mô cầu luôn nằm trong nhóm bệnh truyền nhiễm nguy cơ cao nhất.
"Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ người bệnh không qua khỏi có thể lên tới 50% trong vòng 24-48 giờ. Ngay cả khi được điều trị tích cực, con số này vẫn ở mức 8-15%. Khoảng 20% người sống sót phải chịu di chứng thần kinh hoặc thể chất suốt đời", PGS Thái cho biết.
 |
| Bệnh viêm màng não do não mô cầu có thể phòng ngừa bằng vaccine. Ảnh: Adobe Stock. |
Theo hệ thống giám sát của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay cả nước ghi nhận 95 ca mắc não mô cầu, tăng nhiều lần so với cùng kỳ năm 2024. Một số trường hợp không qua khỏi đã được xác nhận tại Bắc Ninh và TP.HCM. Riêng khu vực phía Nam ghi nhận 27 ca mắc, trong đó có những bệnh nhi nhập viện trong tình trạng sốc nhiễm khuẩn.
Tại Thái Bình, một ổ dịch đã khiến 74 người phải giám sát y tế sau khi ghi nhận ca bệnh nặng. Tuy nhiên, các bác sĩ cho rằng số liệu chính thức có thể chưa phản ánh đầy đủ tình hình thực tế.
Đáng lo ngại, các nhóm huyết thanh W và C hiện chiếm tỷ lệ không qua khỏi cao nhất. Một số chủng vi khuẩn có độc lực mạnh và tốc độ xâm lấn nhanh khiến bệnh cảnh trở nên nặng nề hơn.
Trước đặc tính diễn tiến nhanh và khó lường của não mô cầu, các chuyên gia khẳng định tiêm vaccine là giải pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và an toàn nhất hiện nay.
Người dân cần sử dụng các loại vaccine có khả năng bao phủ đầy đủ các nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y để bảo vệ rộng trước nguy cơ dịch. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, và thanh thiếu niên từ 11-18 tuổi là những đối tượng nên được tiêm phòng sớm.
Hiện nay, Việt Nam đã có các loại vaccine phòng được các nhóm huyết thanh phổ biến, trong đó có loại giúp bảo vệ đồng thời 4 nhóm A, C, Y và W trong cùng một mũi tiêm.
Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp phòng ngừa cơ bản như che miệng khi ho, rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng hô hấp và đưa người bệnh đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường vẫn giữ vai trò quan trọng.
Cuốn sách "Cơ thể phi tuổi tác tâm trí phi thời gian" mang đến cho độc giả nhiều kiến thức hữu ích liên quan đến quá trình lão hóa của con người. Chúng ta có thể làm chậm quá trình lão hóa bằng những phương pháp rất đơn giản.
