'Chất xúc tác' âm thầm gây đột quỵ

Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy việc tiếp xúc với thời tiết lạnh là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ đột quỵ não, bao gồm cả đột quỵ xuất huyết não và nhồi máu não.

Đặc biệt, vào mùa Đông, số ca đột quỵ thường có xu hướng tăng cao hơn so với các thời điểm khác trong năm.

Ảnh minh họa.

Cơ chế nào khiến mùa lạnh dễ gây đột quỵ?

Thời tiết lạnh tác động trực tiếp đến nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch và đột quỵ như tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, rối loạn mỡ máu và rung nhĩ.

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến cơ thể phải điều chỉnh để thích nghi, từ đó làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai biến mạch máu não.

Một trong những cơ chế quan trọng là hiện tượng co thắt mạch máu. Khi tiếp xúc với lạnh, các mạch máu ngoại vi co lại nhằm giữ nhiệt cho cơ thể, dẫn đến tăng huyết áp đột ngột trong thời gian ngắn.

Tình trạng này có thể làm vỡ các mạch máu não vốn đã yếu, gây đột quỵ xuất huyết não. Đây cũng là lý do giải thích vì sao đột quỵ xuất huyết não thường xảy ra nhiều nhất trong những ngày đầu khi thời tiết chuyển lạnh.

Số lượng bệnh nhân cao tuổi nhập viện tăng cao do thời tiết rét. Ảnh: Hải Yến/TTXVN.

Bên cạnh đó, hiện tượng co mạch còn làm tăng độ nhớt của máu. Nhiệt độ giảm khiến cơ thể tăng sản xuất hồng cầu và tiểu cầu để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

Khi các cục máu đông này gây tắc nghẽn mạch máu não, người bệnh có thể bị đột quỵ nhồi máu não, thường xuất hiện sau vài ngày tiếp xúc với thời tiết lạnh.

Nhận biết sớm đột quỵ theo nguyên tắc “FAST”

Các dấu hiệu đột quỵ trong mùa lạnh không khác nhiều so với các thời điểm khác trong năm. Bạn có thể ghi nhớ nguyên tắc FAST để nhận biết sớm:

- F (Face - Mặt): Khuôn mặt méo lệch, tê hoặc yếu một bên.

- A (Arms - Tay): Yếu hoặc không thể nâng một bên tay.

- S (Speech - Lời nói): Nói khó, nói lắp hoặc không hiểu lời nói.

- T (Time - Thời gian): Cần gọi cấp cứu ngay lập tức. “Thời gian vàng” trong vòng 6 giờ đầu có ý nghĩa quyết định hiệu quả điều trị và khả năng hồi phục.

Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng khác như đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thị lực, rối loạn thăng bằng đột ngột.

Cần làm gì khi gặp người bị đột quỵ trong mùa lạnh?

Khi nghi ngờ có người bị đột quỵ, việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt. Điều trị sớm giúp giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế di chứng về sau.

Trong thời gian chờ cấp cứu, nếu không phải nhân viên y tế, người xung quanh không nên tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc, vì một số thuốc có thể làm tình trạng xuất huyết não nặng hơn.

Đồng thời, tuyệt đối không chích máu đầu ngón tay, không lắc hay cử động mạnh người bệnh, không cho ăn uống để tránh nguy cơ sặc.

Ảnh minh họa.

Các biện pháp dân gian như cạo gió, nặn chanh vào miệng cũng là quan niệm sai lầm, không có tác dụng trong cấp cứu đột quỵ.

Người bệnh nên được đặt nằm nghiêng, nới lỏng quần áo, tránh mặc đồ quá chật. Gia đình cần ghi nhớ và cung cấp cho nhân viên y tế thời điểm khởi phát triệu chứng cùng các dấu hiệu quan sát được.

Phòng ngừa đột quỵ hiệu quả trong mùa lạnh

Đột quỵ là bệnh lý cấp tính, xảy ra đột ngột và để lại hậu quả nặng nề, tuy nhiên hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

Trước hết, cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng đầu, cổ và ngực khi trời lạnh. Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi vận động ngoài trời, nên mặc nhiều lớp áo để dễ điều chỉnh theo thân nhiệt.

Bên cạnh đó, người dân cần theo dõi và kiểm soát huyết áp thường xuyên, nhất là những người có tiền sử tăng huyết áp.

Chế độ ăn uống lành mạnh với nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế muối, đường và chất béo cũng đóng vai trò quan trọng.

Duy trì vận động thể chất nhẹ nhàng khoảng 30 phút mỗi ngày giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, nhưng cần tránh gắng sức quá mức trong thời tiết lạnh.

Ngoài ra, việc hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ là những biện pháp cần thiết nhằm phòng ngừa đột quỵ mùa Đông.