Bông hoa nhỏ làm nên 'mỏ vàng' tỷ USD ở Trung Quốc

Một công nhân đang thu hoạch hoa nhài ở Quảng Tây, Trung Quốc. Ảnh: China Daily

Thủ phủ hoa nhài của thế giới

Đầu giờ chiều, khi cái nắng miền Nam Trung Quốc còn gay gắt, hàng nghìn nông dân ở thành phố Hoành Châu (Quảng Tây) mới bắt đầu đổ ra các cánh đồng hoa nhài.

Đây không phải là thời điểm tránh nắng, mà là "giờ vàng" để thu hoạch. Nhiệt độ cao giúp tinh dầu trong cánh hoa tỏa hương mạnh nhất, quyết định chất lượng của những mẻ trà nhài sau này - yếu tố mà các nhà thu mua sẵn sàng trả giá cao.

Cách những cánh đồng không xa là chợ giao dịch hoa nhài Thạch Tỉnh, nơi được xem là "trái tim" của ngành hoa nhài Trung Quốc. Người bán, người mua ngồi thành từng dãy, trước mặt là cân điện tử. Giá hoa được hô liên tục, không khí mua bán diễn ra chóng vánh, khiến khu chợ được ví như một "sàn giao dịch" thu nhỏ.

Theo China Daily, nhiều hộ dân ban ngày hái hoa, tối lại làm việc tại các nhà máy chế biến trà hoặc doanh nghiệp liên quan đến hoa nhài, tạo nên một guồng quay gần như không ngừng nghỉ trong mùa thu hoạch.

Ít ai ngờ rằng từ khu chợ này, một phần đáng kể nguồn nguyên liệu cho ngành trà nhài toàn cầu được phân phối đi khắp nơi.

Theo chính quyền Hoành Châu, thành phố hiện cung cấp hơn 80% sản lượng hoa nhài và trà nhài của Trung Quốc, đồng thời chiếm hơn 60% nguồn cung trà nhài trên thế giới. Những cánh đồng hoa nhài tại đây trải rộng trên khoảng 12.000 ha, trở thành vùng sản xuất tập trung lớn nhất thế giới.

Khu vực trồng nhài ở Quảng Tây. Ảnh: China Daily

Lịch sử trồng hoa nhài tại đây đã kéo dài hơn 500 năm. Theo các tài liệu được China Daily dẫn lại, loài hoa này được đưa vào Trung Quốc từ thời Đông Hán thông qua Con đường Tơ lụa trước khi bén rễ tại Quảng Tây nhờ khí hậu nóng ẩm và điều kiện thổ nhưỡng phù hợp.

Đến năm 2022, hệ thống trồng hoa nhài và sản xuất trà nhài truyền thống của Hoành Châu được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) công nhận là Hệ thống Di sản Nông nghiệp Quan trọng Toàn cầu (GIAHS).

Tuy nhiên, điều đưa Hoành Châu trở thành "thủ phủ hoa nhài" của thế giới không chỉ là diện tích trồng hay sản lượng. Năm 2025, địa phương thu hoạch hơn 150.000 tấn hoa nhài tươi, giá trị toàn ngành vượt 19 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 2,8 tỷ USD), tạo việc làm và nguồn thu nhập cho hơn 340.000 người.

Dù vây, những con số về sản lượng chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Giá trị thực sự của ngành hoa nhài Trung Quốc không nằm trên cánh đồng, mà bắt đầu sau khi những nụ hoa vừa được hái khỏi cành.

Bông hoa được bán nhiều lần

Nếu chỉ bán hoa tươi, hoa nhài khó có thể trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Vòng đời của loài hoa này rất ngắn: nụ được hái vào buổi chiều, nở vào ban đêm và phải nhanh chóng đưa vào chế biến để giữ hương thơm.

Chính vì vậy, thay vì tập trung vào sản lượng, Hengzhou lựa chọn cách mở rộng giá trị ở mọi khâu, từ thu mua, chế biến đến phát triển sản phẩm và thương hiệu.

Tại các chợ giao dịch hoa nhài ở Hengzhou, những bông hoa vừa được hái sẽ được chuyển ngay đến các doanh nghiệp chế biến. Sau khi sàng lọc, hoa được đưa vào quy trình ướp hương trà - công đoạn được xem là "linh hồn" của trà nhài.

Theo phương pháp truyền thống, lá trà xanh được trộn với hoa nhài đã nở để hấp thụ hương thơm tự nhiên, sau đó tách bỏ cánh hoa và lặp lại nhiều lần. Những dòng trà cao cấp có thể trải qua 5-9 lượt ướp hương, khiến chi phí sản xuất cao hơn nhưng cũng tạo ra giá trị gia tăng đáng kể.

Bông hoa nhỏ làm nên ngành công nghiệp tiền tỷ cho Trung Quốc. Ảnh: China Daily

Tuy nhiên, trà chỉ là một mắt xích trong chuỗi công nghiệp đang ngày càng mở rộng. Theo China Daily, Hoành Châu hiện phát triển mô hình "1+9", kết nối hoa nhài với chín lĩnh vực khác nhau gồm trà, cây cảnh, thực phẩm, du lịch, hàng tiêu dùng, dịch vụ ăn uống, y dược, thể thao và các sản phẩm văn hóa.

Thay vì coi hoa nhài là một nông sản, địa phương này đang xây dựng cả một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh loài hoa trắng nhỏ bé.

Nhờ đó, phần lớn giá trị của ngành không còn nằm ở nguyên liệu thô mà đến từ khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm. Hiện Hoành Châu có hơn 170 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến trà và hoa nhài, hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm.

Ngoài trà nhài truyền thống, nhiều doanh nghiệp còn phát triển tinh dầu, hương liệu, mỹ phẩm, thực phẩm, quà tặng và các sản phẩm tiêu dùng mang thương hiệu hoa nhài.

Đối với địa phương này, mỗi bông hoa không chỉ được bán một lần mà được "kéo dài" giá trị qua nhiều công đoạn chế biến và nhiều ngành nghề khác nhau. Chính chuỗi công nghiệp ấy mới là nền tảng tạo nên doanh thu hơn 19 tỷ Nhân dân tệ mỗi năm, chứ không đơn thuần là những cánh đồng hoa trải dài trên khắp Quảng Tây.

Cú hích từ công nghệ, đồ uống mới

Sau khi xây dựng được chuỗi chế biến hoàn chỉnh, ngành hoa nhài Hoành Châu tiếp tục bước vào giai đoạn nâng cấp mới nhờ công nghệ và sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng.

Theo China Daily, nhiều vùng trồng hoa đã áp dụng hệ thống dự báo thời tiết thông minh kết hợp dữ liệu khí tượng và trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm cũng như thời điểm hoa nở. Thông tin được gửi trực tiếp tới người trồng, giúp họ điều chỉnh thời gian thu hoạch, giảm thiểu rủi ro do thời tiết và nâng cao chất lượng nguyên liệu.

Trong các nhà máy, dây chuyền tự động, robot vận chuyển và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cũng được đưa vào sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Hoa nhài làm nên cơn sốt ẩm thực ở Trung Quốc. Ảnh: China Daily

Ở phía hạ nguồn, sự bùng nổ của thị trường đồ uống đã tạo thêm động lực tăng trưởng cho ngành hoa nhài. Nếu trước đây trà nhài chủ yếu phục vụ thị trường trà truyền thống, thì hiện nay hương hoa nhài ngày càng xuất hiện nhiều trong trà sữa, trà trái cây, cà phê và các loại đồ uống pha sẵn.

Nhu cầu từ các chuỗi đồ uống như Chagee, Heytea hay Mixue đã mở rộng đáng kể đầu ra cho vùng nguyên liệu, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp địa phương đầu tư thêm vào chế biến sâu và phát triển sản phẩm mới.

Cùng với đó, Hoành Châu còn khai thác giá trị văn hóa của hoa nhài thông qua các lễ hội, tuyến du lịch trải nghiệm, trung tâm giao dịch và hoạt động quảng bá thương hiệu. Từ một sản vật địa phương, hoa nhài dần trở thành biểu tượng kinh tế và văn hóa của thành phố.

Như vậy, một loài hoa chỉ nở trong vài giờ mỗi ngày, có thể chỉ đáng vài nhân dân tệ nhưng khi được đặt vào một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, nó có thể trở thành nền tảng của một ngành công nghiệp hàng tỷ USD.