Bóng đá Trung Quốc dễ sụp đổ vì kim tự tháp ngược

CĐV Trung Quốc luôn phải thất vọng về đội tuyển nước nhà.

Trước đó, đất nước tỷ dân với nền kinh tế hùng mạnh từng ấp ủ tham vọng trở thành siêu cường bóng đá, đăng cai và thậm chí vô địch World Cup. Thế nhưng, thực tế đang diễn ra hoàn toàn trái ngược.

Bóng đá Trung Quốc đang trải qua giai đoạn đen tối nhất, không phải do thiếu tiền hay thiếu khát vọng, mà do sự mục ruỗng từ bên trong hệ thống và một nền tảng phát triển "xây nhà từ nóc".

Từ kỷ nguyên "bóng đá kim tiền" đến cú sốc dàn xếp tỷ số

Từng có thời điểm, giải Ngoại hạng Trung Quốc (Chinese Super League) là điểm đến mơ ước của các ngôi sao hàng đầu thế giới, với những bản hợp đồng bom tấn và mức lương không tưởng. Sự hưng thịnh đó được "bơm thổi" bởi dòng tiền khổng lồ từ các tập đoàn bất động sản và doanh nghiệp nhà nước, tiêu biểu là Guangzhou Evergrande, đội bóng từng 8 lần vô địch quốc gia và 2 lần lên đỉnh châu Á.

Tuy nhiên, sự phát triển nóng vội dựa trên đòn bẩy tài chính thay vì giá trị cốt lõi nhanh chóng sụp đổ khi nền kinh tế chững lại.

Khi các tập đoàn bảo trợ gặp khủng hoảng, bong bóng bóng đá vỡ tan. Câu lạc bộ Jiangsu FC giải thể chỉ vài tháng sau khi vô địch quốc gia là ví dụ điển hình nhất cho sự thiếu bền vững.

Guangzhou Evergrande, từ biểu tượng chiến thắng, giờ đây chật vật trong nợ nần. Nhưng sự sụp đổ về tài chính chưa phải là điều tồi tệ nhất. Cú sốc lớn hơn đến từ cơn bão tham nhũng đã quét qua thượng tầng bóng đá nước này.

Bộ phim tài liệu phát sóng đầu năm 2024 phơi bày những góc khuất chấn động. Li Tie, cựu HLV trưởng đội tuyển quốc gia và là huyền thoại từng thi đấu tại Ngoại hạng Anh, phải thú nhận trước ống kính về việc dàn xếp tỷ số và hối lộ để có được ghế nóng.

Số tiền 3 triệu NDT (khoảng 420.000 USD) mà Li Tie bỏ ra để "mua" chức HLV trưởng, cùng với hệ thống "đấu thầu" suất đá chính trong đội tuyển, phá hủy hoàn toàn tính công bằng và động lực thi đấu.

Khi tài năng bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho các mối quan hệ và tiền bạc, thất bại trên sân cỏ là hệ quả tất yếu. Việc hàng loạt quan chức cấp cao của Liên đoàn bóng đá bị bắt giữ cho thấy một hệ thống quản lý lỏng lẻo, thiếu minh bạch đã dung túng cho tiêu cực trong thời gian dài.

Dùng cầu thủ nhập tịch, Trung Quốc vẫn thua đậm Nhật.

"Kim tự tháp ngược" và sự thiếu hụt nền tảng cốt lõi

Nếu tham nhũng là căn bệnh cấp tính, thì mô hình phát triển bóng đá của Trung Quốc lại mắc phải căn bệnh mãn tính trầm trọng hơn: sự thiếu hụt nền tảng bóng đá cộng đồng.

Mark Dreyer, một nhà quan sát thể thao tại Bắc Kinh, nhận định rằng trong khi Trung Quốc rất thành công ở các môn thể thao cá nhân như cử tạ, nhảy cầu nhờ mô hình đào tạo tập trung, thì môn thể thao tập thể đòi hỏi sự sáng tạo và văn hóa đại chúng như bóng đá lại không thể áp dụng công thức tương tự.

Các cường quốc bóng đá như Anh, Brazil hay láng giềng Nhật Bản đều xây dựng thành công dựa trên một "kim tự tháp" vững chắc. Ở đó, chân đế là hàng triệu trẻ em chơi bóng vì niềm vui tại các công viên, trường học và các câu lạc bộ nghiệp dư.

Từ nền tảng rộng lớn đó, các tài năng xuất sắc nhất mới được lọc dần lên đỉnh tháp chuyên nghiệp. Trung Quốc đang làm điều ngược lại: họ cố gắng xây dựng một giải đấu chuyên nghiệp hào nhoáng trên một chân đế mỏng manh.

Số liệu thống kê chỉ ra sự chênh lệch đáng báo động: Anh có 1,3 triệu cầu thủ đăng ký, trong khi Trung Quốc với dân số gấp 20 lần, lại có chưa đến 100.000 cầu thủ đăng ký. Trẻ em Trung Quốc chịu áp lực học tập nặng nề và thiếu không gian cũng như văn hóa chơi bóng tự phát.

Một cầu thủ nước ngoài thi đấu tại Trung Quốc nhận xét rằng, dù các cầu thủ bản địa có kỹ thuật tốt, họ thiếu "tư duy bóng đá" (football IQ) và khả năng ra quyết định theo bản năng. Đó những thứ chỉ có thể hình thành qua hàng ngàn giờ chơi bóng tự do từ nhỏ chứ không phải qua các bài tập rập khuôn.

Nhật Bản mất nhiều thập kỷ để xây dựng một hệ thống bóng đá học đường và chuyên nghiệp bài bản, không chịu sự can thiệp hành chính quá sâu. Ngược lại, bóng đá Trung Quốc thường xuyên thay đổi định hướng theo tư duy nhiệm kỳ và áp lực thành tích ngắn hạn.

Sự nóng vội muốn "hóa rồng" nhanh chóng khiến họ bỏ qua các bước đi căn bản. Thất bại 0-7 trước Nhật Bản hay vị trí chót bảng tại vòng loại World Cup vừa qua không chỉ là một tai nạn, mà là tấm gương phản chiếu trung thực nhất cho một nền bóng đá "xây nhà từ nóc", nơi mà tiền bạc và mệnh lệnh hành chính không thể thay thế cho niềm đam mê và sự phát triển tự nhiên từ gốc rễ.