 |
“AI đang giúp tôi cải thiện kỹ năng giao tiếp”, một bệnh nhân trị liệu của nhà trị liệu tâm lý Amy Morin nói. Anh gặp vấn đề với lo âu xã hội và bắt đầu tìm đến AI để xin những kịch bản có sẵn, dùng mỗi khi cảm thấy căng thẳng hoặc không biết phải nói gì.
Trong một bữa tiệc gần đây, khi cảm thấy choáng ngợp trước những câu hỏi thú vị mà những người khác đặt ra, anh lấy cớ đi vào nhà vệ sinh. Ở đó, anh nhờ AI tạo một danh sách câu hỏi để mình trở thành một người trò chuyện thú vị hơn và được mọi người yêu mến. Khi quay lại bàn ăn, anh có trong tay một loạt câu hỏi và cảm thấy tự tin hơn đôi chút.
Giống như nhiều người khác, anh hy vọng AI sẽ mang đến cho mình một “lối tắt” trong giao tiếp xã hội, giúp anh bớt lo lắng về lâu dài. Nhưng điều đáng tiếc là việc sử dụng AI theo cách này lại đang cản trở quá trình cải thiện kỹ năng xã hội của anh. Những kịch bản do AI tạo ra có thể giúp anh tự tin hơn trong chốc lát, nhưng về lâu dài, chúng lại khiến anh ngày càng ít có cơ hội tự mình xử lý các tình huống giao tiếp.
Amy Morin nhận thấy nhiều người đang giao cho AI 3 việc mà lẽ ra họ cần tự mình thực hành. Và điều này đồng thời làm suy giảm cả sự tự tin lẫn kỹ năng xã hội của họ.
Đó là:
1) Những cuộc trò chuyện thường ngày
Nhiều người nói rằng họ cần AI giúp tìm ra “đúng từ” để nói khi gặp người mới, đi hẹn hò hoặc muốn làm quen với một người mà họ chưa biết nhiều. Và điều này không chỉ xảy ra trong phòng trị liệu của Amy Morin.
Có một người gần đây đã tâm sự rằng cô cảm thấy rất không thoải mái tại các sự kiện networking. “Tôi đã nhờ AI tạo 10 câu mình có thể nói, nhưng khi bước vào phòng, tôi lại bị khựng và chẳng nhớ được gì,” cô nói. “Chị có cách nào giúp tôi nhớ những kịch bản đó khi tôi lo lắng không?”
Cô ấy có vẻ thất vọng khi nhà trị liệu nói rằng thời gian của cô sẽ được sử dụng tốt hơn nếu dành cho việc thực sự trò chuyện với mọi người tại các sự kiện, thay vì cố học thuộc những câu nói do AI chuẩn bị.
Rất có thể bạn hiểu cách nói chuyện với một người bạn hoặc cách nhờ đồng nghiệp giúp đỡ tốt hơn AI. Bạn đã làm những việc này cả đời. Và chính việc tiếp tục thực hành mỗi ngày mới giúp kỹ năng xã hội của bạn không bị mai một.
Bạn không cần một kịch bản hoàn hảo cho mỗi cuộc trò chuyện. Càng trò chuyện nhiều, bạn càng học được cách nhận biết người đối diện đang quan tâm đến điều gì, khi nào nên hỏi thêm, khi nào nên lắng nghe và khi nào nên chuyển sang một chủ đề khác.
Đó là những điều AI không thể luyện thay bạn.
2) Những cuộc trò chuyện khó khăn
Một bệnh nhân khác của nhà trị liệu Amy Morin bắt đầu kinh doanh cùng một người bạn. Sau vài tháng, anh cảm thấy người bạn đang lợi dụng mối quan hệ này vì không đóng góp nhiều công sức như anh.
Anh tìm đến AI để xin lời khuyên. Nhưng khi đối diện với người bạn theo đúng cách chatbot gợi ý, người bạn lập tức trở nên phòng thủ và cuộc trò chuyện nhanh chóng trở nên căng thẳng. Sau đó, cả hai đều hối tiếc về những điều mình đã nói, nhưng tổn thương đã xảy ra.
Lời khuyên của chatbot nghe có vẻ hợp lý vào thời điểm đó. Nhưng nhìn lại, anh nhận ra những câu nói ấy quá cứng nhắc và trực diện. Anh không thể tin rằng mình đã nghe theo AI. Nếu tin tưởng vào khả năng giao tiếp của bản thân, anh có lẽ sẽ không bắt đầu cuộc trò chuyện bằng một giọng điệu dễ khiến đối phương cảm thấy bị buộc tội như vậy.
Những cuộc trò chuyện mà bạn cần đặt ra ranh giới, hỏi một câu khó nói, bảo vệ quan điểm của mình hoặc thừa nhận rằng bản thân đang tổn thương thường gây ra rất nhiều khó chịu, đặc biệt nếu bạn chưa quen với chúng.
Vì thế, thật dễ hiểu khi chúng ta muốn nhờ AI xây dựng một chiến lược hoặc viết giúp một “bài phát biểu hoàn hảo”. Nhưng những cuộc trò chuyện khó khăn giống một nghệ thuật hơn là một công thức có sẵn.
Không có một cách duy nhất để nói với người yêu rằng bạn đang cảm thấy bất an. Cũng không có một kịch bản hoàn hảo để nói với mẹ chồng rằng bạn muốn bà gọi điện trước khi đến nhà.
AI không biết chính xác cảm xúc của bạn, tính cách của hai người, lịch sử mối quan hệ, những điều đã xảy ra trước đó hay hoàn cảnh cụ thể mà cả hai đang trải qua - cho dù bạn có giải thích cho nó nhiều đến đâu.
Bạn cũng không cần phải tỏ ra hoàn hảo trong một cuộc trò chuyện khó khăn. Trên thực tế, việc dám thừa nhận rằng mình có thể vụng về, bối rối hoặc chưa biết phải nói thế nào đôi khi lại giúp cuộc trò chuyện trở nên chân thật hơn.
3) Đọc vị người khác
Amy Morin từng làm việc với một bệnh nhân nghĩ rằng AI có thể giúp cô lựa chọn người yêu phù hợp hơn.
Cô nói: “Tôi đưa cả một tuần tin nhắn giữa chúng tôi vào AI và hỏi xem liệu có dấu hiệu nào cho thấy người yêu tôi gặp vấn đề về kiểu gắn bó hay không. AI nói rằng anh ấy có thể thuộc kiểu gắn bó né tránh.”
Cô đã chuẩn bị kết thúc mối quan hệ. Nhưng ngày hôm sau, cô lại đưa cuộc trò chuyện mới nhất của họ vào AI. Lần này, AI cho rằng người cô đang yêu có nhiều khả năng thuộc kiểu gắn bó an toàn.
Cô ngạc nhiên khi chatbot đưa ra hai câu trả lời hoàn toàn trái ngược nhau.
Amy Morin cũng đã gặp những trường hợp tương tự. Có người hỏi AI liệu một người bạn có đang giận mình hay không dựa trên cách họ nhớ lại một cuộc trò chuyện. Có người lại đưa cả chuỗi email cho AI và hỏi liệu mình có khiến đồng nghiệp khó chịu hay không.
Vấn đề là chatbot thường đưa ra câu trả lời với giọng điệu rất chắc chắn. Khi nghe một câu trả lời dứt khoát, chúng ta cảm thấy dễ chịu vì sự mơ hồ được giải quyết.
Nhưng chính sự mơ hồ đó đôi khi lại cần thiết.
Nó có thể khiến chúng ta nhận ra rằng mình chưa đủ thông tin và cần trực tiếp hỏi người kia.
Khả năng nhận biết cảm xúc của người khác và nhìn sự việc từ góc nhìn của họ là một phần quan trọng của trí tuệ cảm xúc. Nếu giao việc này cho AI, bạn có thể cảm thấy mình đang có thêm một “lợi thế” trong giao tiếp. Nhưng AI không thực sự hiểu cảm xúc. Nó chỉ dự đoán câu trả lời có khả năng phù hợp nhất dựa trên dữ liệu mà nó đã được huấn luyện.
