Ba điều giới trẻ cần quan tâm khi nói về văn hóa đọc

PGS.TS Phạm Minh Tuấn phát biểu tại Ngày hội Văn hóa đọc trong thanh niên ở TP Huế. Ảnh: Quốc Anh.

Tại Ngày hội Văn hóa đọc trong thanh niên ở TP Huế sáng 11/10, PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Phó tổng biên tập Tạp chí Cộng Sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của việc đọc trong quá trình tự học, hoàn thiện bản thân và phát triển tư duy.

Theo ông, văn hóa đọc cần được phát triển song hành với văn hóa số, giúp người trẻ vừa mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, vừa hình thành năng lực chọn lọc, kiểm chứng và sử dụng thông tin có trách nhiệm.

Đọc thường xuyên, chủ động suy ngẫm và lan tỏa tri thức

Theo PGS.TS Phạm Minh Tuấn, đọc sách là một phương thức tự học, tự giáo dục và tự hoàn thiện con người. Đối với thanh niên, việc đọc có ý nghĩa quan trọng bởi đây là giai đoạn hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, lý tưởng sống và năng lực nghề nghiệp. Những kiến thức tiếp nhận hôm nay có thể góp phần định hình cách người trẻ suy nghĩ, lựa chọn và hành động trong tương lai.

Từ quan điểm đó, ông đề xuất ba điều người trẻ cần quan tâm khi nghĩ đến sách. Thứ nhất, đưa việc đọc sách trở thành thói quen. Trong nhịp sống nhanh của thời đại số, con người có thể tiếp cận lượng thông tin lớn chỉ bằng vài thao tác trên thiết bị điện tử. Tuy nhiên, theo ông, thông tin nhanh không đồng nghĩa với tri thức sâu. Sách vẫn là một trong những phương thức giúp con người mở rộng hiểu biết, rèn luyện tư duy và bồi đắp chiều sâu văn hóa.

Ông khuyến khích mỗi người trẻ xây dựng thói quen đọc phù hợp với điều kiện, sở thích và mục tiêu của bản thân; lựa chọn những cuốn sách có giá trị, thiết thực với việc học tập, nghề nghiệp và quá trình phát triển cá nhân. Việc đọc đều đặn mỗi ngày, dù bắt đầu từ một lượng nhỏ, có thể tạo nên năng lực tích lũy tri thức trong dài hạn.

Thứ hai, đọc bằng tư duy chủ động, hướng đến hiểu, suy ngẫm và hành động. Theo Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, giá trị của việc đọc không chỉ nằm ở số lượng sách đã đọc mà còn ở những gì người đọc nhận thức, suy nghĩ và thay đổi sau mỗi cuốn sách. Mỗi thể loại có thể mở ra một hướng tiếp cận khác nhau. Văn học giúp người đọc hiểu hơn về con người, lịch sử giúp nhận thức cội nguồn, sách khoa học mở rộng tư duy, còn sách chuyên môn góp phần nâng cao năng lực nghề nghiệp.

Theo PGS.TS Phạm Minh Tuấn, người trẻ cần tiếp cận tri thức bằng tư duy chủ động, đưa việc đọc sách trở thành thói quen và trở thành người lan tỏa văn hóa này ra cộng đồng. Ảnh: Quốc Anh.

Ông cho rằng người đọc cần biết đặt câu hỏi, đối thoại với tác giả, phân tích, kiểm chứng và liên hệ nội dung sách với thực tiễn. Việc đọc cần hướng đến hình thành tư duy độc lập, khả năng phân biệt đúng sai, nhận diện những giá trị bền vững và tránh tiếp nhận thông tin một cách thụ động.

Trong môi trường số, yêu cầu này càng trở nên quan trọng. PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh người trẻ cần biết khai thác thư viện số, sách điện tử, cơ sở dữ liệu khoa học và các nền tảng học tập trực tuyến, đồng thời có khả năng phân biệt tri thức với thông tin sai lệch. Theo ông, phát triển văn hóa đọc không đồng nghĩa với quay lưng với công nghệ, mà cần đi cùng việc nâng cao năng lực tiếp nhận và sử dụng thông tin có trách nhiệm.

Thứ ba, trở thành người lan tỏa văn hóa, thói quen đọc sách. Theo Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, việc đọc chỉ thực sự có sức sống rộng rãi khi sách không dừng lại ở trải nghiệm cá nhân mà trở thành giá trị được chia sẻ trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Người trẻ có thể bắt đầu từ những hoạt động thiết thực như giới thiệu sách cho bạn bè, xây dựng tủ sách, tham gia câu lạc bộ đọc, tạo không gian đọc chung hoặc chia sẻ những điều hữu ích từ sách trên mạng xã hội. Qua đó, việc đọc không chỉ giúp mỗi cá nhân phát triển mà còn tạo cơ hội để các thành viên trong cộng đồng cùng học hỏi và trao đổi tri thức.

“Mỗi người trẻ đọc thêm một cuốn sách, xã hội có thêm một người giàu tri thức; mỗi người trẻ lan tỏa một giá trị tốt đẹp từ sách, cộng đồng có thêm một nguồn năng lượng tích cực”, PGS.TS Phạm Minh Tuấn nói.

Văn hóa đọc cần song hành với văn hóa số

Theo ông, phát triển văn hóa đọc tại Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xuất bản trong tình hình mới đã đặt ra những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động xuất bản, phát hành sách và việc chăm lo nhu cầu đọc của nhân dân.

Quyết định số 1862 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tiếp tục góp phần thúc đẩy việc xây dựng thói quen đọc, khuyến khích học tập suốt đời và phát triển xã hội học tập.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ông cho rằng việc xây dựng thói quen đọc sách cần gắn với khả năng tiếp cận các nguồn tri thức mới. Người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn có thể tham gia sáng tạo, ứng dụng và lan tỏa tri thức. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì thói quen đọc, cần chú trọng hình thành năng lực tư duy phản biện, kỹ năng số và trách nhiệm khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin trên không gian mạng.

PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đọc trong giới trẻ. Ảnh: Quốc Anh.

Ông kỳ vọng các hoạt động khuyến đọc tại địa phương, nhà trường và tổ chức Đoàn không dừng lại ở những sự kiện riêng lẻ. Theo ông, mỗi nhà trường, gia đình và người trẻ đều có vai trò trong việc tạo dựng môi trường để đọc sách, học tập, nghiên cứu và sáng tạo trở thành nhu cầu tự thân.

"Trong bối cảnh các Nghị quyết của Đảng đặt yêu cầu phát triển toàn diện con người, phát huy mạnh mẽ nguồn lực con người và năng lực sáng tạo, xây dựng văn hóa đọc trong thanh niên chính là đầu tư cho con người, đầu tư cho tri thức và đầu tư cho tương lai của đất nước", Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam nhấn mạnh.