Ẩn số trong 'canh bạc chính trị' của bà Takaichi

Hai lãnh đạo của Liên minh Cải cách Trung dung Nhật Bản, Tetsuo Saito và Yoshihiko Noda tại Tokyo hôm 23/1 sau khi Hạ viện giải tán. Ảnh: Reuters.

Hôm 16/1, đảng đối lập chính Dân chủ Lập hiến Nhật bản (CDPJ) đã hợp tác với Komeito - đối tác liên minh cũ của LDP trong 26 năm - để thành lập một đảng mới có tên “Liên minh Cải cách Trung dung”. Trong khi đó, đảng Dân chủ Tự do (LDP) chấm dứt liên minh 26 năm với đảng Komeito và bắt tay với đảng Đổi mới Nhật Bản.

Đảng trung dung mới thành lập ngay trước thềm bầu cử ngày 8/2, với hy vọng làm chệch hướng chiến lược của Thủ tướng Sanae Takaichi khi kêu gọi bầu cử. Nhiều chuyên gia nhận định bà Takaichi muốn tận dụng tỷ lệ ủng hộ cao hiện tại để mở rộng ảnh hưởng của đảng LDP trong Quốc hội.

Liên minh Cải cách Trung dung đang đặt cược lớn vào sức mạnh của bộ máy tổ chức, vốn là thế mạnh chung của hai đảng đứng sau liên minh. CDPJ có khả năng huy động sự ủng hộ từ các công đoàn lao động, trong khi đảng Komeito có thể tận dụng năng lực thu hút cử tri hùng hậu từ Soka Gakkai - giáo hội Phật giáo đông tín đồ nhất Nhật Bản.

Trước khi Hạ viện giải tán hôm 23/1, cả hai đảng cùng kiểm soát 172 ghế tại Hạ viện.

Ngày 27/1, chiến dịch tranh cử chính thức bắt đầu trên khắp Nhật Bản. Hơn 1.270 ứng viên dự kiến ​​tranh giành 465 ghế tại Hạ viện. Đây là cuộc tổng tuyển cử đầu tiên tại Nhật Bản kể từ khi bà Takaichi nhậm chức vào ngày 21/10/2025.

Trong bối cảnh lạm phát kéo dài và lo ngại về tình hình tài chính công, cả phe cầm quyền và phe đối lập đều thúc đẩy trọng tâm tạm dừng hoặc bãi bỏ thuế tiêu thụ thực phẩm, tìm kiếm nguồn vốn thay thế và quyết định thời điểm thực hiện.

Cuộc chiến đích thực giữa LDP và phe đối lập

Giới phân tích cho rằng Liên minh Cải cách Trung dung có cơ hội khả thi thay thế liên minh cầm quyền bảo thủ và dẫn tới kịch bản một Quốc hội không có đảng nào chiếm đa số, nếu họ có thể thu hút thêm cử tri với lời hứa “nhân dân lên đầu” và chấm dứt xu hướng “cánh hữu hóa” dưới thời Thủ tướng Takaichi theo chủ nghĩa diều hâu an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, liên minh này cần chứng tỏ với cử tri rằng họ không phải liên minh nhất thời chỉ phục vụ cho bầu cử. Nhiều người chỉ trích Liên minh Cải cách Trung dung đã che đậy những khác biệt lớn về chính sách, đặc biệt là về quốc phòng. Ngoài ra, hai đảng cũng cần xoa dịu nhóm cử tri trung thành, những người bất mãn và không tin tưởng vào cái bắt tay mới.

“Để tạo ra làn sóng trung dung, chúng ta sẽ đi khắp đất nước, lên tiếng vì người dân và chủ nghĩa hòa bình”, cựu Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda - cựu lãnh đạo đảng CDPJ, hiện giữ chức đồng lãnh đạo Liên minh Cải cách Trung dung - phát biểu hôm 23/1.

Thủ tướng Nhật Bản kiêm lãnh đạo đảng LDP Sanae Takaichi tham dự một sự kiện vận động tranh cử tại Tokyo ngày 27/1. Ảnh: Reuters.

Đảng LDP gần như cầm quyền liên tục trong phần lớn thời kỳ hậu chiến, với đảng Komeito đóng vai trò quan trọng như một đối tác liên minh trong hơn 2 thập niên. Tuy nhiên, hai bên đột ngột tan rã hồi tháng 10/2025.

Mặt khác, phe đối lập lại liên tục biến động.

“Lần này mới là cuộc chiến đích thực giữa LDP và phe đối lập, khi có đảng mới nổi lên từ Komeito và CDPJ. Hai đảng này từ trước tới nay vẫn bằng lòng với vai trò đứng ngoài cuộc”, giáo sư Masato Kamikubo từ Đại học Ritsumeikan chia sẻ.

“Trước khi bà Takaichi nắm quyền lãnh đạo đảng LDP, đảng Komeito vẫn an toàn miễn là họ ở lại trong liên minh cầm quyền, dựa vào LDP và đưa ra những yêu cầu chính sách theo hướng kiến nghị”, ông Kamikubo nói thêm.

Cơ hội cho phe đối lập tước "vũ khí" của phe cầm quyền

Komeito có khả năng huy động từ 10.000 - 20.000 phiếu bầu thông qua nhóm cử tri Soka Gakkai ở mỗi khu vực bầu cử. Không còn Komeito là một mất mát khá đau đớn cho LDP, mặc dù không rõ có bao nhiêu người ủng hộ Komeito sẽ chuyển sang liên minh trung dung.

Theo mô phỏng dựa trên hành vi bỏ phiếu trong bầu cử Hạ viện năm 2024 của Kyodo News, nếu không có Komeito, đảng LDP - do Thủ tướng Shigeru Ishiba khi đó lãnh đạo - sẽ thua ở 44/88 khu vực bầu cử đơn ghế mà họ giành được sau khi đối đầu trực tiếp với đảng CDPJ.

Toru Yoshida - giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Doshisha - hoài nghi về khả năng cử tri của Komeito sẽ hoàn toàn chuyển sang liên minh mới, mặc dù xu hướng chính sách thực dụng hơn của đảng mới, như trong lĩnh vực quốc phòng, có thể thu hút cử tri ôn hòa của đảng LDP.

“Cuộc bầu cử lần này sẽ kiểm chứng mô hình nào hiệu quả hơn: Mô hình cũ dựa vào hành vi bỏ phiếu do tổ chức dẫn dắt, hay mô hình mới từ cử tri tự do song ngả sang các đảng theo chủ nghĩa dân túy trong những đợt bỏ phiếu gần đây”, ông Yoshida nói.

Theo thăm dò dư luận của Kyodo News cuối tuần qua, 67% số người được hỏi không lạc quan về triển vọng của đảng trung dung mới, so với 28% có lựa chọn tích cực.

Bảng hiệu trưng bày áp phích của các ứng viên trong chiến dịch tranh cử tại Ichikawa, tỉnh Chiba, miền Đông Nhật Bản. Ảnh: Kyodo News.

Khảo sát gần đây cho thấy đảng LDP vẫn là lựa chọn hàng đầu trong phần bỏ phiếu theo tỷ lệ đại diện. Tuy nhiên, tỷ lệ ủng hộ tương đối cao dành cho bà Takaichi vẫn chưa thể giúp đảng vốn đang chìm trong bê bối này phục hồi vị thế một cách mạnh mẽ.

Trong khi LDP và đảng Duy tân (JIP) sẵn sàng lôi kéo cử tri bảo thủ bằng cách nhấn mạnh nhu cầu tăng cường quốc phòng, Liên minh Cải cách Trung dung vẫn kiên định với tôn chỉ “phòng vệ đơn thuần” từ thời hậu chiến.

Tuy nhiên, khi bắt tay với Komeito, CDPJ buộc phải bước qua “lằn ranh đỏ” của chính mình: Chấp nhận bản diễn giải Hiến pháp hòa bình năm 2014. Bản diễn giải này cho phép Nhật Bản sử dụng quyền tự vệ tập thể trong một số tình huống nhất định khi sự tồn vong quốc gia bị đe dọa.

Komeito đã ủng hộ chính sách này cùng với đảng LDP dưới thời chính phủ Thủ tướng Shinzo Abe, người có lập trường cứng rắn về an ninh tương tự bà Takaichi.

Ông Rintaro Nishimura - cộng sự cấp cao tại công ty tư vấn Asia Group - nhận định Komeito và CDPJ đã đồng ý gác lại những tranh cãi trong vấn đề nhạy cảm này vì lợi ích chung trong bầu cử.

Sự xoay trục này có thể là điềm báo cho những gì diễn ra hậu bầu cử, khi khác biệt chính sách sẽ được dàn xếp để duy trì sự đoàn kết của đảng. Việc giải quyết được những bất đồng này cũng sẽ tước đi “vũ khí khẩu chiến” mà phe cầm quyền thường viện dẫn để tấn công phe đối lập.