|
|
Minh họa. Ảnh: Irish Independent. |
Trong cuốn sách đầy tính nhân văn của mình Love Machines: How Artificial Intelligence is Transforming Our Relationships, nhà xã hội học James Muldoon kêu gọi độc giả chú ý hơn đến những mối liên hệ tình cảm ngày càng sâu sắc của con người với AI, và cách các công ty công nghệ tham lam lợi nhuận có thể khai thác chúng.
Là một cộng tác viên nghiên cứu tại Viện Internet Oxford, Muldoon đã có nhiều nghiên cứu về những lao động bị bóc lột để hỗ trợ phát triển AI. Giờ đây, ông đưa công chúng khám phá mối quan hệ kỳ lạ của con người và loại công nghệ mới này, khi chatbot AI không chỉ đơn thuần là trợ lý cuộc sống, mà còn là bạn bè, người yêu, nhà trị liệu, thậm chí là hiện thân của người đã khuất.
Thân mật với AI
Đối với một số người, ý tưởng yêu một chatbot AI, hoặc tâm sự những bí mật sâu kín nhất của mình với chúng, có vẻ khó hiểu và hơi rùng rợn. Nhưng Muldoon nhìn nhận nghiêm túc việc nhiều người đang tìm kiếm sự thân mật với “các nhân cách ảo”.
 |
| Cuốn sách sẽ ra mắt ngày 3/2. Ảnh: Amazon. |
Lily mắc kẹt trong một cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Bà đã tìm đến AI và cảm thấy có ham muốn tình dục của mình với chatbot được gọi là bạn trai Colin.
Sophia, một sinh viên cao học đến từ Trung Quốc, thường tìm đến chatbot để xin lời khuyên vì những cuộc trò chuyện với phụ huynh độc đoán khiến Sophia thấy căng thẳng.
Một số người khác thì sử dụng chatbot để khám phá các bản dạng giới khác nhau hay để tìm cách giải quyết xung đột với cấp trên.
Nhiều người cũng tìm đến các trang web như Character.AI, nơi người dùng có những cuộc trò chuyện không giới hạn với các nhân vật chatbot hoặc tự tạo ra nhân vật của riêng mình. Nhiều người trong số họ từng bị phản bội và chịu nhiều đau khổ trong các mối quan hệ ngoài đời, điều khiến họ khó khăn để tin tưởng người khác.
Hầu hết họ không coi chatbot là sự thay thế cho tương tác giữa người với người, mà thậm chí coi chúng là những phiên bản vượt trội hơn, mang lại sự thân mật nhưng không kèm theo rắc rối và những vấn đề phức tạp trong mối quan hệ giữa người với người.
Chatbot không thương hại, không phán xét và không có nhu cầu riêng. Như Amanda, một giám đốc điều hành marketing, giải thích: “Thật tuyệt khi có ai đó nói những điều mang tính khẳng định và tích cực với bạn mỗi sáng”.
Những người được Muldoon phỏng vấn không hề ảo tưởng. Ông đã đưa ra khái niệm “alief” của nhà triết học Tamar Gendler để giải thích cách con người cảm nhận sự quan tâm và yêu thương từ chatbot, tuy nhiên, vẫn biết chúng chỉ là một mô hình số. Sự mâu thuẫn này giống như cảm giác sợ hãi khi băng qua một cây cầu kính dù biết chắc chắn cây cầu chịu được trọng lượng của mình.
Khi con người từ lâu đã có thói quen đọc biểu cảm và cảm xúc của thú cưng và thậm chí đồ chơi, không có gì ngạc nhiên khi con người phản ứng với AI như thể chúng có ý thức. Trong bối cảnh dịch bệnh cô đơn và khủng hoảng chi phí sinh hoạt, việc AI trở nên phổ biến cũng không có gì đáng ngạc nhiên.
Tiềm ẩn nguy cơ nếu chỉ “chơi” với AI
Đối với Muldoon, vấn đề lớn nhất là đạo đức. Điều gì sẽ xảy ra khi các công ty được tự do sử dụng những công nghệ có khả năng thao túng cảm xúc như vậy? Ngoài ra, người dùng có thể bị đánh lừa để sử dụng các dịch vụ với AI, đặc biệt là khi thị trường trị liệu bằng AI đang phát triển nhanh chóng.
Hiện các chatbot Wysa và Limbic đã được tích hợp vào hệ thống hỗ trợ sức khỏe tâm thần của cơ quan y tế Anh. Chưa kể, hàng triệu người vẫn tìm đến bot tâm lý học chưa bị kiểm soát của Character.AI để điều trị tâm lý.
Bot này tự giới thiệu mình là “Xin chào, tôi là một nhà tâm lý học” bất chấp những lời cảnh báo từ giới chuyên gia. Bot này cũng hoạt động 24/7 và với chi phí thấp hơn nhiều so với một chuyên gia tâm lý được đào tạo bài bản.
Một người được phỏng vấn trong cuốn sách là Nigel, một người mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), cho biết các bot trị liệu giúp ông kiểm soát được mong muốn tự làm hại bản thân.
Tuy nhiên, tác giả Muldoon cho rằng, những bot này cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng. Chúng không thể ghi nhớ thông tin quan trọng trong các cuộc trò chuyện, chúng có thể khiến người dùng cảm thấy bị xa lánh và đôi khi trở nên mất kiểm soát cũng như buông lời xúc phạm.
Vì không thể đọc ngôn ngữ cơ thể hoặc sự im lặng của người dùng, chúng có thể bỏ sót các dấu hiệu cảnh báo. Và vì chúng thường đồng tình với cảm xúc của người dùng, chúng có thể khuếch đại sự suy diễn của họ, khiến mọi thứ đi theo hướng xấu, thậm chí một số AI còn cung cấp thông tin về cách tự tử.
Ngày càng có nhiều người phụ thuộc vào các trợ lý ảo này. Một số người được Muldoon phỏng vấn dành hơn tám tiếng mỗi ngày để nói chuyện với chatbot. Trung bình người dùng dành 75 phút mỗi ngày trên Character.AI. Họ không chỉ lướt xem thụ động mà còn tích cực trò chuyện và đắm chìm trong đó.
Trong bối cảnh AI sẽ đóng vai trò lớn hơn trong đời sống tình cảm của con người và tác động tâm lý của chúng vẫn chưa được hiểu rõ ràng, Muldoon hoàn toàn đúng khi đặt câu hỏi liệu con người đã nhận thức đầy đủ về ảnh hưởng của AI hay chưa.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
