Trà là thức uống lâu đời, được ưa chuộng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ảnh minh họa: V.T.

Truyền thuyết Trung Quốc kể rằng, trà được phát hiện lần đầu tiên bởi Đạt Ma tổ sư [1], một nhà truyền giáo nổi tiếng khắp phương Đông vì lòng nhiệt thành tôn giáo, ông đã nêu cao tấm gương về đạo đức đối với các môn đệ, ông đã tự đặt cho mình nhiều giới luật trong đó có việc kiêng ngủ.

Sau nhiều ngày đêm khổ hạnh, Ngài đã bất đắc dĩ rơi vào một giấc ngủ sâu và đã rất đau khổ khi tỉnh dậy vì đã vi phạm lời nguyện của mình, và tránh lặp lại việc “để cho đôi mắt mệt mỏi nghỉ ngơi”, Ngài đã cắt bỏ những phần tội lỗi và ném xuống đất.

Khi trở lại vào hôm sau, Ngài nhận thấy những biến đổi kỳ lạ, những bộ phận kia biến thành loại cây bụi chưa từng thấy trước đây. Hái vài lá và nhai chúng, Ngài thấy tinh thần phấn chấn lạ thường và sức lực hồi phục nhanh chóng nên đã ngay lập tức giới thiệu lợi ích của loài cây mới cho các đệ tử.

Trong một số câu chuyện nhuốm màu sắc thần kỳ khác, chân thật hơn, đã kể lại rằng việc sử dụng trà lần đầu tiên được phát hiện một cách tình cờ ở Trung Quốc bởi một số tín đồ Phật giáo, những người không thể sử dụng nguồn nước lợ gần ngôi chùa của họ, và để làm dịu đi sự khó chịu đó, họ đã ngâm trong nước những chiếc lá của một loại cây bụi mọc ở vùng lân cận.

Thử nghiệm thành công đến mức họ đã báo cho người dân về phát hiện của mình, và loài cây này được trồng rộng rãi cho mục đích rõ ràng đó. Trong khi một tư liệu khác cho rằng, trà lần đầu tiên được phát hiện vào khoảng năm 2737 trước Công nguyên bởi Thần Nông như đã nói ở trên, người được coi là thủy tổ của ngông nghiệp và y học Trung Quốc.

Khi dùng những cành cây trà để châm lửa, một số lá khô đã rơi vào bình ông đun nước cho bữa tối. Khi uống nước ấy, ông cảm thấy thú vị và phấn khích nên đã tiếp tục sử dụng nó; truyền đạt kiến thức thu được cho người khác, và việc sử dụng trà nhanh chóng lan rộng khắp đất nước...

Những câu chuyện liên quan đến phát hiện đầu tiên về cây trà ở Trung Quốc hoàn toàn là chuyện hoang đường, và phải đến thế kỷ IV của thời đại Kitô giáo, chúng ta mới có thể lần theo một vài dấu hiệu tích cực về trà từ một nhà văn Trung Quốc.

Tuy nhiên, vì sự thật lịch sử của đa phần các phát minh cổ xưa đều ít nhiều bị nhuốm màu bởi những câu chuyện hoang đường, chúng ta không nên khắt khe hay mổ xẻ những điều kỳ diệu trong việc khám phá ra trà như đối với lửa, sắt, thủy tinh hoặc cà phê.

Các sự kiện chính có thể đúng, mặc dù chi tiết không chính xác; và dù việc Toại Nhân [2] tình cờ phát hiện ra lửa có thể không như cách được kể lại, nhưng có lẽ ban đầu nó được truyền đạt là do ma sát của hai khúc gỗ với nhau. Cũng không thể hoàn toàn đúng khi nói rằng Phục Hy [3] đã tình cờ phát hiện ra sắt bằng cách đốt gỗ trên đất mùn hay như người Phoenician [4] đã phát hiện ra cách chế tạo thủy tinh bằng cách đốt gỗ tươi trên cát, tuy nhiên, những quá trình tình cờ đó có thể đã giúp họ lần đầu tiên đến được với các khám phá này.

Do đó, khi chúng ta đọc về những phát hiện của Thần Nông, có những điểm hoang đường đáng kể nên được loại trừ từ những khám phá khoa học đó về thực vật học, như việc trong một ngày, đã tìm ra không dưới bảy mươi loài thực vật khác nhau có độc và bảy mươi loài khác có tác dụng giải độc, chống lại tác động có hại của chúng.

[1] Đạt Ma tổ sư hay Bồ-đề-đạt-ma, dịch nghĩa là Giác Pháp, người Ấn Độ (~ 470 -543). Ông được coi là người sáng lập và truyền bá Thiền học và võ thuật tới Trung Quốc. Theo truyền thuyết Trung Quốc, ông đã truyền thụ phương pháp rèn luyện thân thể cho các nhà sư Thiếu Lâm và dẫn đến việc hình thành môn võ Thiếu Lâm. Ông cũng là cha đẻ của Thiền tông Trung Quốc. (ND)

[2] Toại Nhân hay Toại Nhân thị, là người sáng tạo ra lửa trong thần thoại Trung Quốc cổ đại, có thuyết xưng ông là một trong Tam Hoàng Ngũ Đế. Theo Cao Đài từ điển, Toại là khoan “gỗ” lấy lửa, còn “nhân” là người.

[3] Phục Hy hay Tử Hoa (4486 TCN - 4365 TCN), còn gọi là Phục Hi thị, Mật Hy, Bào Hy, Bao Hy, Hy Hoàng, Hoàng Hy hoặc Thái Hạo, ông đã tạo nên ảnh hưởng trong các thần tích Trung Hoa, ông thường được xem là người đầu tiên và đứng đầu trong các thuyết về Tam Hoàng Ngũ Đế của lịch sử Trung Quốc. Ông được cho là người phát minh ra chữ viết, nghề đánh bắt cá, bẫy thú và sáng lập nền văn minh Trung Hoa.

[4] Phoenicia là một nền văn minh cổ đại nằm ở miền bắc khu vực Canaan cổ đại, với trung tâm nằm dọc vùng eo biển Liban, Syria, và bắc Israel ngày nay. Nền văn minh Phoecinia là một nền văn minh dựa vào thương mại hàng hải trải khắp Địa Trung Hải trong suốt thời kỳ từ năm 1550 TCN tới năm 300 TCN.