|
|
Hình ảnh vi khuẩn Neisseria meningitidis dưới kính hiển vi điện tử. Ảnh: Institut Pasteur. |
Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương, chúng có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi khuẩn não mô cầu được phân chia thành nhiều nhóm huyết thanh dựa trên cấu trúc lớp vỏ polysaccharide bao quanh vi khuẩn. Trong đó, 6 nhóm A, B, C, W, X và Y gây ra hơn 95% số ca bệnh não mô cầu trên toàn cầu.
Các nhóm não mô cầu có đặc điểm đáng chú ý như sau:
- Não mô cầu nhóm A: Từng là nguyên nhân chính gây ra các đợt dịch viêm màng não quy mô lớn tại khu vực được gọi là "vành đai viêm màng não" ở châu Phi. Việc triển khai vaccine phòng nhóm A đã giúp giảm mạnh số ca mắc và các đợt dịch do nhóm này tại nhiều quốc gia.
- Não mô cầu nhóm B: Là một trong những nhóm gây bệnh quan trọng tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và thanh thiếu niên. Nhóm B có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết với diễn biến nhanh, đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
- Não mô cầu nhóm C: Có khả năng gây các ca bệnh đơn lẻ hoặc bùng phát thành ổ dịch, đặc biệt trong môi trường đông người. Việc triển khai vaccine liên hợp phòng nhóm C đã góp phần giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh tại nhiều quốc gia.
- Não mô cầu nhóm W: Có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đôi khi xuất hiện các biểu hiện không điển hình như triệu chứng tiêu hóa. Nhóm W từng liên quan đến những đợt bùng phát bệnh tại nhiều khu vực trên thế giới.
- Não mô cầu nhóm X: Ít phổ biến hơn một số nhóm khác nhưng vẫn có khả năng gây bệnh xâm lấn nghiêm trọng. Nhóm X từng gây ra các đợt dịch tại khu vực châu Phi và hiện đã có vaccine đa giá giúp phòng ngừa nhóm này.
- Não mô cầu nhóm Y: Có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và một số trường hợp viêm phổi. Nhóm này là một trong những nguyên nhân gây bệnh não mô cầu xâm lấn tại nhiều quốc gia.
Mặc dù thuộc các nhóm huyết thanh khác nhau, não mô cầu đều có thể gây bệnh nghiêm trọng. Những triệu chứng thường gặp bao gồm sốt đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, nôn và rối loạn ý thức. Trường hợp nhiễm khuẩn huyết có thể xuất hiện ban xuất huyết, tay chân lạnh, da tái hoặc tím.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), hiện có nhiều loại vaccine phòng não mô cầu:
- Vaccine MenACWY giúp bảo vệ trước 4 nhóm A, C, W và Y;
- Vaccine MenB phòng nhóm B;
- Vaccine MenABCWY có thể bảo vệ trước cả 5 nhóm A, B, C, W và Y.
WHO cũng ghi nhận vaccine liên hợp phòng các nhóm A, C, W, Y và X được sử dụng trong chương trình phòng chống dịch tại một số khu vực.
Tuy nhiên, không phải vaccine não mô cầu nào cũng bảo vệ trước tất cả nhóm vi khuẩn. Việc lựa chọn vaccine và lịch tiêm cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và hướng dẫn tiêm chủng tại từng quốc gia.
Bên cạnh tiêm vaccine, mọi người cần tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh, không dùng chung các vật dụng có thể dính nước bọt và chủ động thăm khám khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ. Người tiếp xúc gần với bệnh nhân não mô cầu có thể cần sử dụng kháng sinh dự phòng theo chỉ định của nhân viên y tế.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.