 |
| Với nhiều học sinh, SAT là một phần quan trọng trong quá trình xét tuyển vào đại học. Ảnh: Bau.edu. |
SAT (Scholastic Assessment Test) là một kỳ thi chuẩn hóa và được nhiều nước trên thế giới công nhận và sử dụng, được tổ chức bởi College Board.
Bài thi SAT không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn kiểm tra khả năng tư duy logic, khả năng đọc - hiểu và sử dụng tiếng Anh học thuật. Việc ôn luyện SAT cũng giúp học sinh có nền tảng toán và ngôn ngữ tốt hơn, phục vụ học tập và công việc sau này.
Tại Việt Nam, những năm gần đây, SAT ngày càng được biết đến khi các trường đại học trong nước xét chứng chỉ này để tuyển sinh đầu vào.
Theo thầy Nghiêm Đức An, giáo viên dạy SAT tại Hà Nội, trong bài thi SAT, sự chênh lệch giữa một thí sinh 1.400 và 1.550/1.600 điểm thường không nằm ở kiến thức xa lạ, mà nằm ở khả năng đọc vị các bẫy của đơn vị ra đề. Trao đổi với Tri Thức - Znews, thầy An chỉ ra 6 lỗi mà học sinh dễ sa chân nhất và cách khắc phục triệt để.
Hàng loạt bẫy trong bài thi SAT
Ở phần Toán học, theo thầy An, bẫy đầu tiên mà thí sinh thường gặp là “lệch pha” đơn vị đo lường. Cụ thể, đề bài thường xây dựng một tình huống dài với các số liệu được tính theo năm, nhưng câu hỏi cuối lại yêu cầu kết quả theo quý hoặc theo tháng.
Do thói quen thấy số là bấm máy, nhiều học sinh bỏ qua bước quan trọng là đồng bộ hóa đơn vị, dẫn đến sai ngay từ đầu. Để tránh bẫy này, thí sinh cần viết nháp và thực hiện quy đổi đơn vị rõ ràng trước khi thay số vào công thức.
Thứ hai là bẫy tham số ẩn. Theo đó, đề SAT thường cài bẫy qua các hàm số mũ chứa tham số ẩn như a, b thay vì con số cụ thể, rồi yêu cầu chọn phương trình nào "hiển thị" giá trị nhỏ nhất dưới dạng một hằng số hoặc hệ số.
Thầy An chỉ ra College Board thường kết hợp hai yếu tố gây nhiễu: Việc dùng chữ thay số khiến học sinh khó hình dung đồ thị, đồng thời đưa ra dạng phương trình quen thuộc. Chẳng hạn, hàm g(x) có đuôi “+ b” dễ khiến thí sinh nhầm lẫn với tung độ gốc hoặc giá trị nhỏ nhất trong các bài quen tay và vội khoanh đáp án.
Sai lầm phổ biến là học sinh sa đà vào tính toán hoặc đoán theo cảm tính, trong khi mấu chốt nằm ở từ khóa “hiển thị”. Điều này có nghĩa là đáp án đúng phải chứa giá trị nằm sẵn ngay trong phương trình, nhìn là thấy ngay chứ không cần cộng trừ nhân chia thêm.
“Cách hóa giải là đừng để các tham số làm rối trí. Thay vì đi thẳng vào tính toán với các tham số phức tạp, các em hãy tập trung vào việc hiểu được yêu cầu của đề”, thầy An chia sẻ.
Thứ ba là bẫy vị trí xen giữa, xuất hiện ở những bài tam giác đồng dạng. Rất nhiều học sinh khi đọc đề bài thấy các con số tỷ lệ đẹp (ví dụ cạnh này gấp đôi cạnh kia) và một cặp góc bằng nhau thì chủ quan không vẽ hình, vội vàng kết luận ngay hai tam giác đồng dạng.
Thực ra, người ra đề cố tình sắp xếp các dữ liệu nghe rất "thuận tai". Tuy nhiên, nếu không vẽ hình, thí sinh sẽ không thể kiểm tra được tính tương ứng và vị trí xen giữa của góc.
Do đó, thầy An khuyên thí sinh tuyệt đối không làm hình học "chay". Bắt buộc phải vẽ phác thảo ra nháp để mắt thấy rõ vị trí của góc và cạnh trước khi đưa ra kết luận.
 |
| Nhiều bạn khi luyện đề chỉ chăm chăm nhìn vào đáp án đúng thay vì tìm ra lỗi sai và giải thích cặn kẽ để rút kinh nghiệm. Ảnh minh họa: Pexels. |
Ở phần Đọc hiểu và Ngôn ngữ, thầy Đức An chỉ ra bẫy thứ tư là phủ định của phủ định. Cụ thể, để kiểm tra khả năng tư duy logic, đề thi SAT thường tránh cách nói thẳng (khẳng định) mà thay bằng việc chồng chéo nhiều lớp từ ngữ phủ định lên nhau.
Trong khi đó, não bộ con người xử lý thông tin phủ định chậm hơn khẳng định. Việc cố gắng dịch xuôi từng từ sẽ khiến tư duy bị nhầm lẫn, dẫn đến việc hiểu ngược hoàn toàn ý đồ tác giả.
“Hãy dùng tư duy Toán học để giải quyết Ngôn ngữ: Phủ định + Phủ định = Khẳng định. Các bạn hãy tập thói quen gạch bỏ các cặp từ phủ định để làm câu văn về dạng đơn giản nhất trước khi phân tích”, thầy An nói.
Thứ năm là bẫy sự thật hiển nhiên. Đáp án là một nhận định hoàn toàn chính xác về mặt kiến thức xã hội, lịch sử hoặc khoa học thực tế. Thí sinh chọn vì thấy thông tin này có lý và đúng với kiến thức nền của mình. Tuy nhiên, bẫy nằm ở chỗ đúng ở ngoài đời, nhưng nó không trả lời cho câu hỏi logic mà đề bài đang đặt ra.
Vì vậy, thí sinh cần phân biệt rạch ròi giữa "kiến thức của bạn" và "dữ liệu của bài". Một đáp án đúng thực tế nhưng không giải quyết vấn đề của bài đọc thì vẫn bị tính là sai.
Cuối cùng là bẫy tham chi tiết. Thí sinh thường chọn đáp án dài nhất vì nghĩ nó đầy đủ thông tin nhất (số liệu, địa danh, chất liệu...). Tuy nhiên, tư duy đúng phải là đề bài yêu cầu gì, đáp án đúng là đáp án ngắn gọn nhất hoàn thành được mục tiêu đó.
 |
| Thầy An cho rằng thời điểm "vàng" để bắt đầu học SAT là ngay từ lớp 10. Ảnh: NVCC. |
Học sinh Việt giỏi toán SAT nhưng nghẽn Đọc hiểu và Ngôn ngữ
Trao đổi thêm với Tri Thức - Znews, thầy Đức An chỉ ra thực tế, SAT không phải là kỳ thi đánh đố về kiến thức cao siêu mà là bài kiểm tra về tư duy logic và năng lực ngôn ngữ. Vì vậy, điều kiện tiên quyết là nền tảng Tiếng Anh và Toán học vững chắc ở bậc phổ thông.
Nếu các em đã nắm vững các kiến thức Toán cơ bản (đặc biệt là Đại số và Hình học phẳng) và có vốn tiếng Anh đủ dùng, thời điểm "vàng" để bắt đầu học SAT là ngay từ lớp 10.
Lý do là phần Toán của kỳ thi không vượt quá chương trình phổ thông, trong khi Đọc - Viết lại cần thời gian tích lũy để hình thành kỹ năng đọc hiểu phản biện và thích nghi với các văn bản đa dạng, từ văn học, lịch sử đến khoa học vũ trụ.
Về lộ trình, thầy An khuyên thí sinh không nên nóng vội giải đề ngay mà hãy đi theo từng bước:
- Xây dựng nền tảng: Tập trung gia tăng vốn từ vựng học thuật.
- Làm quen tư duy: Học cách phân tích cấu trúc bài đọc, nhận diện luận điểm và các lỗi ngụy biện.
- Luyện đề thực chiến: Áp dụng kiến thức vào giải đề dưới áp lực thời gian thật.
Theo thầy giáo, học sinh Việt Nam thường làm tốt phần Toán, nhưng điểm nghẽn lại nằm ở Đọc hiểu và Ngôn ngữ. Khó khăn này không chỉ dừng lại ở rào cản từ vựng, mà sâu xa hơn là sự thiếu hụt về tư duy phản biện và các bẫy về lỗi ngụy biện.
Để cải thiện, thầy An nhận định việc làm đề dồn dập chưa chắc mang lại hiệu quả. Thay vào đó, thí sinh nên đưa tiếng Anh học thuật vào đời sống hàng ngày thông qua những nguồn nội dung có chất lượng.
Ví dụ, các em có thể xem video essay (tiểu luận video - PV), đọc báo khoa học và cố gắng tóm tắt lại nội dung bài báo sau khi đọc để rèn kỹ năng nắm ý chính. Các em cũng có thể học nhóm, cùng thảo luận và phản biện để tư duy sắc bén hơn.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
