Ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh ung thư phổ biến trên thế giới và đang có xu hướng gia tăng ở cả những người dưới 50 tuổi. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không gây ra triệu chứng rõ rệt. Bên cạnh yếu tố tuổi tác, tiền sử gia đình hay di truyền, nhiều thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Ngồi quá nhiều, ít vận động
Theo Eating Well, ngồi làm việc liên tục nhiều giờ mỗi ngày hoặc duy trì lối sống ít vận động trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Theo tiến sĩ Steven A. Lee-Kong, Trưởng khoa Phẫu thuật đại trực tràng tại Trung tâm Y tế Đại học Hackensack, việc ít vận động có thể dẫn đến kháng insulin, tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp và tích tụ mỡ thừa trong cơ thể. Đây đều là những yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của tế bào ung thư.
Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến nghị để giảm nguy cơ, người trưởng thành nên dành khoảng 150-300 phút mỗi tuần cho các hoạt động thể chất cường độ vừa như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Nếu phải ngồi làm việc lâu, hãy đứng dậy vận động hoặc đi lại vài phút sau mỗi giờ để cơ thể được vận động thường xuyên.
 |
| Ngồi quá lâu, lười vận động trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ảnh: Shutterstock. |
Ăn quá ít chất xơ
Chế độ ăn nghèo chất xơ không chỉ gây táo bón mà còn làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Chất xơ giúp thức ăn di chuyển thuận lợi qua đường tiêu hóa, đồng thời nuôi dưỡng hệ vi khuẩn có lợi trong ruột. Khi vi khuẩn lên men chất xơ, chúng tạo ra butyrate - axit béo chuỗi ngắn có vai trò bảo vệ niêm mạc đại tràng, giảm viêm và hỗ trợ duy trì sức khỏe tế bào.
Ngược lại, khi ăn quá ít chất xơ, chất thải lưu lại trong đại tràng lâu hơn, làm tăng thời gian niêm mạc ruột tiếp xúc với các chất có khả năng gây hại.
Bác sĩ Lance Uradomo, chuyên gia nội soi tiêu hóa can thiệp, khuyến khích mọi người chủ động tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn hàng ngày. Một cách đơn giản để bổ sung chất xơ là thêm chúng vào những bữa ăn quen thuộc. Bạn có thể ăn các loại đậu vào bữa trưa, thêm các loại quả mọng vào bữa sáng hoặc lựa chọn ngũ cốc nguyên hạt làm món ăn kèm trong bữa tối.
Thường xuyên uống rượu bia
Việc uống rượu, bia hoặc các loại đồ uống có cồn thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng do những thay đổi xảy ra trong cơ thể sau khi tiêu thụ cồn.
Khi cơ thể chuyển hóa ethanol, nó tạo ra acetaldehyde - hợp chất được xếp vào nhóm chất gây ung thư vì có khả năng làm tổn thương ADN. Bên cạnh đó, vi khuẩn đường ruột cũng có thể chuyển hóa rượu thành acetaldehyde, khiến các tế bào niêm mạc đại tràng tiếp xúc trực tiếp với chất này. Rượu còn làm gia tăng stress oxy hóa và cản trở hoạt động của folate (vitamin B9) - dưỡng chất cần thiết cho quá trình sửa chữa ADN và phân chia tế bào.
Tiến sĩ Pashtoon Kasi, Giám đốc chuyên ngành Ung thư Nội khoa Tiêu hóa tại Trung tâm Ung thư City of Hope Orange County Lennar Foundation (Mỹ), cho biết giảm hoặc ngừng sử dụng rượu bia là một trong những thay đổi lối sống quan trọng để giảm nguy cơ ung thư.
Nếu việc uống rượu bia đã trở thành thói quen, bạn có thể bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ nhưng thực tế như dành vài ngày mỗi tuần không uống đồ có cồn, thay cocktail bằng đồ uống không cồn hoặc giảm số lượng đồ uống trong mỗi lần sử dụng.
 |
| Giảm hoặc ngừng sử dụng rượu bia là một trong những thay đổi lối sống quan trọng để giảm nguy cơ ung thư. Ảnh: Pexels. |
Hút thuốc lá
Hút thuốc lá khiến cơ thể tiếp xúc với nhiều chất gây ung thư, không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn tác động đến nhiều cơ quan khác, trong đó có đại tràng. Theo tiến sĩ Steven A. Lee-Kong, các hóa chất độc hại trong khói thuốc có thể làm tổn thương ADN của tế bào ở đại tràng, từ đó thúc đẩy sự hình thành và phát triển của các polyp tiền ung thư.
Tiến sĩ Pashtoon Kasi cho biết thuốc lá và rượu bia đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng có thể phòng tránh được. Ông nhấn mạnh: "Hút thuốc lá và uống nhiều rượu là hai yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư. Cả hai đều có thể gây hại cho các tế bào khỏe mạnh, từ đó làm gia tăng khả năng phát triển ung thư".
Để phòng ngừa bệnh, mục tiêu là giảm tối đa việc tiếp xúc với thuốc lá và tốt nhất là bỏ thuốc hoàn toàn. Nếu đã nhiều lần cai thuốc nhưng chưa thành công, người hút nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn kỹ lưỡng.
Trì hoãn tầm soát ung thư đại trực tràng
Nhiều trường hợp ung thư đại trực tràng có thể được ngăn chặn nếu phát hiện và cắt bỏ polyp từ giai đoạn sớm. Tuy nhiên, không ít người vẫn trì hoãn việc tầm soát vì nghĩ mình chưa có triệu chứng hoặc còn trẻ.
Hướng dẫn hiện tại của Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến cáo người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng định kỳ từ 45 tuổi và tiếp tục đến 75 tuổi, nếu vẫn có sức khỏe tốt và tuổi thọ dự kiến trên 10 năm.
Phương pháp tầm soát phù hợp sẽ phụ thuộc vào mức độ nguy cơ của mỗi người, bao gồm các yếu tố như tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, từng có polyp đại tràng, mắc bệnh viêm ruột mạn tính, mang các hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ ung thư hoặc đang có các triệu chứng nghi ngờ.
Tiến sĩ Kasi cũng lưu ý dù chưa đến độ tuổi khuyến cáo tầm soát, bất kỳ ai xuất hiện những dấu hiệu bất thường như đi ngoài ra máu hoặc có máu trong phân, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng dai dẳng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân đều nên đi khám sớm để được đánh giá và làm các xét nghiệm cần thiết.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
