Điểm đến độc đáo của TP.HCM

Sau 10 năm hoạt động, Đường sách TP.HCM đã tổ chức hơn 3.000 sự kiện lan tỏa văn hóa đọc đến người dân và du khách thành phố. Ảnh: Nguyễn Nam Phương/Đường sách TP.HCM.

Đi vào hoạt động ngày 9/1/2016, đến nay, Đường sách TP.HCM đã tổ chức hơn 3.000 sự kiện, trong đó có 1.320 buổi giao lưu tác giả - tác phẩm, 280 chương trình chuyên đề cho học sinh, 275 triển lãm nghệ thuật, 50 hội sách và hàng trăm sân chơi trải nghiệm, hoạt động kết nối xuất bản trong và ngoài nước.

Trong 10 năm nay, công trình này liên tiếp được vinh danh trong các bảng xếp hạng văn hóa - du lịch, từ “Top 10 sự kiện nổi bật của TP.HCM” trong năm đầu hoạt động đến Giải thưởng cao nhất IFLA AAPME Awards 2022 của Liên đoàn Kiến trúc Cảnh quan Quốc tế và nằm trong 100 điều thú vị của TP.HCM do Sở Du lịch tổ chức bình chọn.

Tọa lạc bên cạnh các di sản kiến trúc như Nhà thờ Đức Bà và Bưu điện Thành phố, nơi đây không chỉ bán sách mà còn là điểm đến văn hóa công cộng độc đáo. Người dân có thể đến đây đọc sách, gặp gỡ, trò chuyện, sống chậm lại giữa lòng đô thị.

Từ một ý tưởng sáng tạo năm 2016, Đường sách TP.HCM đã trở thành mô hình văn hóa tiêu biểu, kết hợp hài hòa giữa sách, cộng đồng và không gian mở. Vai trò của nơi này ngày càng được mở rộng, không chỉ trong phát triển văn hóa đọc mà còn trong xây dựng bản sắc đô thị và thúc đẩy du lịch tri thức.

Mô hình văn hóa đọc tiêu biểu của TP.HCM

Từ một tuyến đường Nguyễn Văn Bình dài chưa đầy 150 m, Đường sách TP.HCM sau 10 năm đã trở thành một trong những mô hình văn hóa đặc sắc nhất cả nước. Trên bản đồ văn hóa đọc quốc gia, không gian này hiện lên như một thiết chế văn hóa hiện đại, gắn chặt với đời sống cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch, mô hình này đã tạo ra cách tiếp cận văn hóa đọc mới, vừa duy trì truyền thống sách in, vừa linh hoạt thích nghi với công nghệ.

“Thay vì đứng ngoài hay đối lập với chuyển đổi số, Đường Sách chọn cách “số hóa trải nghiệm đọc”: từ việc gắn mã QR để bạn đọc có thể đọc thử một phần nội dung, giới thiệu các nền tảng sách nói, xây dựng những tủ sách công nghệ, đến việc đa dạng hóa hình thức tổ chức sự kiện và phát hành”, ông Nguyễn Nguyên nhận xét trong thư chúc mừng Đường sách nhân kỷ niệm 10 năm hoạt động.

Không dừng lại ở việc bày bán sách, Đường sách đóng vai trò nút kết nối giữa người viết, người phát hành, bạn đọc, các tổ chức giáo dục và cả khách du lịch. Hơn 3.000 hoạt động văn hóa đã được tổ chức trong suốt một thập kỷ, từ tọa đàm chuyên đề, giao lưu tác giả đến các chương trình trải nghiệm, sân chơi nghệ thuật, sự kiện chính trị - xã hội.

Đường sách TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò là không gian văn hóa công cộng, thúc đẩy phong trào đọc và kết nối cộng đồng. Ảnh: Phương Lâm.

PGS.TS Phạm Minh Tuấn - Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam - nhìn nhận sự tồn tại và phát triển của Đường sách là minh chứng cho một tầm nhìn văn hóa dài hạn. “Đường sách là một mô hình kiểu mẫu trong việc góp phần xây dựng xã hội học tập, phát triển văn hóa đọc, và nâng cao dân trí - những mục tiêu cốt lõi trong chiến lược phát triển bền vững của quốc gia”, PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh.

Nằm cạnh các biểu tượng kiến trúc lâu đời như Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Thành phố, không gian này nhanh chóng trở thành một điểm đến mang tính bản sắc. Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm được ưa chuộng, nhiều du khách tìm đến nơi đây như một điểm dừng chân để cảm nhận “chất tri thức” đặc trưng của thành phố.

Ở chiều sâu văn hóa, Đường sách còn góp phần bồi đắp các giá trị nhân văn cho cộng đồng. Ông Phan Xuân Thủy - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - cho rằng mô hình này đã lan tỏa tinh thần yêu sách, lòng tự hào dân tộc và góp phần giáo dục thế hệ trẻ.

“Đường sách đã thành công trong việc kết hợp các hoạt động kinh tế với các nhiệm vụ chính trị - tư tưởng, trở thành nơi lan tỏa lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, đồng thời góp phần giáo dục thế hệ trẻ yêu thích sách và tri thức”, ông Phan Xuân Thủy chia sẻ.

Từ chiến lược phát triển, khả năng kết nối hệ sinh thái xuất bản cho đến tác động cộng đồng, Đường sách TP.HCM đã chứng minh vai trò của mình như một mô hình văn hóa đọc kiểu mẫu. Ở đây, tri thức không chỉ được lưu giữ mà còn sống động, gần gũi và liên tục được làm mới.

Từ biểu tượng văn hóa đọc đến hạt nhân đổi mới

Các nhà quản lý ngành xuất bản lẫn đơn vị trong ngành cho rằng Đường sách TP.HCM cần trở thành đầu tàu đổi mới cho các không gian đọc công cộng tại đô thị lớn. Giai đoạn 2026-2031 đang mở ra yêu cầu phát triển mới, trong đó, khả năng thích ứng với công nghệ, mở rộng vai trò cộng đồng và hoàn thiện cơ chế vận hành là những trụ cột quan trọng.

Ông Nguyễn Nguyên đề xuất việc hình thành một “Đường sách số” song hành với không gian vật lý. Theo ông, không gian trực tuyến có thể giúp giới thiệu sách mới, tạo nhật ký hoạt động, lưu trữ nội dung các chương trình giao lưu, tọa đàm. Đây là cách để bạn đọc ở xa vẫn có thể tương tác, kết nối với tác giả, nhà làm sách, từ đó mở rộng sức lan tỏa của Đường sách.

“Không gian trải nghiệm sách nói, sách điện tử, tủ sách công nghệ… nếu được định hình rõ hơn, có thể trở thành điểm mạnh riêng của Đường Sách trong việc tiếp cận thế hệ bạn đọc trẻ vốn sống trong môi trường số”, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành( Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phân tích thêm.

Các nhà quản lý và đơn vị phát hành, xuất bản kỳ vọng Đường sách trở thành đầu tàu đổi mới cho các không gian đọc công cộng tại đô thị lớn. Ảnh: Phương Lâm.

Sau 10 năm, bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Phó giám đốc Đông A, vẫn nhớ rõ những buổi họp đầu tiên với Hội Xuất bản Việt Nam về kế hoạch xây dựng Đường sách Nguyễn Văn Bình. Theo bà Giang, điểm cốt lõi của xuất bản vẫn là nội dung nhưng trải nghiệm đi kèm như giao lưu sách, workshop sáng tạo, bản sắc văn hóa địa phương... sẽ là yếu tố giúp thu hút độc giả trẻ và du khách quốc tế.

Theo bà, các hoạt động gần đây của Đường sách TP.HCM, ví dụ như Ngày hội Sách và Văn hóa đêm, như một luồng gió mới cho không gian văn hóa đọc đặc trưng của TP.HCM. “Tôi mừng vì Đường sách kết nối được nhiều đơn vị để đưa vào những màu sắc mới, gắn với giá trị văn hóa nguồn cội và di sản. Mong hoạt động này duy trì lâu dài và có thể nhân rộng sang các không gian sách khác của thành phố”, bà Giang nhìn nhận.

Ngoài công nghệ và trải nghiệm, cách đơn vị quản lý đề ra chính sách phát triển trong thời đại số cũng là điều khiến những người làm sách trẻ quan tâm. Ông Lê Hoàng Thạch, đồng sáng lập nền tảng sách nói Voiz FM, cho rằng Đường Sách đã thành công khi không bảo thủ với sách giấy, mà chủ động mở rộng không gian tri thức đa giác quan.

“Đây chính là điều cần làm trong thời đại số: không chỉ giữ gìn sách như một vật thể, mà xem tri thức như một trải nghiệm sống động, luôn mở rộng và thích nghi. Vì Gen Z, Gen Alpha sẽ dần 'đọc sách' bằng nhiều giác quan hơn - tai nghe, mắt xem, tay chạm - sự đa dạng đó không đe dọa văn hóa đọc, mà chính là cách văn hóa đọc truyền đến những thế hệ tiếp theo”, ông Thạch chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Từ góc nhìn của những người trong cuộc, mô hình Đường Sách có thể phát triển theo hướng trở thành "phòng thí nghiệm" cho các chính sách văn hóa đọc của thành phố - nơi thử nghiệm, nhân rộng các hình thức đọc mới, kết hợp giữa xuất bản, công nghệ và nghệ thuật. Ngoài ra, mô hình này hoàn toàn có thể giữ vai trò hạt nhân trong mạng lưới không gian đọc trên toàn thành phố bằng cách kết nối các đường sách cấp cơ sở, thư viện công cộng, tủ sách vùng ven, tạo thế lan tỏa đều cho văn hóa đọc ở mọi tầng lớp.