Yoga và phương Tây

Yoga được biết đến ở phương Tây tới nay chưa tròn một thế kỷ, nhưng từ hơn hai nghìn năm trước, đã có đủ loại truyền thuyết kỳ bí lan tới châu Âu từ vùng đất huyền thoại Ấn Độ - nơi có các bậc hiền triết, các đạo sư khổ hạnh và những nhà thiền định.

Tuy nhiên, ta vẫn chưa thể nói rằng người châu Âu đã tiếp cận được tri thức thực sự về triết học và các thực hành tâm linh ở Ấn Độ, cho đến khi nhờ những nỗ lực của nhà khoa học Pháp Anquetil du Perron, thì những bản kinh Áo nghĩa thư (Upanishad) mới được truyền bá đến phương Tây.

Sự hiểu biết sâu rộng và có hệ thống hơn lần đầu tiên trở nên khả thi nhờ bộ “Sách Thánh phương Đông” (Sacred Books of the East) do Max Müller, trường Oxford, biên soạn. Ban đầu, những kiến thức này chỉ là đặc quyền của học giả và triết gia tiếng Phạn, nhưng không lâu sau đó, phong trào Thần học (Thông thiên học) do bà Blavatsky khởi xướng đã tiếp nhận các truyền thống Đông phương và truyền bá tới đông đảo công chúng.

Trong vài thập kỷ sau đó, sự hiểu biết về yoga của phương Tây đã phát triển theo hai hướng riêng biệt. Một hướng xem nó như một ngành khoa học thuần túy mang tính học thuật, hướng kia trở thành một hình thức tôn giáo, mặc dù không phát triển thành một giáo hội có tổ chức - bất chấp những nỗ lực của Annie Besant và Rudolf Steiner. Mặc dù là người sáng lập ra phong trào ly giáo Nhân học, Steiner ban đầu là môn đồ của bà Blavatsky.

Sản phẩm đặc thù nảy sinh từ sự phát triển này ở Tây phương hầu như không thể so sánh với ý nghĩa thật sự của yoga ở Ấn Độ. Ở phương Tây, các giáo lý phương Đông đã gặp phải một tình trạng đặc biệt, một trạng thái tinh thần mà Ấn Độ thời xưa, bất luận thế nào, chưa từng biết đến.

Đó là sự tách bạch rạch ròi giữa khoa học và triết học, vốn đã từng tồn tại (ở mức độ ít hay nhiều), trong khoảng ba trăm năm trước khi các giáo lý yoga bắt đầu được biết đến ở phương Tây.

Sự tách biệt này, một hiện tượng đặc thù phương Tây, thực sự bắt đầu từ thời Phục hưng, vào thế kỷ thứ XV. Vào thời điểm đó, một mối quan tâm rộng rãi và mãnh liệt đối với thời cổ đại đã bùng lên, được kích thích bởi sự sụp đổ của đế chế Byzantine dưới làn sóng tấn công dữ dội của Hồi giáo.

Sau đó, lần đầu tiên, ngôn ngữ và văn học Hy Lạp đã lan truyền khắp mọi ngóc ngách ở châu Âu. Hệ quả trực tiếp của sự xâm nhập của cái gọi là triết học ngoại giáo này, chính là cuộc đại ly giáo trong Giáo hội La Mã - tức Phong trào Tin Lành, mà chẳng bao lâu đã lan rộng khắp Bắc Âu. Nhưng ngay cả sự canh tân Kitô giáo này cũng không thể kiểm soát nổi những tư tưởng đã được giải phóng.

Thời kỳ khám phá thế giới về mặt địa lý và khoa học đã bắt đầu, và tư tưởng ngày càng được giải phóng khỏi xiềng xích của truyền thống tôn giáo. Dĩ nhiên, các Giáo hội vẫn tiếp tục tồn tại vì chúng được duy trì bởi những nhu cầu tôn giáo nghiêm ngặt từ công chúng, nhưng đã đánh mất vai trò lãnh đạo trong lĩnh vực văn hóa.

Trong khi Giáo hội La Mã, nhờ vào cấu trúc tổ chức vượt trội của mình, vẫn giữ được sự toàn vẹn, thì đạo Tin Lành lại bị phân chia thành gần bốn trăm hệ phái khác nhau. Điều này một mặt cho thấy sự khủng hoảng (phá sản về mặt thống nhất tôn giáo), mặt khác lại thể hiện sức sống tôn giáo mãnh liệt, không thể bị dập tắt.

Dần dần, trong tiến trình của thế kỷ XIX, dẫn đến sự phát triển mang tính “hỗn dung” và sự du nhập ồ ạt các hệ thống tôn giáo ngoại lai, chẳng hạn như đạo Baháʼí, phái dòng Sufi, phái Ramakrishna, Phật giáo và các hệ phái khác.

Nhiều hệ thống trong số đó, chẳng hạn như Nhân học, đã được pha trộn với các yếu tố của Ki tô giáo. Kết quả của hiện tượng này phần nào tương tự phong trào hỗn dung tôn giáo thời Hy Lạp - La Mã vào thế kỷ thứ III và thứ IV sau Công nguyên, vốn cũng mang những dấu vết của tư tưởng Ấn Độ (so sánh: Apollonius xứ Tyana, các giáo lý bí truyền của Orphic - Pythagoras, thuyết Ngộ giáo...)