Xung đột Mỹ - Israel và Iran sẽ kết thúc như thế nào?

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã thể hiện giọng điệu mạnh mẽ khi ông hứa hẹn chiến thắng trước Iran. “Chúng tôi sẽ kết thúc cuộc xung đột này theo những điều kiện ‘Nước Mỹ trên hết’ do Tổng thống Trump lựa chọn, chứ không phải từ bất cứ ai khác - và đó là điều nên làm”, ông nói tại Lầu Năm Góc.

Phát biểu này gợi nhớ một lời hứa khác từng được đưa ra vào năm 2001.

“Cuộc xung đột này bắt đầu theo thời điểm và điều kiện mà người khác đưa ra. Nhưng nó sẽ kết thúc vào thời điểm và theo cách mà chúng ta lựa chọn”, Tổng thống George W. Bush nói sau vụ khủng bố 11/9. Tuy nhiên, không lâu sau đó, nước Mỹ bước vào cuộc chiến kéo dài gần hai thập kỷ.

Tiếng vọng của lịch sử làm dấy lên lo ngại rằng chính quyền Mỹ đang quên mất những bài học quá khứ, theo CNN.

Động thái quân sự gây tranh cãi mới đây có thể làm hỗn loạn lan rộng khắp Trung Đông, khiến hàng nghìn dân thường thiệt mạng và gieo mầm cho các vụ tấn công khủng bố mới nhằm vào người Mỹ trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, vẫn có kịch bản khác dành cho một tổng thống Mỹ dám làm điều mà hiếm người tiền nhiệm của ông từng làm. Ông có thể giành được chiến thắng chiến lược nếu vô hiệu hóa được mối đe dọa từ kẻ thù không đội trời chung của Mỹ trong gần 50 năm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Các kịch bản có thể xảy ra

Khi cuộc chiến bước sang ngày thứ 4, Mỹ và Israel tuyên bố sẽ gia tăng các đòn tấn công vào Iran. Trong khi đó, Tehran tuyên bố tập trung vào phòng vệ, bác bỏ đàm phán.

Theo CNN, dưới đây là 3 kịch bản lớn có thể xảy ra.

Kịch bản lạc quan nhất với Mỹ là sau nhiều ngày không kích làm suy yếu lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, một cuộc nổi dậy của người dân Iran có thể diễn ra. Một nước Iran mới có thể làm thay đổi cục diện Trung Đông.

Kịch bản phức tạp hơn, và có lẽ dễ xảy ra hơn, là các lãnh đạo sống sót của Iran sẽ xây dựng chế độ mới. Tuy nhiên, chiến dịch của Mỹ vẫn có thể được đánh giá là thành công nếu phá hủy đáng kể năng lực hạt nhân, tên lửa và quân sự Iran. Đây có thể là kết quả chấp nhận được với Israel, nhưng vẫn có rủi ro dẫn tới các cuộc xung đột trong tương lai nhằm ngăn Iran tái thiết sức mạnh.

Kịch bản tồi tệ nhất là Iran rơi vào tình trạng giống Libya với khoảng trống quyền lực. Đấu đá phe phái hoặc nội chiến có thể bùng nổ, xuất khẩu hỗn loạn ra khu vực, gây khủng hoảng người tị nạn và khiến kho uranium của Iran rơi vào tay các nhóm cực đoan.

Hiện trường một vụ va chạm sau khi Iran phóng tên lửa vào Tel Aviv, Israel. Ảnh: Reuters.

Canh bạc lớn của ông Trump

Nhiều người có thể cảm thấy bối rối khi chính quyền Mỹ liên tục thay đổi lý do phát động cuộc chiến.

Ông Trump từng đề cập đến ý tưởng thay đổi chế độ và mong muốn trao tự do cho người dân Iran. Ông cam kết phá hủy chương trình hạt nhân mà trước đó ông từng tuyên bố “xóa sổ”.

Trong khi đó, Bộ trưởng Hegseth nhấn mạnh cần trả thù cho người Mỹ thiệt mạng trong các vụ “tấn công khủng bố” do Iran hoặc lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn thực hiện thời kỳ Mỹ đưa lực lượng vào Iraq.

Ngoại trưởng Marco Rubio lập luận Mỹ tiến hành cuộc chiến phủ đầu vì Israel dự định tấn công Iran và quân đội Mỹ trong khu vực có thể hứng chịu đòn trả đũa.

“Thực sự không có một chiến lược rõ ràng. Chúng ta cần nghe trực tiếp từ tổng thống về điều ông ấy muốn”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen nói với CNN. “Đây có thể là bước ngoặt thực sự ở Trung Đông nếu chúng ta thành công. Nhưng hoàn toàn chưa rõ mọi thứ sẽ diễn ra thế nào”.

Tuy nhiên, với ông Trump, sự mơ hồ không phải bất thường mà có thể là đặc điểm chiến lược. Bằng cách giữ mục tiêu cuộc chiến không rõ ràng, tổng thống Mỹ tạo không gian chính trị để tuyên bố chiến thắng bất cứ khi nào ông muốn.

Và dường như, ông đã rút ra một bài học từ Iraq và Afghanistan: Các cuộc chiến trên bộ quy mô lớn dễ sa lầy. Thực tế, ông Trump dường như đã thu hẹp mục tiêu cuộc chiến. Hôm 2/3, ông nói kế hoạch là xóa sổ hải quân, chương trình tên lửa và tham vọng hạt nhân trong tương lai của Iran.

Cả ông và Bộ trưởng Hegseth dường như đã chuẩn bị sẵn “lối thoát” nếu chế độ ở Iran tái lập, ám chỉ rằng người Iran chỉ có thể tự trách mình nếu không tận dụng cơ hội.

“Thông điệp của tổng thống rất rõ ràng: Gửi đến người dân Iran, đây là thời khắc của các bạn”, ônh Hegseth nói.

Một số nhà phân tích so sánh chiến lược của chính quyền Trump với Venezuela - nơi lãnh đạo lâm thời Delcy Rodríguez nổi lên và làm việc với Washington sau cuộc đột kích bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro.

Tuy nhiên, Washington đã cố gắng suốt nhiều thập kỷ, và thất bại, trong việc tìm kiếm các quan chức Iran ôn hòa để hợp tác. Sau vụ ám sát Đại giáo chủ Khamenei, có thể còn ít động lực hơn để những nhân vật như vậy xuất hiện.

Dù vậy, ngay cả trong kịch bản xấu nhất, chế độ Iran được cho sẽ thay đổi rất nhiều, ngay cả khi còn tồn tại.

“Sẽ không còn một lãnh tụ tối cao thực sự ‘tối cao’ như ông (Ayatollah Ruhollah) Khomeini hay Khamenei”, Elliott Abrams, chuyên gia cao cấp của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại và cựu quan chức chính sách đối ngoại thời Bush, nói.

“Đó sẽ là một quốc gia gần như không còn khả năng sử dụng vũ lực. Khi việc này kết thúc, thậm chí có thể chỉ sau một tuần nữa, họ sẽ không còn chương trình hạt nhân, có lẽ không còn bệ phóng tên lửa, thậm chí không còn hải quân”, ông cho hay.

Tuy nhiên, cái chết mang tính “tử vì đạo” của Đại giáo chủ Khamenei có thể khiến những người trung thành càng tàn bạo hơn.

“Ở góc nhìn của Iran, chiến lược của họ đã thay đổi”, Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy, nhận định. “Thước đo thành công của họ không nhất thiết là thắng cuộc chiến. Họ chỉ cần tiến gần nhất có thể đến việc phá hủy nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump trước khi họ thua”.

Một sự can thiệp kéo dài của Mỹ, dù giới chức dự đoán chỉ tính bằng tuần chứ không phải tháng, sẽ tạo áp lực chính trị dữ dội lên tổng thống Trump - người cần chiến thắng nhanh chóng trong năm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Một cuộc thăm dò mới của CNN cho thấy gần 6/10 người Mỹ không tán thành quyết định hành động quân sự tại Iran của ông Trump. Dù đa số cử tri Cộng hòa ủng hộ ông, điều đó có thể thay đổi nếu xảy ra khủng hoảng lan tỏa - chẳng hạn cú sốc giá dầu làm lạm phát trong nước tăng vọt.

Lịch sử hiện đại của Mỹ cho thấy các cuộc xung đột không chỉ thất bại trên chiến trường nước ngoài, mà còn có thể thua ngay trong lòng dư luận trong nước.