 |
| Học sinh Trung Quốc ôn thi đại học. Ảnh: China Daily. |
Sau khi điểm thi đại học được công bố, hàng triệu gia đình Trung Quốc bước vào giai đoạn đăng ký nguyện vọng với thời hạn chỉ vỏn vẹn trong vài ngày.
Cũng trong thời gian này, áp lực phải chọn đúng trường đã tạo điều kiện để nhiều đơn vị tư vấn tuyển sinh trục lợi bằng chứng chỉ giả, AI và hàng loạt chiêu thức tiếp thị đánh vào tâm lý phụ huynh.
Tư vấn tuyển sinh dù không có chuyên môn
Kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia (gaokao) được xem là cột mốc quan trọng nhất đối với học sinh Trung Quốc. Khác với nhiều quốc gia phương Tây - hồ sơ tuyển sinh được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố như điểm học tập, bài luận hay hoạt động ngoại khóa, gaokao áp dụng cơ chế "điểm số là ưu tiên hàng đầu".
Sau khi hoàn thành kỳ thi vào đầu tháng 6, thí sinh phải chờ khoảng hai tuần để biết điểm và thứ hạng trong tỉnh. Chỉ vài ngày sau khi kết quả được công bố, các em phải hoàn tất việc đăng ký nguyện vọng vào nhiều trường đại học thuộc các nhóm khác nhau. Hệ thống xét tuyển bằng máy tính sẽ lần lượt phân bổ thí sinh vào trường đầu tiên chấp nhận mức điểm của các em.
Khoảng thời gian ngắn ngủi này khiến nhiều gia đình tìm đến các dịch vụ tư vấn tuyển sinh với hy vọng tăng cơ hội vào đúng trường mong muốn.
 |
| Phụ huynh và học sinh tại hội chợ tuyển sinh đại học ở Nam Kinh. Ảnh: VCG. |
Tuy nhiên, cuộc điều tra do Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) công bố mới đây cho thấy phía sau thị trường tư vấn trị giá hàng tỷ nhân dân tệ là hàng loạt chiêu trò lừa đảo tinh vi.
Cụ thể, nhiều đơn vị tư vấn đã thu từ 4.000 đến hơn 10.000 nhân dân tệ (khoảng 590-1.470 USD) cho mỗi hồ sơ. Mức phí được quảng bá dựa trên "thâm niên" của chuyên viên tư vấn. Nhưng thực tế, nhiều người chỉ là nhân viên bán hàng mới vào nghề, có chưa đầy hai tháng kinh nghiệm.
Một người trong ngành họ Wang tiết lộ nhân viên được đào tạo cách xây dựng hồ sơ cá nhân giả để tạo lòng tin với khách hàng.
"Họ dặn tôi phải nói mình có 10 năm kinh nghiệm. Hầu như không ai kiểm tra. Tôi còn được hướng dẫn chỉnh sửa bằng Photoshop để tạo chứng chỉ 'chuyên gia tư vấn cao cấp'", người này nói.
Không chỉ giả mạo năng lực chuyên môn, nhiều công ty còn tận dụng AI để tạo ra hình ảnh chuyên gia. Trong các buổi phát trực tiếp tư vấn tuyển sinh, một số nhân viên sử dụng chatbot AI miễn phí để trả lời câu hỏi của phụ huynh.
Cuộc điều tra của CCTV còn ghi lại cảnh một chuyên viên tư vấn lúng túng vì không biết sử dụng công cụ AI để trả lời câu hỏi từ người xem. Điều này cho thấy "kiến thức chuyên môn" thực chất chỉ dựa vào các công cụ trí tuệ nhân tạo.
Để tạo dựng uy tín, các công ty thậm chí còn cài cắm nhân viên vào những nhóm phụ huynh trên ứng dụng WeChat, giả làm cha mẹ học sinh nhằm liên tục khen ngợi dịch vụ, đặt câu hỏi theo kịch bản và tạo cảm giác doanh nghiệp được nhiều người tin tưởng.
Đánh vào nỗi sợ trượt nguyện vọng
Bàn về chiêu trò lừa đảo này, Sixth Tone nêu rằng sự phát triển của thị trường tư vấn tuyển sinh xuất phát từ áp lực rất lớn mà các gia đình Trung Quốc phải đối mặt mỗi mùa gaokao.
Một trong những nỗi lo phổ biến nhất là hiện tượng huadang - tình trạng thí sinh không đủ điểm vào các trường mục tiêu vì đánh giá quá cao khả năng của bản thân, buộc phải chuyển xuống những trường có mức cạnh tranh thấp hơn hoặc thậm chí không được trường mong muốn nào nhận.
 |
| Học sinh THPT tại Trung Quốc. Ảnh: SCMP. |
CCTV cho biết nhiều đơn vị tư vấn đã đánh vào tâm lý này. Họ liên tục nhấn mạnh thời gian đăng ký nguyện vọng rất gấp, đồng thời phóng đại nguy cơ phải hạ nguyện vọng để thúc ép phụ huynh nhanh chóng ký hợp đồng và chấp nhận mức phí cao.
Chị Zhang, phụ huynh có con vừa tham dự gaokao tại Thượng Hải, cho biết bà hiểu vì sao nhiều gia đình sẵn sàng bỏ tiền thuê chuyên gia.
"Miễn là đơn vị cung cấp những phân tích dữ liệu thực sự có giá trị và đưa ra lời khuyên phù hợp với từng học sinh, việc trả tiền để có thêm sự yên tâm cũng là điều hợp lý", chị nói.
Tuy nhiên, người mẹ cho biết một số công ty cố tình nâng kỳ vọng của phụ huynh ngay từ những buổi tư vấn đầu tiên, khi điểm thi còn chưa được công bố. Đến khi kết quả chính thức được công bố và khoảng cách giữa kỳ vọng với thực tế xuất hiện, các đơn vị này lại ám chỉ rằng họ có "mối quan hệ" hoặc "chiêu đặc biệt" để giúp học sinh trúng tuyển vào những trường đại học danh tiếng.
Bất lực là điều mà giáo viên THPT tại Thượng Hải họ Xu đề cập khi thấy hàng loạt phụ huynh, học sinh rơi vào bẫy lừa đảo. Giáo viên này nhận định áp lực của kỳ thi gaokao khiến nhiều phụ huynh dễ rơi vào trạng thái hoang mang, từ đó trở thành mục tiêu của các chiến dịch quảng cáo.
Trước tình hình hiện tại, ông Xu đề xuất các trường đại học cần tổ chức nhiều buổi tư vấn tuyển sinh trực tuyến để phổ biến thông tin chính xác, giúp phụ huynh và học sinh tiếp cận dữ liệu chính thống thay vì phụ thuộc vào các đơn vị tư vấn bên ngoài.
Trong khi đó, luật sư Zeng Yu cho biết những đơn vị tư vấn không có chứng nhận nhưng quảng cáo sai sự thật hoàn toàn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý. Ông nhấn mạnh các khẩu hiệu như "đảm bảo trúng tuyển" có thể bị xem là hành vi lừa dối người tiêu dùng.
Do đó, vị luật sư cũng kêu gọi cơ quan chức năng tăng cường giám sát và siết chặt quản lý thị trường tư vấn tuyển sinh nhằm hạn chế các hành vi trục lợi trong mùa xét tuyển đại học.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
