Tờ The Guardian dẫn Báo cáo Tình trạng Ung thư Toàn cầu 2026 của WHO cho thấy dù y học đã đạt nhiều bước tiến vượt bậc trong phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị ung thư, hàng triệu bệnh nhân trên thế giới vẫn phải đối mặt với những hậu quả nặng nề về thể chất, tinh thần và tài chính sau khi mắc bệnh.
Cứ 5 người có 1 người mắc ung thư
WHO ước tính cứ 5 người thì có 1 người sẽ mắc ung thư trong suốt cuộc đời. Không chỉ vậy, khoảng 92% dân số thế giới sẽ chịu tác động của căn bệnh này, hoặc do chính bản thân mắc bệnh, hoặc do một thành viên thân thiết trong gia đình được chẩn đoán ung thư.
Tiến sĩ Andre Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO, cho biết trong nhiều năm qua, câu chuyện về ung thư chủ yếu xoay quanh những tiến bộ khoa học, công nghệ mới, phương pháp điều trị hiện đại và những hy vọng mới dành cho người bệnh.
"Tất cả điều đó đều đúng và rất đáng được ghi nhận. Tuy nhiên, đó chưa phải là toàn bộ câu chuyện", tiến sĩ Ilbawi nhấn mạnh.
Theo WHO, thực tế vẫn tồn tại những bất bình đẳng dai dẳng, thậm chí ngày càng gia tăng trong việc tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa, phát hiện sớm, điều trị và chăm sóc bệnh nhân ung thư giữa các quốc gia.
Hiện nay, thế giới ghi nhận khoảng 20,6 triệu ca mắc ung thư mới và khoảng 10 triệu ca tử vong mỗi năm. Con số này dự kiến tăng lên gần 35 triệu ca vào năm 2050, gây áp lực rất lớn lên hệ thống y tế toàn cầu.
 |
| Số ca ung thư dự kiến tăng lên gần 35 triệu ca vào năm 2050, gây áp lực rất lớn lên hệ thống y tế toàn cầu. Ảnh: Shutterstock. |
Khoảng cách điều trị giữa các nước vẫn rất lớn
Tại các quốc gia thu nhập cao, 85% bệnh nhân ung thư vú hoặc ung thư ở trẻ em có thể sống ít nhất 5 năm sau chẩn đoán. Trong khi đó, tỷ lệ này ở các nước thu nhập thấp chỉ dưới 30%.
Báo cáo cho thấy tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thấp, chỉ 9-54% trong số 20 loại thuốc điều trị ung thư ưu tiên của WHO có sẵn để sử dụng. Trong khi đó, tại các nước giàu, tỷ lệ này đạt 68-94%. Đáng chú ý, 23 quốc gia trên thế giới hiện chưa có bất kỳ cơ sở điều trị bằng xạ trị nào.
Tại khu vực châu Phi cận Sahara, tỷ lệ chẩn đoán ung thư thấp hơn các khu vực phát triển, nhưng số ca tử vong lại cao hơn bất thường.
Theo báo cáo của WHO, 2/3 số quốc gia trên thế giới vẫn chưa đưa điều trị ung thư vào các gói bảo hiểm y tế toàn dân. Chi phí điều trị quá lớn khiến tới 90% bệnh nhân ở một số nơi buộc phải từ bỏ điều trị giữa chừng vì không đủ khả năng chi trả.
Khảo sát toàn cầu với bệnh nhân và người thân cũng cho thấy nhiều gia đình phải đối mặt với khó khăn tài chính nghiêm trọng, áp lực tâm lý kéo dài và gánh nặng chăm sóc người bệnh.
Bà Abigail Simon-Hart, một bệnh nhân ung thư vú đã khỏi bệnh đồng thời là nhà vận động quyền lợi người bệnh tại Nigeria, chia sẻ bà từng chứng kiến nhiều bậc cha mẹ phải lựa chọn giữa việc tiếp tục điều trị ung thư hay cho con đến trường.
"Nhiều trẻ em đã phải bỏ học vì toàn bộ nguồn lực của gia đình đều dành để chữa bệnh cho người thân", bà nói.
Theo bà Simon-Hart, ở một số nơi, sự kỳ thị đối với bệnh ung thư vẫn rất nặng nề. Có những phụ nữ chấp nhận tử vong thay vì cắt bỏ tuyến vú - một phẫu thuật có thể cứu sống họ - vì lo sợ sự kỳ thị từ xã hội.
Vẫn có nhiều tín hiệu tích cực
Bên cạnh những thách thức, WHO cũng ghi nhận nhiều tín hiệu đáng khích lệ. Báo cáo đánh giá cao những tiến bộ toàn cầu trong việc triển khai các biện pháp giảm sử dụng thuốc lá. Kể từ năm 2010, tỷ lệ sử dụng thuốc lá trên toàn thế giới đã giảm khoảng 27%.
Ngoài ra, 85% quốc gia hiện đã đưa vaccine phòng virus HPV (virus gây u nhú ở người) vào chương trình tiêm chủng quốc gia. Ước tính khoảng 31% trẻ em gái trên thế giới đã được tiêm ít nhất một liều vaccine HPV, tăng đáng kể so với mức 17% ghi nhận vào năm 2019.
Báo cáo cũng cho thấy thế giới đang có lộ trình khả thi để loại trừ ung thư cổ tử cung, đồng thời phần lớn các quốc gia đã xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về phòng chống ung thư.
Tiến sĩ Isabelle Soerjomataram, Phó Trưởng đơn vị Giám sát của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), cho biết một thông điệp tích cực khác là 4 trong 10 ca ung thư mới có liên quan đến những yếu tố nguy cơ mà con người hoàn toàn có thể phòng tránh. Các yếu tố này bao gồm hút thuốc lá, nhiễm trùng, sử dụng rượu bia và tình trạng thừa cân, béo phì.
Các chuyên gia WHO kêu gọi cộng đồng quốc tế cần coi trọng việc chăm sóc người bệnh ngang với việc tìm kiếm phương pháp chữa khỏi ung thư, đồng thời đề nghị các chính phủ tăng đầu tư cho toàn bộ hệ thống phòng chống ung thư, từ dự phòng, phát hiện sớm đến điều trị và chăm sóc lâu dài cho người bệnh.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
