Việt Nam làm chủ nhiều công đoạn sản xuất chip

Chip Viettel VGC v.01 trên USB bảo mật. Ảnh: Minh Sơn.

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời nhiều vấn đề liên quan đến khả năng làm chủ công nghệ lõi, quản lý AI và tiến độ giải ngân ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Làm chủ công nghệ lõi không đồng nghĩa tự chủ toàn bộ

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ) đặt vấn đề về khả năng làm chủ công nghệ lõi của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV) và robot. Theo đại biểu, dù đã làm chủ một số công nghệ, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu nhiều linh kiện, vật liệu và động cơ phục vụ sản xuất.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết một sản phẩm công nghệ chiến lược thường trải qua nhiều công đoạn. Vì vậy, việc làm chủ một số khâu không đồng nghĩa với khả năng tự chủ toàn bộ quy trình sản xuất.

Lấy ví dụ về chip bán dẫn phục vụ công nghệ 5G, Bộ trưởng cho biết Việt Nam hiện có thể thực hiện công đoạn thiết kế, nhưng khâu chế tạo vẫn phải đưa ra nước ngoài. Để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh còn cần năng lực sản xuất, công nghệ vật liệu và nhiều yếu tố khác.

CHIP 5G DFE của Viettel. Ảnh:Viettel.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, cần xác định rõ những công đoạn Việt Nam đã làm chủ và những khâu còn phụ thuộc vào nước ngoài để có hướng đầu tư phù hợp.

Trên cơ sở đó, Bộ KH&CN xác định hai hướng tiếp cận đối với các công nghệ chiến lược.

Với những công nghệ có thể ứng dụng ngay, Việt Nam sẽ ưu tiên tiếp nhận, chuyển giao từ nước ngoài để tổ chức sản xuất trong nước, như công nghệ vaccine. Đây là hướng tiếp cận có thể sớm tạo ra đóng góp cho phát triển kinh tế.

Trong khi đó, những công nghệ phức tạp, đòi hỏi nghiên cứu dài hạn sẽ được phát triển theo từng giai đoạn. Đơn cử, UAV tích hợp nhiều lĩnh vực, từ chip bán dẫn phục vụ điều khiển, thu phát tín hiệu đến cơ khí và công nghệ vật liệu.

Theo ông Quân, việc làm chủ những sản phẩm như UAV cần bắt đầu từ phân tách các bài toán công nghệ, xác định nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể cho từng lĩnh vực, thay vì tìm cách giải quyết toàn bộ cùng lúc.

Cảnh báo việc đưa dữ liệu mật lên AI

Bên cạnh khả năng tự chủ công nghệ, vấn đề quản lý AI cũng được các đại biểu đặt ra tại phiên chất vấn.

Đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) đề nghị Bộ trưởng KH&CN làm rõ giải pháp cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro, đặc biệt liên quan đến bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư và trách nhiệm pháp lý.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng vấn đề an toàn dữ liệu. Ông lấy ví dụ một viên chức đưa dữ liệu mật lên công cụ AI để đặt câu hỏi và khẳng định hành vi này không được phép.

Dữ liệu mật lên công cụ AI để đặt câu hỏi và khẳng định hành vi này không được phép. Ảnh minh họa: Linh Huỳnh.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, việc bảo vệ dữ liệu cũng cần được cân nhắc cùng mục tiêu phát triển AI.

Ông dẫn ví dụ trong lĩnh vực báo chí điện tử, khi việc cho phép AI tiếp cận, khai thác nội dung có thể mang lại lợi ích về lượng truy cập, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, hạn chế AI tiếp cận cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hút người đọc.

Để giải quyết bài toán này, Bộ KH&CN đã xây dựng khung đạo đức AI, đưa ra các khuyến nghị giúp doanh nghiệp xác định những hoạt động nên thực hiện hoặc cần tránh khi ứng dụng công nghệ.

Với người cao tuổi và các nhóm yếu thế, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hạ tầng kết nối, thiết bị truy cập và hướng dẫn sử dụng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa. Đây là điều kiện để người dân có thể tiếp cận và hưởng lợi từ công nghệ mới.

Hơn 18.000 tỷ đồng ngân sách khoa học công nghệ chưa được phân bổ

Một vấn đề khác được đề cập tại phiên chất vấn là tiến độ giải ngân kinh phí dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Nghệ An) cho biết năm 2026, ngân sách nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho các lĩnh vực này. Tuy nhiên, đến ngày 30/10, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%.

Nếu tính trên tổng nguồn lực hơn 104.000 tỷ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm, trách nhiệm của các cơ quan liên quan và cơ sở đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí có sự tham gia của ba bên. Các bộ, ngành và địa phương chịu trách nhiệm lập dự toán, xác định sản phẩm đầu ra; Bộ KH&CN tổng hợp, thẩm định; còn Bộ Tài chính thực hiện phân bổ kinh phí.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân. Ảnh: Bộ KH&CN.

Bộ trưởng thừa nhận sự chậm trễ có thể phát sinh từ khâu tổng hợp dự toán tại Bộ Khoa học và Công nghệ, trong khi quá trình hoàn thiện hồ sơ vẫn phải trao đổi, bổ sung thông tin nhiều lần.

Để khắc phục, Bộ đang tăng cường làm việc với các địa phương nhằm nâng cao chất lượng lập dự toán, đồng thời xây dựng hệ thống thông tin hỗ trợ lập và thẩm định hồ sơ trực tuyến.

Theo Bộ trưởng, việc đưa quy trình này lên môi trường số sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm số lần trao đổi giữa các cơ quan và đẩy nhanh tiến độ phân bổ kinh phí. Tuy nhiên, yêu cầu giải ngân phải đi cùng hiệu quả sử dụng ngân sách, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu nguồn lực phát triển công nghệ của doanh nghiệp ngày càng lớn.

Theo chương trình làm việc của Quốc hội, phiên chất vấn Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân tiếp tục diễn ra trong ngày 12/11, tập trung vào các vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ.