Chúng ta biết rằng khi ở cùng với bạn bè, thanh thiếu niên có nhiều khả năng cư xử liều lĩnh hơn. Một tài xế tuổi teen chở những thanh thiếu niên khác trong xe có nguy cơ gặp tai nạn cao gấp 4 lần so với người lái xe một mình. Điều này không đúng với người lớn vì họ lái xe an toàn hơn. Thanh thiếu niên có nhiều khả năng phạm tội hơn khi ở cùng nhau.

Còn người lớn có xu hướng hành động một mình khi vi phạm pháp luật. Lần đầu tiên một thiếu niên uống rượu, hút cần sa hoặc thử nghiệm các loại ma túy khác thường là khi ở bên bạn bè hơn là khi ở một mình.

Cụ thể, họ có xu hướng uống rượu cùng bạn bè cao gấp 7 lần so với gia đình và hầu như không bao giờ uống rượu lần đầu khi chỉ có một mình. Hầu hết người lớn cho rằng nguyên nhân là do áp lực từ bạn bè - sự thúc giục đôi khi công khai, đôi khi tinh tế từ bạn bè của thanh thiếu niên để thử một ngụm, uống cạn ly, hay chỉ thử một hơi. Nhưng Steinberg đã chứng minh rằng mọi việc không đơn giản như vậy. Ông và các đồng nghiệp đã phát hiện ra cái mà họ gọi là “hiệu ứng bạn bè cùng trang lứa” (peer effect).

Sự hiện diện và đồng hành của những người bạn có khả năng thay đổi hành vi của thanh thiếu niên. Ảnh: Adobe Stock.

Steinberg viết trong cuốn sách Thời cơ vàng xuất bản năm 2014: “Sự hiện diện của bạn bè có sức ảnh hưởng mạnh mẽ trong thời niên thiếu đến mức thậm chí có thể khiến cả con chuột cũng cư xử không đúng mực.” Áp lực chưa chắc đã cần thiết, chỉ cần có sự hiện diện thôi cũng đủ. Khi tôi liên lạc với anh ấy qua điện thoại, Steinberg đã giải thích cách họ tìm ra điều đó.

Thật phù hợp, họ đã sử dụng một trò chơi điện tử. Thanh thiếu niên và người lớn đến phòng thí nghiệm ở Temple và cùng mang theo hai người bạn. Trò chơi đưa người tham gia vào ghế lái của một trò chơi mô phỏng lái xe. Mục tiêu là phải điều khiển xe vượt qua một chặng đường càng nhanh càng tốt. Trên đường đi, “tài xế” liên tục vượt đèn vàng. Liệu họ nên dừng lại hay vượt qua đèn tín hiệu?

Có hai động lực trái chiều tồn tại. Một mặt, nhu cầu về tốc độ đã khuyến khích việc bất chấp rủi ro. Mặt khác, các tài xế đã được cảnh báo, tại một số ngã tư, ôtô sẽ đi qua ngay khi bạn vừa đi vào đèn vàng. Sự cố sẽ làm tốn thời gian. Vì vậy, đó là một sự phản khuyến khích để lái xe cẩn thận và không cố mạo hiểm. Để khiến mọi việc trở nên thú vị hơn, các nhà nghiên cứu hứa hẹn sẽ trao thêm tiền thưởng cho những ai hoàn thành lộ trình nhanh hơn.

Các tài xế không đưa ra quyết định hoàn toàn một mình. Đôi khi những người bạn họ mang theo cũng sẽ ở trong phòng với họ. Đôi khi bạn bè ở phòng bên cạnh hiển thị trên màn hình nhưng không thể liên lạc với tài xế. Kết quả thật ấn tượng. Với sự theo dõi của bạn bè trong phòng, những người thiếu niên ấy thường xuyên nắm bắt được nhiều cơ hội vượt đèn vàng hơn.

Người lớn thì không quyết định mạo hiểm. Khi bạn bè ở ngoài phòng nhưng vẫn ở gần, xem trên màn hình nhưng không thể giao tiếp, thanh thiếu niên vẫn có xu hướng vượt đèn vàng nhiều hơn. Trong tình huống đó, bạn bè không thể gây áp lực bằng lời nói, nhưng điều đó không thành vấn đề. Steinberg cho biết: “Khi thanh thiếu niên biết bạn bè mình có thể đang chứng kiến màn trình diễn của họ, điều đó vẫn làm tăng mức độ bất chấp rủi ro của họ hơn so với khi họ ở một mình.” Xu hướng này không xảy ra với người lớn.