Vì sao sự can thiệp của Mỹ vào Venezuela lại khác biệt?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong buổi họp báo tại bang Florida ngày 3/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN.

Theo Politico, việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro không chỉ là một hành động quân sự đơn thuần, mà còn đánh dấu một bước ngoặt chưa từng có trong việc sử dụng quyền lực tổng thống ở Mỹ và làm xói mòn trật tự pháp lý quốc tế.

Ankush Khardori, chuyên gia pháp lý và cựu công tố viên liên bang Mỹ, nhận định với Politico rằng, dù các thủ tục tố tụng đang nhắm vào ông Maduro tại tòa án Lower Manhattan, chúng ta không thể bỏ qua bản chất kỳ lạ của tình huống này. Chính quyền Trump đã thực hiện một chiến dịch bắt giữ nhà lãnh đạo của một quốc gia có chủ quyền - vốn không hề có hành động thù địch trực tiếp với Mỹ - mà không cần sự đồng thuận của Quốc hội Mỹ hay một kế hoạch quản trị tiếp theo rõ ràng.

Đơn phương vượt qua các rào cản pháp lý

Điểm khác biệt lớn nhất của chiến dịch này nằm ở sự "coi thường" các quy định pháp luật trong nước và quốc tế. Theo Hiến pháp Mỹ, Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền tuyên chiến. Tuy nhiên, chính quyền Trump đã phớt lờ cả Hiến pháp lẫn các đạo luật hạn chế triển khai quân sự đơn phương.

Chuyên gia luật quốc tế Philippe Sands nhận định: “Hành động nhằm vào Venezuela rõ ràng là bất hợp pháp theo luật quốc tế và không thể được xem là thực thi pháp luật theo bất kỳ tiêu chuẩn hợp lý nào”. Ông Sands cũng cảnh báo rằng tiền lệ này sẽ khuyến khích các quốc gia khác hành động tương tự, bất chấp các chuẩn mực quốc tế ràng buộc.

Thực tế, trước khi cuộc đột kích diễn ra vào ngày 3/1, chính quyền Trump đã có những bước đi leo thang đầy quyết liệt: Tháng 11/2025, Mỹ tuyên bố đóng cửa toàn bộ không phận trên và xung quanh Venezuela.

Tháng 12/2025, Mỹ ra lệnh phong tỏa quốc gia Nam Mỹ trên - một hành động vốn được xem là hành động chiến tranh theo luật pháp quốc tế. Cùng với đó, Mỹ thực hiện chiến dịch "tấn công kép": Các cuộc tấn công bằng tàu nhằm vào những người bị nghi buôn bán ma túy đã gây ra thương vong lớn, nhưng chính quyền Trump vẫn lảng tránh trách nhiệm giải trình.

Chính quyền Trump đưa ra ba lý do cốt lõi để can thiệp: dầu mỏ, ma túy và nhập cư. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng đây là những cái cớ thiếu sức thuyết phục. Đáng chú ý nhất là sự mâu thuẫn trong chính sách phòng chống ma túy. Trong khi cáo buộc ông Maduro liên quan đến "ma túy", chính quyền Trump lại ân xá cho cựu Tổng thống Honduras Juan Orlando Hernández (ngày 1/12/2025) - người đã bị kết án 45 năm tù vào tháng 6/2024 sau khi tòa án Mỹ kết tội ông âm mưu nhập khẩu cocaine vào Mỹ và các tội danh liên quan đến vũ khí.

Bên cạnh đó, các số liệu thực tế cho thấy phần lớn fentanyl gây ra "đại dịch" ma túy tại Mỹ không có nguồn gốc từ Venezuela. Điều này đặt ra câu hỏi về tính chân thực của chiến dịch: Liệu đây là nỗ lực thực thi pháp luật hay chỉ là một "cuộc chiến thay đổi chế độ nhằm chiếm đoạt tài nguyên"?

Khác biệt so với các tiền lệ

Một số người cố gắng so sánh hành động của chính quyền Trump với các chiến dịch trước đây của chính quyền Obama ở Libya hay chính quyền Bush "cha" tại Panama. Tuy nhiên, Giáo sư Matthew Waxman từ Trường Luật Columbia chỉ ra những điểm khác biệt căn bản:

Về tính đơn phương: Các chiến dịch tại Libya hay Nam Tư đều có sự ủng hộ của "liên minh quốc tế và lý do nhân đạo rõ ràng".

Cuộc tấn công Panama năm 1989 dù gây tranh cãi nhưng đã nhanh chóng bàn giao quyền lực cho lãnh đạo phe đối lập thắng cử. Trong khi đó, việc Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ "quản lý" Venezuela cho đến khi có sự chuyển giao "thích hợp" đang tạo ra lo ngại về một cuộc can thiệp kéo dài.

Sự tự tin của ông Trump trong nhiệm kỳ này được cho là xuất phát từ phán quyết của Tòa án Tối cao về quyền miễn trừ hình sự rộng rãi dành cho tổng thống. Phán quyết này giúp ông Trump tránh được các rủi ro pháp lý cho các "hành động chính thức", từ đó tiếp thêm động lực cho những quyết định can thiệp quân sự táo bạo.

Politico kết luận, sự kiện Tổng thống Maduro bị bắt và đưa sang Mỹ đã để lại một lỗ hổng pháp lý lớn trong trật tự thế giới. Trong khi đảng Cộng hòa phần lớn giữ im lặng hoặc ủng hộ vì lòng trung thành, công chúng Mỹ đang đối mặt với một thực tế: quyền lực hành pháp đang được đẩy đi xa hơn bao giờ hết, vượt ra ngoài sự kiểm soát của cả cơ quan lập pháp lẫn tư pháp.