Trước 3 tuổi, trẻ đã có nhiều trải nghiệm nhưng rất ít ký ức còn lại. Sự phát triển của não bộ, ngôn ngữ và ý thức về bản thân có thể lý giải điều này. Ảnh: Unsplash.

Ký ức gần nhất của bạn là gì? Hãy suy nghĩ về nó. Bạn có thể quay lại bao xa trong quá khứ và truy xuất một ký ức rõ ràng? Hầu hết mọi người không thể nhớ bất cứ điều gì trước khi họ được 2-3 tuổi. Để giải thích, Freud đã phổ biến khái niệm rằng việc con người không thể nhớ bất cứ điều gì trước đó là kết quả của sự kìm nén (vô thức ngăn cản ký ức đi vào hồi ức có ý thức).

Nhưng ngày nay, khoa học thần kinh cung cấp cho chúng ta một cách giải thích thỏa đáng hơn. Chúng ta không nhớ bất cứ điều gì trước khi được 2-3 tuổi vì các cấu trúc não chịu trách nhiệm về ký ức tình tiết (những điều cá nhân đã trải qua) chưa phát triển đầy đủ.

Về cơ bản, chúng ta không thể nhớ bất cứ điều gì trước giai đoạn ban đầu đó trong sự phát triển của não bộ vì chúng ta không hề có ý thức về bản thân. Hãy coi ký ức và danh tính giống như hai vũ công lắc lư theo điệu nhạc của thời gian.

Trước hai tuổi, trẻ con không có danh tính thực sự và không thể nhận ra mình trong gương. Trong vòng một năm sau đó, chúng sẽ nhìn vào gương và với tay lên để chạm vào một chấm đỏ mà một nhà tâm lý học thực nghiệm đã đánh dấu trên mặt chúng vài giây trước đó.

Tại thời điểm đó, chúng có thể nhận ra rằng chúng đang nhìn thấy chính mình trong gương. Đến năm 5 tuổi, tất cả các hệ thống trí nhớ đều đã sẵn sàng hoạt động. Trùng với sự trưởng thành của vỏ não trước trán và hồi hải mã - cả hai đều trưởng thành muộn - trí nhớ tình tiết (đối với các sự kiện đã được cá nhân trải nghiệm) và trí nhớ ngữ nghĩa (kiến thức tổng quát) xuất hiện cùng với ngôn ngữ. Ngôn ngữ chính là thứ sẽ tăng cường ý thức về danh tính của trẻ con. Khi những trải nghiệm được ghi nhớ dần dần tích lũy trong não của trẻ với sự trợ giúp của ngôn ngữ, các cấu phần sẽ đan xen vào nhau thành một tấm thảm cầu kỳ được cấu thành từ các sợi của danh tính và ký ức.

Trình tự là từ ngữ khái niệm danh tính ký ức. Cả trí nhớ tình tiết lẫn trí nhớ ngữ nghĩa đều dựa vào vỏ não, nơi có hoạt động giao tiếp hai chiều với hồi hải mã. Trong suốt cuộc đời của chúng ta, hồi hải mã cùng với các trung tâm trí nhớ chuyên biệt trong vỏ não sẽ thực hiện một dạng thông lệ gọi và đáp.

Ví dụ, nếu chúng ta đang cố gắng nhớ lại lễ tốt nghiệp đại học của mình, các xung thần kinh sẽ truyền từ hồi hải mã đến các trung tâm não ở vỏ não nơi lưu trữ ký ức (các cảnh tượng, âm thanh, cuộc thảo luận riêng biệt, v.v.). Và sau đó, các cấu phần riêng biệt này được kết nối ngược trở lại từ hồi hải mã, nơi tái tạo trải nghiệm lễ tốt nghiệp dưới dạng một ký ức tình tiết.

Theo thời gian, danh tính, ngôn ngữ và ký ức sẽ tạo ra các mắt xích giữa hiện tại, quá khứ và tương lai. Như một dấu hiệu cho thấy sự trớ trêu và tàn khốc của cuộc đời, chính những kênh giao tiếp này sẽ phân rã vào giai đoạn cuối đời theo cùng một trình tự như chúng đã phát triển trong năm năm đầu tiên.

Dấu hiệu ban đầu của bệnh Alzheimer thường là một vấn đề về ngôn ngữ. Người bệnh bị mất ngôn ngữ (vong ngôn) và các khái niệm, sau đó mất khả năng nhận biết những người khác, và cuối cùng, trong giai đoạn đáng buồn cuối cùng của căn bệnh quái ác này, mất khả năng nhận biết chính mình.