Vì sao một chiếc drone nhỏ bé có thể khiến hàng chục chuyến bay bị hủy

Tối 11/8, sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất đã phải tạm dừng toàn bộ hoạt động cất, hạ cánh 2 lần, do hai đợt drone liên tiếp xâm nhập trái phép vùng trời quản lý bay. Sự việc này đã gây ảnh hưởng dây chuyền đến 22 chuyến bay của nhiều hãng hàng không như Vietnam Airlines, VietJet Air, Vietravel Airlines, Sun Phú Quốc, khiến nhiều máy bay phải bay chờ hoặc chuyển hướng đáp xuống các sân bay như Cần Thơ hay Cam Ranh.

Các cơ quan quản lý hàng không hàng đầu thế giới như Cục Hàng không Mỹ (FAA) và Cơ quan An toàn Hàng không Châu Âu (EASA) đều coi drone xâm nhập sân bay là sự cố an ninh nghiêm trọng.

Nhiều người thường nhầm lẫn nguy cơ từ drone với các vụ chim va chạm máy bay. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy drone có khả năng tàn phá lớn hơn nhiều so với một con chim cùng khối lượng. Khác với loài chim có mô mềm dễ bị đè nát, drone chứa nhiều linh kiện cứng như kim loại, sợi carbon và đặc biệt là khối pin Lithium rất đặc.

Một chiếc máy bay thương mại khi đang thực hiện quy trình hạ cánh thường di chuyển với tốc độ rất cao, khoảng 250-300 km/h. Ở tốc độ này, một vật thể dù có trọng lượng nhỏ như drone cũng sẽ tạo ra một lực tác động khổng lồ.

Theo các thử nghiệm mô phỏng va chạm của FAA và Đại học Dayton, một chiếc drone nhỏ chỉ nặng chưa đầy 1 kg khi va chạm ở tốc độ cất/hạ cánh vẫn tạo ra lực đủ sức tàn phá trực tiếp và gây hư hại nghiêm trọng cho động cơ, cánh quạt, cấu trúc thân vỏ hoặc làm vỡ kính buồng lái của phi công.

Ngoài ra, nếu bị hút vào động cơ phản lực, kim loại và pin của drone có thể xé rách các cánh quạt trong tua-bin, gây cháy nổ hoặc làm hỏng hoàn toàn động cơ ngay lập tức. Việc drone đâm thủng kính buồng lái cũng đe dọa trực tiếp đến tính mạng phi công và khả năng điều khiển máy bay.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ va chạm vật lý, sự xuất hiện của drone còn có thể làm tê liệt toàn bộ hệ thống điều hành bay.

Để có thể hạ cánh chính xác tuyệt đối trong các điều kiện thời tiết xấu, phi công phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống dẫn đường bằng sóng vô tuyến. Tuy nhiên, các thiết bị bay lạ như drone hoàn toàn có khả năng phát ra các tín hiệu vô tuyến gây nhiễu sóng.

Sự nhiễu loạn này có thể khiến các thiết bị đo đạc hiển thị sai lệch thông tin trong buồng lái, trực tiếp ngăn cản phi công xác định chính xác vị trí đường băng để tiếp đất.

Việc phát hiện một thiết bị bay vô chủ trong khu vực cất hạ cánh buộc các đài kiểm soát không lưu phải thực hiện lệnh cấm bay khẩn cấp. Sự cố nổi tiếng tại sân bay Gatwick (Anh) vào năm 2018 từng khiến hơn 140.000 hành khách bị ảnh hưởng và gây thiệt hại hàng chục triệu USD chỉ vì một vài flycam xuất hiện quanh đường băng.

Tác nhân cốt lõi khiến các vụ xâm nhập gia tăng xuất phát từ bản chất công nghệ. Nhờ việc không cần phi công ngồi trong khoang lái và người điều khiển ở khoảng cách xa, cá nhân vận hành dễ dàng chấp nhận mạo hiểm để vi phạm khu vực cấm.

Trong cuốn sách "The Drone Age: How Drone Technology Will Change War and Peace" (tạm dịch: Thời đại drone: Công nghệ drone sẽ thay đổi chiến tranh và hòa bình), tác giả Michael J. Boyle nhận định: “Khi rào cản chi phí sở hữu drone hạ thấp, bất kỳ cá nhân hay nhóm đối tượng nào cũng có thể tiếp cận không phận cấm xung quanh các cơ sở hạ tầng như sân bay mà không phải chịu rủi ro trực tiếp về tính mạng”.

Tại Việt Nam, khung pháp lý quản lý thiết bị bay không người lái được quy định rất nghiêm ngặt. Chính phủ cấm hoàn toàn flycam hoạt động ở khu vực lân cận sân bay và nằm trên đường bay cất/hạ cánh.

Các đô thị lớn như TP.HCM cấm drone tại nhiều quận giáp sân bay Tân Sơn Nhất. Đồng thời, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Công Thương cùng phối hợp kiểm soát chặt chẽ việc mua bán, cấp phép và xử lý vi phạm.