Một nơi chưa từng đến, một người mới gặp nhưng lại thấy vô cùng quen thuộc. Ảnh: Unsplash.

Ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần cảm thấy quen thuộc khi lần đầu tiên gặp một thứ gì đó hoặc một ai đó. Từ đây, chúng ta chỉ còn một bước nữa là tin rằng những gì mình cảm thấy trong trải nghiệm déjà vu (tiếng Pháp có nghĩa là “đã từng thấy”) thực sự đã diễn ra vào một thời điểm nào đó trong quá khứ.

Ở đây tôi không nói đến hoang tưởng hoặc một dạng nhiễu loạn tinh thần hiếm gặp hoặc vi tế nào đó, mà đang nói đến cảm giác bạn đã từng đến một nơi nào đó hoặc từng gặp một người nào đó mà mình vừa được giới thiệu.

Déjà vu thường xảy ra ở những người mắc chứng động kinh thùy thái dương như là một phần của “trạng thái mơ màng” mà họ trải nghiệm (hãy nhớ rằng thùy thái dương tiếp xúc trực tiếp với các trung tâm trí nhớ).

Fyodor Dostoevsky, bản thân là một người mắc chứng động kinh, đã mô tả rất sâu sắc hiện tượng déjà vu thông qua nhân vật hoàng tử Myshkin trong cuốn tiểu thuyết The Idiot (Chàng ngốc) của ông. Các trạng thái mơ màng khác bao gồm: cảm giác linh tính kéo dài; sự nghi ngờ về ý định của người khác; và “trạng thái chạng vạng” trong đó một người không thể chắc chắn rằng mình đang thức hay đang ngủ.

Déjà vu là một sự mâu thuẫn: một nhận thức chủ quan rõ ràng (“Tôi đã từng đến đây”) mâu thuẫn với thực tế là bạn chưa bao giờ đến đó. Tất nhiên, nếu mối liên kết chủ quan - khách quan này bị xáo trộn, nó có thể dẫn đến cảm giác xa lạ và khó chịu, như thể gặp chuyện gì đó rất kỳ lạ.

Hiện tượng déjà vu thường xảy ra khi chúng ta mệt mỏi, làm việc quá sức, căng thẳng hoặc uống quá chén. Số liệu thống kê về tần suất của déjà vu cho thấy tỷ lệ người đã gặp phải nó đủ cao để kết luận rằng đa số độc giả của cuốn sách này từng bị déjà vu ít nhất một lần trong đời. Bạn có từng bị chưa?