Chia sẻ tại phiên tọa đàm "Thị trường chứng khoán và doanh nghiệp Việt trong chu kỳ vốn mới", trong khuôn khổ Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026 do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức mới đây, ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), nhận định sự chuẩn bị của doanh nghiệp Việt Nam khi huy động vốn trên thị trường quốc tế còn hạn chế, kể cả ở những doanh nghiệp quy mô lớn.
Chỉ ưu tiên huy động vốn qua ngân hàng
Theo ông, phần lớn doanh nghiệp trong nước đã quen với phương thức huy động vốn truyền thống qua ngân hàng.
Với phương thức này, doanh nghiệp thường chỉ cần cung cấp báo cáo tài chính quá khứ và tài sản bảo đảm để chứng minh khả năng trả nợ, đồng thời quy trình có thể hoàn tất trong vài tháng.
 |
| Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC), chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: BTC. |
Tuy nhiên, khi thực hiện phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) hoặc phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư nước ngoài, yêu cầu hoàn toàn khác. Doanh nghiệp phải tổ chức các buổi roadshow, trực tiếp gặp gỡ nhà đầu tư, trình bày chiến lược kinh doanh, triển vọng tăng trưởng cũng như khả năng tạo dòng tiền trong tương lai.
Quá trình này đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo cấp cao hay giám đốc tài chính. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp chưa có đội ngũ đủ năng lực và kinh nghiệm để đảm nhiệm công việc này. Thậm chí, ông dẫn trường hợp chủ tịch HĐQT hoặc tổng giám đốc không trực tiếp tham gia các buổi làm việc với nhà đầu tư.
Điều này khiến doanh nghiệp khó tạo dựng niềm tin, trong khi nhà đầu tư quốc tế đòi hỏi mức độ minh bạch và khả năng giải trình cao trước khi quyết định rót vốn.
Một điểm yếu khác của doanh nghiệp Việt nằm ở dữ liệu tài chính. Báo cáo đã được kiểm toán chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu thẩm định chuyên sâu. Nhà đầu tư có thể hỏi chi tiết về cơ cấu doanh thu, nguồn đóng góp doanh thu, nhóm khách hàng, tỷ trọng khách hàng mới và khách hàng hiện hữu cùng khả năng duy trì quan hệ với khách hàng dài hạn.
Đơn cử, khi doanh nghiệp công bố doanh thu tăng trưởng qua từng năm, ngoài việc quan tâm đến kết quả trước đây, nhà đầu tư còn muốn biết triển vọng 2 năm tiếp theo, bao gồm doanh thu đến từ nhóm khách hàng nào, bao nhiêu phần đến từ khách hàng dài hạn, khách hàng quay lại hay khách hàng mới.
Ông Nyvene nhận định nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống dữ liệu và phương án giải trình đủ sâu để trả lời những câu hỏi này. Đây là hạn chế khiến việc thuyết phục nhà đầu tư quốc tế gặp khó khăn, ngay cả khi kết quả kinh doanh tích cực.
Bên cạnh năng lực tiếp cận nhà đầu tư, chi phí chuẩn bị cũng là rào cản mà doanh nghiệp cần phải cân nhắc.
Theo ông Nyvene, huy động vốn qua ngân hàng thường không đòi hỏi nhiều chi phí tư vấn, chuẩn bị hồ sơ. Ngược lại, để phát hành cổ phiếu hoặc huy động vốn từ các tổ chức đầu tư quốc tế, doanh nghiệp cần nhiều đơn vị chuyên nghiệp tham gia, từ tư vấn tài chính, pháp lý, kiểm toán quốc tế đến bảo lãnh phát hành.
Các tổ chức kiểm toán quốc tế như PwC và những đơn vị tư vấn hàng đầu sẽ hỗ trợ rà soát, chuẩn hóa thông tin, giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn của nhà đầu tư nước ngoài. Tổng chi phí chuẩn bị cho một thương vụ có thể lên tới vài triệu USD, tùy quy mô và tính chất.
"Vấn đề là nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa có kế hoạch dài hạn cho việc huy động vốn quốc tế mà thường chỉ tìm kiếm phương án gọi vốn khi nhu cầu tài chính trở nên cấp thiết", ông Nyvene chia sẻ.
Khi lãi suất ngân hàng tăng cao, doanh nghiệp mới tính đến chuyện chuyển sang huy động vốn quốc tế hoặc phát hành trái phiếu. Trong khi đó, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện hồ sơ tài chính và xây dựng đội ngũ có khả năng làm việc với nhà đầu tư đều cần thời gian.
Vì vậy, ông khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động đầu tư cho quá trình chuẩn bị ngay từ trước, thay vì chỉ tìm đến thị trường vốn quốc tế khi kênh tín dụng ngân hàng trở nên đắt đỏ hoặc khó tiếp cận.
Ngân hàng khó có thể tiếp tục gánh phần lớn nhu cầu vốn
Liên quan đến vấn đề gọi vốn từ ngân hàng, ông Đinh Đức Minh, Giám đốc đầu tư cấp cao VinaCapital, cho biết Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn dân số vàng. Đáng chú ý, đầu tư cơ sở hạ tầng được định hướng tăng mạnh, từ mức khoảng 4-5% GDP trước đây lên khoảng 7% GDP trong giai đoạn tới.
Những yếu tố này tạo ra nhu cầu vốn rất lớn cho nền kinh tế. Tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 dự kiến đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, cao hơn gấp đôi giai đoạn 2021-2025.
Trong đó, đầu tư công dự kiến tăng mạnh, tập trung vào các lĩnh vực như đường sắt, đường cao tốc và sân bay. Khu vực tư nhân cũng cần nguồn vốn lớn để tham gia vào quá trình phát triển kinh tế.
 |
| Ông Đinh Đức Minh, Giám đốc đầu tư cấp cao VinaCapital, chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: BTC. |
Theo lãnh đạo VinaCapital, hệ thống ngân hàng khó có thể tiếp tục gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế như trước. Hiện, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực ASEAN. Trong khi đó, hệ số an toàn vốn của hệ thống ngân hàng còn hạn chế.
Ngoài ra, chênh lệch kỳ hạn giữa huy động và cho vay cũng là điểm nghẽn đáng lưu ý. Nguồn tiền gửi dài hạn còn hạn chế, trong khi nhu cầu tín dụng trung và dài hạn của nền kinh tế lớn hơn. Điều này tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng.
Vì vậy, đại diện VinaCapital nhìn nhận phát triển thị trường vốn vừa bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế, vừa giúp giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, qua đó tạo thêm kênh dẫn vốn trung và dài hạn.
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
