Tri Thức - Znews trích dịch bài nghiên cứu về giấc ngủ và giấc mơ đăng trên The Conversation của nhóm tác giả người Australia: Yaqoot Fatima - Giáo sư về Sức khỏe Giấc ngủ, Đại học Sunshine Coast; Danielle Wilson - Nghiên cứu viên và nhà khoa học về giấc ngủ tại Viện Thompson, Đại học Sunshine Coast; Nisreen Aouira - Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Let's Yarn About Sleep, Viện Thompson, Đại học Sunshine Coast.
Có những buổi sáng bạn tỉnh dậy, giấc mơ vẫn còn y nguyên trong đầu, thậm chí bạn thấy mình đang khóc. Phải mất vài phút, bạn mới bừng tỉnh rằng mình đang ở đâu, đâu là giấc mơ và đâu là thực tại.
Nhưng cũng có những ngày, khi mở mắt ra, mọi thứ hoàn toàn trống rỗng, chỉ còn cảm giác mình vừa trải qua một giấc ngủ yên bình.
Nhiều người vì thế tin rằng họ không hề mơ. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học về giấc ngủ, sự thật là tất cả chúng ta đều mơ, thậm chí có thể mơ nhiều lần trong một đêm. Sự khác biệt nằm ở việc chúng ta có nhớ được những giấc mơ đó hay không.
Cách bộ não hoạt động khi ngủ
Trong suốt một đêm, giấc ngủ của con người diễn ra theo các chu kỳ gồm: ngủ nông, ngủ sâu, REM (giai đoạn mắt chuyển động nhanh). Mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 phút và lặp lại nhiều lần trong đêm.
Thông thường, nửa đầu đêm, cơ thể dành nhiều thời gian cho giấc ngủ sâu. Nửa sau đêm là lúc thời gian REM tăng lên.
Giấc ngủ sâu giúp cơ thể phục hồi năng lượng, sửa chữa các mô và củng cố trí nhớ. Trong khi đó, REM đóng vai trò quan trọng trong xử lý cảm xúc và sắp xếp ký ức. Đây cũng là giai đoạn gắn liền với những giấc mơ sống động, giàu cảm xúc nhất.
Nếu bạn tỉnh dậy đúng lúc hoặc ngay sau REM, khả năng nhớ được giấc mơ sẽ cao hơn nhiều. Ngược lại, nếu bạn tỉnh dậy từ giấc ngủ sâu, bạn thường không nhớ gì cả, dù trước đó vẫn có thể đã mơ.
 |
| Có người ngủ dậy và nhớ như in những gì mình vừa mơ, thậm chí còn đọng nguyên cảm xúc. Ảnh minh họa: Dmitriy Ganin/Pexels. |
Các nhà nghiên cứu cho biết điều này hoàn toàn bình thường và chỉ đơn giản phản ánh cách bộ não hoạt động khi ngủ.
Một hiểu lầm phổ biến khác là giấc mơ chỉ xảy ra trong REM. Thực tế, con người có thể mơ ở nhiều giai đoạn của giấc ngủ, nhưng những giấc mơ ngoài REM thường mờ nhạt và khó nhớ hơn.
Vì vậy, nếu có những sáng bạn nhớ rõ giấc mơ còn những sáng khác thì không, điều đó không có gì bất thường, chỉ là bạn thức dậy ở những thời điểm khác nhau trong chu kỳ ngủ.
Vì sao có giấc mơ rất mãnh liệt?
Khả năng nhớ giấc mơ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có tuổi tác. Khi càng lớn tuổi, khả năng nhớ giấc mơ thường giảm dần. Một số nghiên cứu cũng cho thấy phụ nữ có xu hướng nhớ giấc mơ nhiều hơn nam giới.
Một số loại thuốc, chẳng hạn thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc an thần, cũng có thể ảnh hưởng đến việc ghi nhớ giấc mơ.
Thời điểm của giấc mơ cũng rất quan trọng. Vì REM xuất hiện nhiều hơn vào cuối giấc ngủ, những giấc mơ gần sáng thường dễ được nhớ lại hơn.
Ngoài ra, việc tỉnh giấc ngắn trong đêm cũng tạo cơ hội để chúng ta nhớ giấc mơ trước khi chúng biến mất. Đó là lý do cha mẹ có con nhỏ hoặc những người ngủ nông - vốn dễ bị đánh thức - thường nói rằng họ nhớ nhiều giấc mơ hơn.
Cách bạn thức dậy cũng có thể ảnh hưởng. Nếu bị đánh thức đột ngột, giấc mơ có thể biến mất ngay lập tức. Nhưng nếu bạn tỉnh dậy nhẹ nhàng, chẳng hạn ai đó gọi tên bạn, giấc mơ có thể ở lại trong trí nhớ lâu hơn.
Ngoài ra, một số người đơn giản là bẩm sinh có khả năng nhớ giấc mơ tốt hơn người khác.
 |
| Một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ có xu hướng nhớ giấc mơ nhiều hơn nam giới. Ảnh minh họa: Hai Nguyen/Pexels. |
Đôi khi giấc mơ có thể cực kỳ sống động, kịch tính hoặc giàu cảm xúc. Điều này chủ yếu liên quan đến hoạt động của não trong giai đoạn REM.
Trong thời điểm này, những vùng não kiểm soát cảm xúc như hạch hạnh nhân và hệ limbic hoạt động mạnh hơn, trong khi các vùng chịu trách nhiệm về logic và kiểm soát cảm xúc lại hoạt động ít hơn.
Ngoài ra, căng thẳng, biến động trong cuộc sống hoặc cảm xúc mạnh cũng có thể khiến giấc mơ trở nên dữ dội hơn.
Nhiều nhà khoa học cho rằng giấc mơ là cách bộ não xử lý những trải nghiệm trong ngày và lưu trữ chúng vào trí nhớ dài hạn. Vì vậy, những giấc mơ sống động đôi khi chỉ là dấu hiệu cho thấy não bộ đang xử lý cảm xúc một cách lành mạnh.
Thực tế, việc nhớ giấc mơ không có nghĩa là bạn ngủ kém. Ngược lại, không nhớ giấc mơ cũng không có nghĩa là giấc ngủ hoàn hảo. Theo các chuyên gia, thay vì dựa vào việc nhớ hay quên giấc mơ, điều quan trọng hơn là cảm giác của bạn vào ban ngày: Bạn có cảm thấy tỉnh táo khi thức dậy hay không? Bạn có đủ năng lượng trong ngày hay không?
Đối với phần lớn mọi người, việc lúc nhớ lúc quên giấc mơ là hoàn toàn bình thường. Tần suất mơ và khả năng ghi nhớ giấc mơ có thể thay đổi rất nhiều giữa các cá nhân cũng như theo từng giai đoạn của cuộc đời.
Tuy nhiên, bạn nên cân nhắc tìm đến chuyên gia nếu thường xuyên: mệt mỏi ban ngày dù ngủ đủ giờ, gặp ác mộng lặp lại gây căng thẳng, giấc ngủ bị gián đoạn bởi hoảng loạn hoặc khó ngủ lại.
Nếu ban ngày bạn vẫn cảm thấy tỉnh táo, hoạt động tốt và ổn định về cảm xúc, việc thỉnh thoảng có những giấc mơ sống động hoặc lúc nhớ lúc quên chỉ đơn giản là một phần bình thường của giấc ngủ khỏe mạnh.
Theo nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay phải đối mặt với một loại áp lực mà các thế hệ trước không hề biết đến: áp lực từ những lượt thích, bình luận và sự so sánh không hồi kết trên mạng xã hội. Điều này tạo ra một vòng xoáy độc hại, nơi lòng tự trọng bị gắn chặt với những con số ảo thay vì giá trị thực tế.
