Vì sao Ceuta trở thành điểm nóng của người di cư đổ vào châu Âu?

Người di cư vượt hàng rào biên giới để vào thành phố biên giới Ceuta, Tây Ban Nha, từ Fnideq (Maroc). Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ, trong những ngày gần đây, hàng nghìn người di cư đã vượt biên vào bán đảo này, làm gia tăng căng thẳng tại khu vực biên giới vốn từ lâu là vấn đề nhạy cảm trong quan hệ giữa chính phủ Tây Ban Nha và Maroc.

Người phát ngôn chính phủ Tây Ban Nha cho biết, ít nhất 57 người đã thiệt mạng khi tìm cách đặt chân tới lãnh thổ Tây Ban Nha.

Ceuta là một trong hai thành phố trên lục địa châu Phi chính thức thuộc châu Âu. Với hy vọng tìm kiếm cơ hội kinh tế tốt hơn, trong nhiều năm qua, hàng nghìn người di cư đã trèo qua hàng rào biên giới cao khoảng 6 m để vào Ceuta hoặc vượt biển vào vùng lãnh thổ này trong các đợt vượt biên tập thể.

Tuy nhiên, số lượng người vượt biên trong ngày 30/7 lớn đến mức buộc Tây Ban Nha phải triển khai quân đội, đồng thời làm bùng phát chỉ trích từ phe đối lập, vốn cáo buộc chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez lỏng lẻo trong kiểm soát biên giới.

Vì sao Ceuta là điểm nóng vượt biên?

Ceuta là bán đảo dài khoảng 10 km trên bờ biển phía Bắc Maroc, là vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha được bảo vệ bằng hệ thống hàng rào kép cùng lực lượng cảnh sát và hiến binh Tây Ban Nha.

Cùng với Melilla (thành phố tự trị khác của Tây Ban Nha nằm xa hơn về phía Đông trên cùng dải bờ biển), Ceuta tạo nên đường biên giới trên bộ hiếm hoi giữa Liên minh châu Âu (EU) và châu Phi.

Điều này khiến cả hai thành phố trên trở thành điểm đến thường xuyên của người di cư muốn vào châu Âu để tìm kiếm cuộc sống tốt đẹp hơn, trong đó nhiều người đến từ Maroc.

Có trên 10.000 người vượt biên vào Ceuta chỉ trong hai ngày năm 2021. Năm 2022, ít nhất 23 người di cư thiệt mạng trong vụ giẫm đạp khi tìm cách vượt biên hàng loạt vào Melilla. Nhiều người khác cũng đã bỏ mạng trên biển.

Để vào Ceuta, một số người bơi vòng qua hệ thống hàng rào. Một số khác đi thuyền trái phép từ Maroc sang Ceuta. Tuy nhiên, phổ biến nhất là chạy và trèo qua hàng rào hoặc dùng kìm cộng lực cắt hàng rào. Trong quá trình này, họ thường bị hệ thống cảm biến chuyển động và lực lượng canh gác trên các tháp quan sát phát hiện.

Điều gì xảy ra tại đây trong tuần qua?

Khoảng 1.500 người di cư đã vào Ceuta trong những ngày gần đây. Tuy nhiên, ngày 30/7, ông Fernando Rodríguez Contreras, một quan chức Chính phủ Tây Ban Nha, cho biết số người vượt biên trong ngày này có thể lên tới 40.000 người.

Chính phủ Tây Ban Nha tuyên bố đã điều các đơn vị quân đội tới tăng cường an ninh biên giới, tăng cường hỗ trợ trên không và trên biển, đồng thời triển khai các đội thợ lặn tuần tra vùng biển xung quanh. Liên minh châu Âu cũng đề nghị hỗ trợ Tây Ban Nha thông qua Cơ quan Biên phòng và Bảo vệ bờ biển châu Âu (Frontex) nhằm khôi phục trật tự.

Vì sao đợt vượt biên này gây chú ý?

Đường biên giới trên lục địa châu Phi từ lâu là nguồn gốc gây tranh cãi chính trị trong nước đối với chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez, đồng thời là điểm nhạy cảm trong quan hệ ngoại giao giữa Maroc và Tây Ban Nha.

Trong nước, ông Sánchez luôn cố gắng xây dựng hình ảnh Tây Ban Nha là xã hội đa văn hóa mới của phương Tây. Ông có quan điểm cởi mở với người nhập cư, đặc biệt là người Mỹ Latinh nói tiếng Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, vấn đề Ceuta khiến ông Sánchez phải đối mặt với chỉ trích từ cả hai phía. Các chính trị gia bảo thủ và chống nhập cư cáo buộc ông lỏng lẻo trong kiểm soát biên giới, trong khi các tổ chức ủng hộ người nhập cư lại chỉ trích chính phủ áp dụng các biện pháp thực thi luật nhập cư quá cứng rắn.

Các chính trị gia đối lập đã nhanh chóng tận dụng sự việc ngày 30/7, cho rằng kế hoạch mới của Tây Ban Nha nhằm tạo con đường hợp pháp hóa tình trạng cư trú cho những người nhập cư không có giấy tờ đang ở trong nước đã thu hút thêm làn sóng vượt biên trái phép.

Lãnh đạo đảng Vox, ông Santiago Abascal, tuyên bố: "Đây là một cuộc xâm nhập". Ông cáo buộc chính phủ của Thủ tướng Sánchez cố tình mời gọi người di cư vào Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, Chính phủ Tây Ban Nha khẳng định số lượng lớn người vượt biên trái phép không nằm trong định hướng chính sách của nước này.

Trên phương diện quốc tế, Tây Ban Nha mong muốn duy trì quan hệ tốt với Maroc, một phần nhằm tiếp tục phối hợp ngăn chặn dòng người di cư. Sau làn sóng vượt biên lớn năm 2021, các quan chức Tây Ban Nha cho rằng Maroc đã coi người di cư như "quân bài mặc cả", sử dụng quyền kiểm soát dòng người qua biên giới để đổi lấy lợi ích tài chính và chính trị từ Tây Ban Nha.

Chỉ vài giờ sau khi dòng người di cư tràn vào Ceuta năm đó, Tây Ban Nha đã phê duyệt gói viện trợ trị giá khoảng 37 triệu USD dành cho Maroc nhằm hỗ trợ hoạt động kiểm soát biên giới.

Các nước phản ứng ra sao?

Chính phủ Italy ngày 31/7 đã quyết định tạm đình chỉ việc áp dụng Hiệp ước Schengen về tự do đi lại đối với Tây Ban Nha trong thời hạn 1 tháng, đồng thời đóng các tuyến hàng hải và hàng không giữa hai nước do lo ngại nguy cơ mất an ninh từ cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta. Thủ tướng Giorgia Meloni khẳng định đây là biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời cam kết hạn chế tối đa tác động tới mùa du lịch hHè.

Động thái của Rome ngay lập tức vấp phải phản ứng từ Madrid. Chính phủ Tây Ban Nha đã triệu Đại sứ Italy để phản đối, đồng thời khẳng định làn sóng người di cư không bắt nguồn từ chính sách nhập cư của nước này mà xuất phát từ việc các đường dây buôn người lợi dụng một phán quyết trước đó của Tòa án Tối cao liên quan đến quy trình xử lý người vượt biên bằng đường biển. Thủ tướng Pedro Sánchez cũng thông báo kế hoạch xây dựng rào chắn trên biển nhằm tăng cường kiểm soát khu vực Ceuta.

Phần Lan, Hà Lan, Đan Mạch, CH Séc và Thụy Điển đều bày tỏ ủng hộ lập trường cứng rắn của Italy. Đức cũng kêu gọi Maroc nhanh chóng tiếp nhận trở lại người di cư, trong khi Thủ tướng Friedrich Merz nhấn mạnh việc bảo vệ biên giới ngoài của EU là ưu tiên hàng đầu trong cuộc chiến chống nhập cư trái phép.

Ở chiều ngược lại, Ủy ban châu Âu (EC) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa khẳng định các quy định đặc biệt của Hiệp ước Schengen đối với hai vùng lãnh thổ hải ngoại là Ceuta và Melilla vẫn có hiệu lực, đồng thời bày tỏ đoàn kết với Tây Ban Nha trong nỗ lực kiểm soát dòng người di cư.