Văn hóa đọc ở nước có hội sách lớn nhất thế giới

Khảo sát cho thấy tỷ lệ trẻ em được đọc sách cùng cha mẹ ở Đức đã tăng 15% chỉ sau 4 năm. Ảnh: Stadt Ahaus.

Năm nay, Hội sách Frankfurt, hội sách lớn nhất thế giới, thu hút 236.000 lượt khách từ 137 quốc gia. Tuy nhiên, đời sống đọc sách ở Đức không chỉ hiện diện tại sự kiện xuất bản quốc tế này. Với nhiều gia đình ở Đức, hành trình làm quen với sách bắt đầu sớm hơn, qua những cuốn truyện tranh được tặng tại phòng khám nhi, các buổi đọc sách ở trường mẫu giáo và hoạt động kể chuyện trong cộng đồng.

Theo Vorlesemonitor, khảo sát do Quỹ Đọc sách Đức (Stiftung Lesen), Quỹ Deutsche Bahn và tuần báo Die Zeit thực hiện, 76,4% phụ huynh có con từ 1 đến 8 tuổi đọc sách cho con ít nhất vài lần mỗi tuần. Tỷ lệ này tăng từ 67,7% năm 2024 và 61,3% năm 2022. Kết quả được công bố ngày 27/10, dựa trên khảo sát 914 phụ huynh.

Những con số trên cho thấy hoạt động đọc cùng trẻ đang có chuyển biến tích cực ở Đức. "Xứ sở của những lâu đài" đang tìm cách duy trì thói quen này qua các chương trình tặng sách, hỗ trợ cha mẹ, đưa hoạt động đọc vào trường học và kết nối các tổ chức xã hội.

Chi gần 50 triệu USD để tặng sách cho trẻ em

Một chương trình tiêu biểu là Lesestart 1-2-3, do Quỹ Đọc sách Đức triển khai với nguồn tài trợ của Bộ Giáo dục, Gia đình, Người cao tuổi, Phụ nữ và Thanh niên liên bang. Chương trình hướng tới các gia đình có trẻ từ 1 đến 3 tuổi với mục tiêu giúp trẻ tiếp xúc với sách trước khi bước vào trường học.

Cách triển khai được thiết kế để tiếp cận gia đình ngay trong những hoạt động sinh hoạt thường ngày. Trẻ 1 và 2 tuổi nhận bộ sách tại các phòng khám nhi tham gia chương trình trong khuôn khổ những lần khám sức khỏe định kỳ U6 và U7. Với trẻ 3 tuổi, phụ huynh có thể nhận bộ sách tại các thư viện tham gia mạng lưới.

Mỗi bộ quà tặng gồm một túi vải nhỏ, sách tranh để cha mẹ đọc cùng con và tài liệu hướng dẫn cách duy trì hoạt động đọc trong gia đình. Chương trình cũng cung cấp tài liệu hỗ trợ bằng nhiều ngôn ngữ, nhằm tiếp cận những gia đình có trẻ lớn lên trong môi trường đa ngôn ngữ.

Đại diện của Bộ Giáo dục liên bang Đức với các em nhỏ thuộc chương trình phát triển văn hóa đọc cho trẻ từ 1 đến 3 tuổi. Ảnh: Amin Akhtar.

Theo Bộ Giáo dục liên bang, chương trình đã kết nối khoảng 6.000 phòng khám nhi và 5.500 thư viện tham gia phân phát sách miễn phí cho trẻ nhỏ. Riêng năm 2025, các thư viện được cung cấp 750.000 bộ sách dành cho trẻ 3 tuổi. Chính phủ Đức cho biết đã tài trợ tổng cộng 43,8 triệu euro (gần 50 triệu USD) cho chương trình này cùng dự án tiền nhiệm kể từ năm 2011.

Việc đưa sách vào phòng khám nhi là một điểm đáng chú ý. Thay vì đợi trẻ đến tuổi đi học mới bắt đầu khuyến đọc, chương trình tận dụng những lần gia đình tiếp xúc với hệ thống chăm sóc sức khỏe để giới thiệu sách và khuyến khích cha mẹ đọc truyện cho con. Thư viện tiếp tục đảm nhận vai trò kết nối khi trẻ lớn hơn, giúp gia đình có thêm địa điểm tìm sách và tham gia các hoạt động đọc.

Bên cạnh đó, Đức còn triển khai chương trình hỗ trợ trẻ em lớn lên trong môi trường đa ngôn ngữ. Các gia đình được tiếp cận sách tặng bằng nhiều ngôn ngữ, hộp sách và phương tiện đọc phù hợp với từng độ tuổi. Những cơ sở giáo dục, xã hội tham gia chương trình cũng được cung cấp tài liệu và khóa học trực tuyến để hỗ trợ trẻ.

Khi chương trình Lesestart 1-2-3 kết thúc vào cuối năm nay. Theo đài ZDF, Bộ Giáo dục liên bang cho biết đang chuẩn bị một sáng kiến chung về phát triển năng lực ngôn ngữ và đọc hiểu cho trẻ em. Chương trình mới dự kiến khởi động năm 2027.

Huy động cả xã hội xây dựng văn hóa đọc

Bên cạnh các chương trình dành cho gia đình, Đức xây dựng mạng lưới hợp tác rộng hơn để thúc đẩy văn hóa đọc trong cộng đồng. Nổi bật trong số đó là National Reading Pact (Hiệp ước Đọc sách Quốc gia), được Quỹ Đọc sách Đức và Hiệp hội Nhà xuất bản và Người bán sách Đức khởi xướng vào tháng 3/2021. Sáng kiến hiện có khoảng 180 đối tác, gồm cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương, trường học, thư viện, doanh nghiệp, nhà xuất bản, cơ quan truyền thông và các tổ chức xã hội.

Mục tiêu của hiệp ước là cải thiện năng lực đọc của trẻ em, thanh thiếu niên và nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của việc đọc. Các đối tác được khuyến khích tổ chức giờ đọc truyện, cuộc thi đọc, hoạt động kể chuyện và những hình thức sáng tạo phù hợp với từng nhóm tuổi. Thay vì chỉ dựa vào nhà trường, sáng kiến đặt trách nhiệm khuyến đọc trong một mạng lưới rộng hơn, nơi cha mẹ, giáo viên, thủ thư, người bán sách và tình nguyện viên cùng tham gia.

Một hoạt động có quy mô toàn quốc là Bundesweiter Vorlesetag (Ngày Đọc truyện Quốc gia) được tổ chức vào thứ sáu thứ ba của tháng 11 hàng năm. Chương trình do Quỹ Deutsche Bahn, Quỹ Đọc sách Đức và tuần báo Die Zeit phối hợp thực hiện từ năm 2004.

Một buổi đọc sách tranh cho trẻ tại một trường mẫu giáo ở Kiel (Đức), nhân Ngày Đọc truyện ở Đức lần thứ 22. Ảnh: AOK NordWest.

Ngày hội năm nay dự kiến diễn ra vào 20/11, với chủ đề khuyến khích mọi người cùng đọc cho trẻ nghe. Các hoạt động được tổ chức tại gia đình, trường học, nhà trẻ, cơ sở văn hóa và trên nền tảng số. Nhiều nhà ga ở Đức cũng trở thành địa điểm đọc truyện trong ngày hội.

Bên cạnh văn hóa đọc trên sách giấy, Bộ Giáo dục liên bang còn hỗ trợ các dự án phát triển năng lực đọc trên môi trường số. Chương trình của Hiệp hội Thư viện Đức tổ chức hoạt động đào tạo và cung cấp tài liệu cho nhân viên thư viện. Nội dung tập trung vào giáo dục truyền thông, kỹ năng đọc hiểu văn bản số và nhận diện tin giả. Cách tiếp cận này cho thấy khuyến đọc được đặt trong mối liên hệ với năng lực tiếp nhận, đánh giá thông tin của người trẻ.

Hội sách Frankfurt có thể là biểu tượng cho sức mạnh của ngành xuất bản Đức trên trường quốc tế nhưng nền tảng của văn hóa đọc được vun đắp qua những hoạt động gần gũi hơn. Mục tiêu chính của chính phủ Đức là tạo thêm cơ hội để trẻ em tiếp xúc với sách trong đời sống thường ngày.