Đôi mắt họa sĩ

Bức tranh Chân dung tự họa của danh họa Vincent van Gogh được vẽ vào năm 1887. Ảnh: wikimedia.

Thời ở Hà Lan và Bỉ, Van Gogh chủ yếu quan tâm nỗi khổ dân nghèo. Nay tới Paris, ông chú trọng hơn tới những giằng xé của chính mình.

Năm 1887, ông vẽ trên giấy vài chân dung tự họa, tự nhìn nhận bản thân một cách sâu sắc. Có chân dung được vẽ nhanh, chỉ thoắt vài đường bút chì, nhưng có bức lại rất tỉ mỉ, cho ta thấy rõ diện mạo chân thực, bất ổn của họa sĩ.

Nhìn hình vẽ ấy, ta tưởng tượng ra cảnh ông ngồi một mình giữa xưởng, chăm chú ngắm bóng mình trong gương. Ánh mắt ông quá mạnh, kỹ thuật vẽ cũng mạnh: lực bút chì làm toạc mất một phần giấy. Van Gogh đặc biệt chú ý đôi mắt. Phía trên cùng tờ giấy, ông vẽ thêm một con mắt lẻ.

Hai năm trước đó, trong thư viết từ Antwerp gửi đến Theo, đề ngày 19 tháng 12, 1885, ông tuyên bố: “Anh thích vẽ mắt người hơn vẽ nhà thờ, bởi trong mắt có linh hồn con người.

Tranh Ấn tượng

Không chỉ khuôn mặt mình, Van Gogh còn hứng thú với thế giới xung quanh. Ông vẽ nhiều bức tranh sống động, lấy cảnh gần căn hộ ở Montmartre, nơi ông đang ở với Theo, làm đề tài.

Ngoài rìa thành phố Paris vẫn còn vài cánh đồng nho nhỏ, với cối xay gió trên đỉnh đồi. Ông đưa cảnh ấy vào bức Montmartre: Cối xay gió và đất canh tác. Bức này chịu ảnh hưởng rõ rệt từ trường phái Ấn tượng: nét cọ có vẻ khẩn trương; các màu tươi như xanh lam, vàng, xanh lá đã thay thế tông đen của Những người ăn khoai, khiến toàn cảnh tỏa sáng trong ánh ngày rực rỡ. Những vết thuần đỏ điểm xuyết ở tiền cảnh cho thấy Van Gogh cảm thụ màu sắc rất mãnh liệt.

Bức tranh Montmartre: Cối xay gió và đất canh tác của danh họa Vincent van Gogh được vẽ vào năm 1887. Ảnh: wikimedia.

Ký ức quê nhà

Tuy ghi nhận trung thực những gì mắt thấy, Van Gogh lựa chọn rất kỹ góc nhìn. Trong số cối xay gió trên đồi, một cái đã được cải tạo thành hộp đêm tai tiếng Le Moulin de la Galette, nhưng từ góc nhìn trong tranh, ta hầu như không thấy khía cạnh đô thị hóa của Montmartre.

Van Gogh chỉ tập trung vào khu đất nông nghiệp ở tiền cảnh và hai bóng người nho nhỏ đang làm nông. Thành tố trong tranh, nông dân và cối xay, hẳn khiến ông nhớ đến quê nhà.

Dẫu học từ phái Ấn tượng nguyên tắc tả chân cảnh vật theo ấn tượng bản thân, ông vẫn để những cảm xúc thâm sâu trỗi dậy, chẳng hạn cảm xúc thân thuộc với đất đai.