Trung Quốc thắng thế trong xây dựng trật tự thế giới mới

CNN nhận định trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump làm rung chuyển các liên minh lâu năm bằng chính sách đối ngoại khó lường, Trung Quốc đang nhìn thấy cơ hội mở rộng tầm ảnh hưởng.

Minh chứng rõ nét nhất hiện nay là làn sóng các nhà lãnh đạo phương Tây liên tiếp đến thăm Trung Quốc, với mục tiêu tái thiết lập quan hệ, tăng cường hợp tác với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Danh sách này bao gồm lãnh đạo của nhiều quốc gia đồng minh truyền thống thân cận của Mỹ như Thủ tướng Anh Keir Starmer, Thủ tướng Canada Mark Carney, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng được kỳ vọng sẽ sớm đến Bắc Kinh.

Chuỗi chuyến thăm này cho thấy các nhà lãnh đạo phương Tây bắt đầu nhìn nhận Trung Quốc như một đối tác đáng tin cậy, đặc biệt khi so sánh với Mỹ dưới thời Tổng thống Trump.

Trong các phát biểu, nhiều lãnh đạo đến thăm Trung Quốc đã nhấn mạnh vai trò của mối quan hệ với Trung Quốc trong việc ổn định trật tự quốc tế và an ninh quốc gia.

Tại các diễn đàn lớn như Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, một số lãnh đạo phương Tây cũng công khai thừa nhận rằng trật tự hậu Thế chiến II do Mỹ dẫn dắt đang dần lu mờ. Quan điểm này không đối lập với quan điểm của Trung Quốc.

“Liên minh châu Âu thực sự đã bị Mỹ gây sức ép, việc tìm kiếm sự ủng hộ bên ngoài khi bị dồn ép là phản ứng mang tính bản năng. Đó là lý do châu Âu cởi mở hơn với ý tưởng tăng cường quan hệ với Trung Quốc”, ông Jin Canrong, chuyên gia quan hệ quốc tế (Đại học Nhân dân Trung Quốc), nhận định.

Các nhà hoạch định chính sách đối ngoại của Trung Quốc không ảo tưởng rằng các đồng minh của Mỹ sẽ gạt bỏ hoàn toàn những định kiến lâu nay về Trung Quốc, từ lĩnh vực thương mại cho đến an ninh, hay xoay trục toàn diện sang Bắc Kinh thay vì giữ gìn quan hệ với Washington.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Chủ tịch Tập Cận Bình tiếp tục thúc đẩy tầm nhìn về một thế giới thân thiện hơn với Trung Quốc, Bắc Kinh nhận thức rõ những lợi ích từ sự dịch chuyển lớn đang diễn ra. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi những tham vọng của Trung Quốc về dẫn đầu trong công nghệ cao, mở rộng thương mại toàn cầu, gia tăng ảnh hưởng chính trị và năng lực quân sự gặp ít cản trở hơn.

Chủ nghĩa thực tế thắng đối đầu tập thể

Chuỗi hoạt động ngoại giao dồn dập gần đây tại Bắc Kinh cũng tạo điều kiện để Trung Quốc hàn gắn quan hệ với các nền kinh tế phương Tây then chốt.

Thủ tướng Anh Keir Starmer thăm vườn Dự Viên ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 30/1. Ảnh: Reuters.

Trong chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Canada, ông Carney đã nới lỏng các mức thuế nghiêm ngặt đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc. Ottawa từng áp dụng mức thuế này đồng bộ với Mỹ, đổi lại, Trung Quốc cũng cắt giảm các rào cản đối với nông sản của Canada.

Song song đó, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) cũng đạt được thỏa thuận thay thế thuế áp dụng đối với xe điện Trung Quốc bằng các cam kết về mức giá bán tại thị trường EU. Qua đó xoa dịu mâu thuẫn kéo dài liên quan đến lo ngại của châu Âu rằng xe giá rẻ từ Trung Quốc sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho ngành công nghiệp ôtô nội khối.

Thủ tướng Anh Keir Starmer, trong chuyến thăm Trung Quốc cũng ca ngợi các cơ hội kinh doanh tại thị trường Trung Quốc.

Theo ông Steve Tsang, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc SOAS (Anh), “chủ nghĩa thực tế” đang chi phối cách tiếp cận của các nhà lãnh đạo châu Âu đối với Trung Quốc.

“Những định kiến đối với Trung Quốc vẫn rất sâu sắc, nhưng các quốc gia châu Âu không thể phớt lờ Bắc Kinh như trước, nhất là khi Mỹ đang hành xử “ngoài quỹ đạo” quen thuộc”, ông Tsang nói.

Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu trước báo giới tại công viên Ritan ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 16/1. Ảnh: The Canadian Press.

Trong những năm gần đây, chính phủ nhiều nước châu Âu đã tăng cường giám sát vai trò của Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực, từ mạng viễn thông, hạ tầng trọng yếu cho đến giáo dục. Nhiều quốc gia châu Âu cũng bắt tín hiệu từ Mỹ trong việc hạn chế xuất khẩu công nghệ bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc vì vấn đề an ninh quốc gia.

Nhiều quốc gia châu Âu cũng ngày càng lo ngại về thặng dư thương mại lớn của Trung Quốc, đồng thời tìm cách bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước trước làn sóng hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc.

Do đó, hiện vẫn cần thêm thời gian để xem EU và các nước thành viên điều chỉnh chính sách với Trung Quốc.

EU cũng cho thấy họ chưa nới lỏng cảnh giác. Sau khi đã tăng cường sàng lọc các nguồn đầu tư từ nước ngoài hồi cuối năm ngoái, trong tháng trước, EU công bố đề xuất mới nhằm loại bỏ dần linh kiện và thiết bị từ các nhà cung cấp có “nguy cơ cao” trong một số lĩnh vực then chốt. Động thái này có thể gây ảnh hưởng đến tập đoàn viễn thông Huawei của Trung Quốc.

Việc xử lý thặng dư thương mại và giảm phụ thuộc vào khoáng sản chiến lược của Trung Quốc cũng tiếp tục là ưu tiên lớn đối với nhiều quốc gia châu Âu.

Dù còn những thách thức, giới học giả Trung Quốc vẫn lạc quan. “Một số nước phương Tây, dưới sự dẫn dắt của Mỹ, đã thúc đẩy đối đầu tập thể với Trung Quốc. Tuy nhiên, thực tế đã nhiều lần chứng minh rằng chiến lược tách rời và Chiến tranh Lạnh kiểu mới không được ủng hộ và cũng rất khó thực hiện”, ông Wang Wen, giáo sư tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, bình luận.

Thuận theo thời cuộc

Một số nhà phân tích Trung Quốc cho rằng qua thời gian và thực tế, châu Âu sẽ ngày càng cần Trung Quốc như một đối trọng quốc tế.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trò chuyện trong chuyến thăm công trình thủy lợi Đô Giang Yển ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, ngày 5/12/2025. Ảnh: Reuters.

“Để duy trì hệ thống đa phương, châu Âu có thể phải thỏa hiệp với Trung Quốc về thương mại và kinh tế”, ông Ye Weimian, nhà nghiên cứu tại Đại học Trung văn Hong Kong, nhận định.

Bắc Kinh bác bỏ quan điểm cho rằng Trung Quốc đang “tận dụng” rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh. Thay vào đó, nước này khẳng định sự nồng ấm trong quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia là minh chứng cho sức hấp dẫn của thị trường và tầm nhìn thế giới của Trung Quốc.

“Đây là kết quả tất yếu khi sự phát triển của Trung Quốc mang lại lợi ích cho thế giới cũng như liên tục đưa lại sự ổn định, chắc chắn cho cộng đồng quốc tế”, tờ Global Times, cơ quan truyền thông của nhà nước Trung Quốc, bình luận.

Các nhà phân tích Trung Quốc cũng chỉ ra rằng chính Mỹ đã hạ nhiệt căng thẳng với Trung Quốc, khi hai bên đạt được thỏa thuận giảm leo thang thương mại trong năm 2025, sau khi Bắc Kinh ngừng xuất khẩu đất hiếm. Sự việc đã cho thấy mức độ vượt trội của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quan trọng hơn, Mỹ đã dần rời bỏ cách tiếp cận coi Trung Quốc là đối thủ mang tính ý thức hệ, thay vào đó chỉ xem Bắc Kinh là đối thủ cạnh tranh về kinh tế và chiến lược.

Sự thay đổi này phù hợp với tầm nhìn rộng hơn của Trung Quốc đối với một trật tự thế giới mới, khi các quốc gia dần đưa ra lựa chọn dựa trên lợi ích kinh tế và chiến lược chung.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Âu thừa nhận một trật tự thế giới mới đang dần hình thành, Bắc Kinh cũng nhấn mạnh xu thế tất yếu của thời đại. “Vấn đề không nằm ở việc nhiều quốc gia đang lựa chọn gắn kết với Trung Quốc, thực tế, họ chỉ đang lựa chọn đi theo dòng chảy của thời cuộc”, Global Times nhận định.