Những thói quen nuôi dạy của cha mẹ có thể khiến trẻ chậm nói

Cha mẹ nào cũng mong chờ tiếng nói đầu tiên của con. Một tiếng "mẹ" hay "bố" từ miệng trẻ luôn được xem là cột mốc đáng nhớ. Vì vậy, khi những từ đầu tiên ấy không xuất hiện như mong đợi, cha mẹ thường bắt đầu lo lắng.

Ba năm đầu đời là giai đoạn não bộ trẻ phát triển mạnh mẽ. Trong thời gian này, trẻ liên tục hình thành các kết nối thần kinh giúp hiểu âm thanh, nhận biết từ ngữ và dần dần học cách tạo thành câu. Vì thế, một số thói quen của trẻ cũng như cách cha mẹ tương tác với con trong giai đoạn này có thể hỗ trợ hoặc cản trở quá trình phát triển ngôn ngữ.

Dưới đây là những thói quen phổ biến trong cách nuôi dạy trẻ hiện đại có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ.

Một số thói quen trong sinh hoạt hàng ngày có thể làm giảm cơ hội để trẻ nghe và sử dụng ngôn ngữ. Ảnh: Shutterstock.

Cho trẻ tiếp xúc với màn hình quá nhiều

Trong số các yếu tố lối sống có liên quan đến tình trạng chậm nói, việc tiếp xúc quá nhiều với màn hình là yếu tố có nhiều bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất.

Một tổng quan nghiên cứu được công bố năm 2022 trên South African Journal of Communication Disorders đã phân tích các nghiên cứu về thời gian sử dụng màn hình và sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ. Kết quả cho thấy thời gian sử dụng màn hình nhiều hơn có liên quan đến kết quả phát triển ngôn ngữ kém hơn ở trẻ.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng lưu ý tác động tiêu cực có thể giảm bớt khi trẻ xem cùng cha mẹ hoặc việc sử dụng màn hình mang tính tương tác.

Để tivi phát liên tục trong nhà

Nhiều cha mẹ không quá để ý đến việc bật tivi làm tiếng ồn nền trong khi trẻ chơi. Họ cho rằng trẻ không thực sự xem tivi nên điều này không đáng lo. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy ngay cả tivi phát ở chế độ nền cũng có thể ảnh hưởng đến môi trường ngôn ngữ của trẻ.

Một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên Journal of Child Language phát hiện khi tivi được bật trong nhà, các bà mẹ có xu hướng nói ít từ hơn, sử dụng vốn từ kém đa dạng hơn và đặt ít câu hỏi cho trẻ hơn. Khi sự tương tác giữa cha mẹ và trẻ giảm xuống, lượng ngôn ngữ mà trẻ được tiếp nhận cũng giảm.

Quá ít những cuộc trò chuyện trực tiếp

Trẻ không thể học ngôn ngữ chỉ bằng cách nghe những lời nói vang lên trong môi trường xung quanh. Trẻ học thông qua những tương tác trực tiếp và có sự đáp lại, trong đó vai trò của cha mẹ đặc biệt quan trọng.

Khi cha mẹ mỉm cười với trẻ, gọi tên đồ vật hoặc phản hồi những âm thanh, cử chỉ của trẻ, sự trao đổi qua lại này được gọi là tương tác "trao và đáp". Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng đối với sự phát triển khỏe mạnh của não bộ và ngôn ngữ.

Một trong những nghiên cứu có ảnh hưởng trong lĩnh vực này được công bố trên JAMA Pediatrics năm 2019. Các nhà nghiên cứu từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và Bệnh viện Nhi Boston đã sử dụng hình ảnh não để nghiên cứu trẻ 4-6 tuổi.

Kết quả cho thấy số lượt trao đổi qua lại trong cuộc trò chuyện giữa người lớn và trẻ, chứ không đơn thuần là số lượng từ trẻ nghe được, có mối liên hệ chặt chẽ với kỹ năng ngôn ngữ cũng như sức mạnh của các kết nối trong não.

Cha mẹ có thể làm gì?

Tin tốt là những thói quen trên hoàn toàn có thể thay đổi. Một vài điều chỉnh nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày có thể hỗ trợ quá trình phát triển khả năng nói và ngôn ngữ của trẻ. Cha mẹ có thể:

• Trò chuyện với trẻ thường xuyên trong ngày.
• Đọc sách cho trẻ nghe.
• Hạn chế thời gian trẻ sử dụng điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị có màn hình.
• Tắt tivi khi không thực sự xem.
• Phản hồi khi trẻ chỉ tay vào một đồ vật hoặc sự việc mà trẻ quan tâm.
• Chủ động tạo ra những cuộc trò chuyện hai chiều với trẻ.