Bác sĩ cảnh báo các bệnh nguy hiểm rình rập sau mưa ngập

Nhiều khu vực ở Hà Nội bị ngập do mưa lớn kéo dài từ đêm 16/9 đến sáng 17/9. Ảnh: Đinh Hà.

Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc mưa lớn kéo dài, gây ngập úng tại nhiều khu vực. Nước ngập có thể cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước, môi trường sống và tạo điều kiện cho nhiều bệnh truyền nhiễm phát sinh.

ThS.BS Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết phần lớn bệnh sau mưa ngập có thể phòng ngừa nếu người dân nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng.

Lội nước, dọn bùn cần cảnh giác

Theo bác sĩ Phương, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Ở vùng trũng, nông thôn hoặc nơi ngập sâu kéo dài, người dân thường xuyên phải lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ cao hơn. Tại đô thị như Hà Nội, nguy cơ vẫn hiện hữu ở những điểm ngập sâu, ngập lâu, đặc biệt với công nhân vệ sinh, người làm việc ngoài trời và người trực tiếp xử lý bùn đất.

Một bệnh điển hình liên quan nước ngập là nhiễm xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật, nhất là chuột, và xâm nhập qua những vùng da trầy xước khi người dân lội nước hoặc dọn bùn.

Bệnh thường khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt đau bắp chân và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận.

Người dân nên hạn chế tiếp xúc nước bẩn, sử dụng ủng, găng tay và che kín vết thương khi bắt buộc phải lội nước. Nếu sau đó xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và thông báo với bác sĩ về tiền sử tiếp xúc nước ngập.

Whitmore (melioidosis) cũng cần được lưu ý trong mùa mưa. Bệnh do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei trong đất và nước gây ra, có thể xâm nhập qua vết thương hoặc đường hô hấp. Bệnh thường gặp ở người tiếp xúc với đất bùn, đặc biệt người làm nông và người có bệnh nền như đái tháo đường.

Tiếp xúc bùn đất, nước bẩn, môi trường ẩm ướt có thể làm tăng nhiều bệnh truyền nhiễm. Ảnh: Đinh Hà.

Triệu chứng đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác ca bệnh vào mùa mưa. Phòng bệnh chủ yếu bằng cách tránh để da tiếp xúc trực tiếp đất bùn và rửa sạch tay chân sau khi làm việc.

Nước bẩn, thực phẩm nhiễm khuẩn

Nước lũ có thể cuốn theo chất thải và vi sinh vật gây bệnh, trong khi thực phẩm ngâm nước bẩn dễ nhiễm khuẩn. Các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A có thể xuất hiện sau ngập.

Người bệnh cần chú ý các biểu hiện tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt. Khát nhiều, khô môi, tiểu ít là dấu hiệu mất nước cần được xử trí.

Người dân nên ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch, bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng; không ăn gia súc, gia cầm chết. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và dọn dẹp. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được đưa đi khám sớm nếu tiêu chảy, nôn nhiều.

“Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng”, bác sĩ Phương lưu ý.

Sau mưa, nước đọng trong xô chậu, chai lọ, lốp xe và phế thải quanh nhà trở thành nơi muỗi vằn đẻ trứng. Vì vậy, nguy cơ sốt xuất huyết có thể tăng trong những tuần sau khi nước rút.

Người dân cần lật úp hoặc loại bỏ vật chứa nước, đậy kín bể chứa, thả cá ở những dụng cụ chứa nước phù hợp để diệt lăng quăng. Đồng thời, nên mặc quần áo dài, ngủ màn, kể cả ban ngày.

Khi sốt, không tự truyền dịch hoặc tự điều trị kéo dài. Cần đi khám, nhất là khi có đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.

Cẩn thận với mắt, da và vết thương

Nước ô nhiễm và điều kiện sinh hoạt tập trung cũng tạo điều kiện cho đau mắt đỏ lây lan. Người dân nên rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.

Ngâm chân lâu trong nước bẩn có thể gây nấm kẽ chân, nước ăn chân hoặc viêm nang lông. Nước ngập còn chứa bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều vi khuẩn như Aeromonas, Vibrio, có thể gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh.

Sau khi lội nước, cần rửa sạch, lau khô tay chân và đi giày dép khô. Vết thương phải được rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc sưng, nóng, đỏ, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế.

Chủ động vệ sinh, khử khuẩn và theo dõi sức khỏe là điều cần thiết. Ảnh: Đinh Hà.

Vết thương dính đất bùn cũng làm tăng nguy cơ uốn ván. Đây là bệnh nặng nhưng có thể phòng ngừa bằng vaccine, do đó người bị thương cần được nhân viên y tế đánh giá để quyết định việc tiêm phòng.

Thời tiết lạnh ẩm, nhà cửa ẩm mốc và sinh hoạt tập trung có thể làm tăng các bệnh hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhất là ở trẻ em và người cao tuổi.

Người dân nên giữ ấm, giữ nhà khô thoáng, vệ sinh nấm mốc và hạn chế đến nơi đông người, kém thông khí. Sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực là những dấu hiệu cần đi khám.

Bác sĩ Nguyễn Quốc Phương khuyến cáo người dân:

• Dùng nước sạch: nước uống cần đun sôi; nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập phải được làm trong và khử khuẩn theo hướng dẫn trước khi sử dụng.
• Ăn chín, uống sôi: Bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ, hư hỏng; không ăn gia súc, gia cầm chết.
• Hạn chế tiếp xúc nước bẩn: Khi phải lội nước, dọn bùn cần đi ủng, mang găng và che kín vết thương.
• Giữ vệ sinh tay chân: Rửa tay bằng xà phòng, rửa sạch và lau khô sau khi lội nước.
• Vệ sinh môi trường: Nước rút đến đâu dọn vệ sinh, khử khuẩn đến đó; thu gom rác, xác động vật đúng cách, loại bỏ vật chứa nước để hạn chế muỗi sinh sản.
• Theo dõi sức khỏe: Không tự điều trị kéo dài; đi khám khi sốt cao, khó thở, mất nước hoặc vết thương nhiễm trùng và báo bác sĩ về việc từng tiếp xúc nước ngập.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sát hơn.